Bilgi edinme başvurusu reddedilirse ne yapılır?

Başvuru sahibi, yargı yoluna gitmeden önce ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir. Kurul 30 iş günü içinde karar verir; itiraz idari yargıya başvurma süresini durdurur (md. 13).

Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu kaç üyeden oluşur?

Cumhurbaşkanınca seçilen 9 üyeden oluşur; üyelerin görev süresi 4 yıldır ve yeniden seçilebilirler (md. 14).

Yabancılar bilgi edinme hakkından yararlanabilir mi?

Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, istedikleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgiliyse ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde yararlanır (md. 4).

Hangi bilgiler bilgi edinme kapsamı dışındadır?

Devlet sırrı, ülkenin ekonomik çıkarları, istihbarat, idari ve adli soruşturma, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, kurum içi düzenlemeler ile tavsiye ve mütalaa talepleri (md. 16-27).

4982 Bilgi Edinme Hakkı Kanunu GYS Özeti: 15 İş Günü, İtiraz, İstisnalar

Kısaca

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 24/10/2003 tarihli Resmî Gazetede yayımlanmıştır; kamu kurumları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına uygulanır (md. 2).
Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir; yabancılar karşılıklılık ilkesi çerçevesinde ve kendileriyle ilgili bilgiler için yararlanır (md. 4).
Kurum bilgi veya belgeye erişimi 15 iş günü içinde sağlar; başka birim veya kurumun görüşü gerekiyorsa süre 30 iş günüdür (md. 11).
Ret kararına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilir; Kurul 30 iş günü içinde karar verir (md. 13).
Kurul 9 üyeden oluşur, üyeleri Cumhurbaşkanı seçer, görev süresi 4 yıldır (md. 14).

Bilgi edinme hakkı, görevde yükselme sınavlarında ortak konular arasındaki "Bilgi Edinme ve Dilekçe" başlığının yarısını oluşturur. Kanun 33 maddeliktir; GYS açısından en çok çalışılması gereken kısımları süreler (md. 11-13), Kurulun yapısı (md. 14) ve istisnalardır (md. 15-28). Bu rehberde kanunu bu üç blok üzerinden anlatıyor, uygulamadaki ayrıntıları Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik ile tamamlıyoruz. Anayasal dayanak, "Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir" diyen Anayasa md. 74'tür.

1. Amaç, kapsam ve hak sahipleri (md. 1-5)

Amaç (md. 1): Demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak bilgi edinme hakkının kullanılmasını düzenlemek.
Kapsam (md. 2): Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (barolar, odalar gibi). 3071 sayılı Dilekçe Kanunu hükümleri saklıdır.
Hak sahibi (md. 4): Herkes. Türkiye'de ikamet eden yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, istedikleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgiliyse ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde yararlanır.
Yükümlülük (md. 5): Kurumlar istisnalar dışındaki her bilgiyi sunmakla ve başvuruları etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu Kanuna aykırı diğer kanun hükümleri uygulanmaz.

2. Başvuru ve cevap (md. 6-12)

Konu	Kural	Madde
Başvuru şekli	Ad, soyad, imza, oturma yeri veya iş adresi içeren dilekçe; kimlik tespit edilebiliyorsa elektronik ortamda da	6
Tüzel kişi	Unvan, adres, yetkili kişinin imzası ve yetki belgesi	6
İstenebilecek bilgi	Kurumun elinde bulunan veya görevi gereği bulunması gereken bilgi ve belge	7
Ayrı çalışma gerektiren bilgi	Özel bir araştırma, inceleme veya analizle oluşturulacak bilgi için olumsuz cevap verilebilir	7
Başka kurumdaki bilgi	Dilekçe o kuruma gönderilir, ilgiliye yazılı bildirilir	7
Yayımlanmış bilgi	Başvuruya konu olamaz; nerede ve ne zaman yayımlandığı bildirilir	8
Gizli kısım içeren belge	Gizli kısım ayrılarak verilir, ayırma gerekçesi yazılı bildirilir	9
Erişim şekli	Onaylı kopya; mümkün değilse aslını inceleme, dinleme veya izleme	10
Ücret	Erişimin gerektirdiği maliyet kadar; bütçeye gelir kaydedilir	10
Cevap	Yazılı veya elektronik; retlerde gerekçe ve başvuru yolları belirtilir	12

3. Süreler: kanunun kalbi

Süre	Ne için?	Madde
15 iş günü	Bilgi veya belgeye erişimin sağlanması (genel süre)	11
30 iş günü	Kurum içi başka birimden sağlanması, başka kurumun görüşünün gerekmesi veya birden fazla kurumu ilgilendirmesi hâlinde	11
15 iş günü bitmeden	Sürenin uzatıldığının gerekçesiyle yazılı bildirilmesi	11
15 iş günü	Maliyet bildirildikten sonra ücretin ödenmesi; ödenmezse talepten vazgeçilmiş sayılır	11
15 gün	Ret kararına karşı Kurula itiraz (tebliğden itibaren)	13
30 iş günü	Kurulun itiraz hakkında karar vermesi	13
15 iş günü	Kurumların Kurulun istediği bilgiyi vermesi	13
7 gün	Kamu yararı için kişisel bilginin açıklanmasından önce ilgiliye haber verilmesi (yazılı rızası alınarak)	21

Sınavda dikkat: "gün" ile "iş günü"

Kanundaki sürelerin neredeyse hepsi iş günü iken, Kurula itiraz süresi 15 gündür (iş günü değil). Ayrıca maliyetin bildirilmesi 15 iş günlük süreyi keser, Kurula itiraz ise idari yargıya başvurma süresini durdurur (md. 11, 13). "Kesme" ve "durdurma" kelimelerini karıştırmamaya dikkat edin.

4. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu (md. 14)

Kurul, itirazlar üzerine kararları incelemek ve bilgi edinme hakkının kullanımına ilişkin kararlar vermek üzere kurulmuştur. Cumhurbaşkanınca seçilen 9 üyeden oluşur:

Yargıtay ve Danıştay genel kurullarının önerdiği ikişer aday arasından birer üye (2),
Ceza hukuku, idare hukuku ve anayasa hukuku alanlarında profesör veya doçent unvanlı birer üye (3),
Türkiye Barolar Birliğinin göstereceği iki aday arasından bir üye (1),
En az genel müdür düzeyinde görev yapan iki üye (2),
Adalet Bakanının önerisiyle bu Bakanlıkta idari görevdeki hâkimler arasından bir üye (1).

Üyelerin görev süresi dört yıldır ve yeniden seçilebilirler. Kurul en az ayda bir toplanır; sekretarya hizmetlerini Adalet Bakanlığı yürütür.

"Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren onbeş gün içinde Kurula itiraz edebilir." (4982 sayılı Kanun, md. 13)

Süre tablosunu sorularla sabitleyin

Bilgi edinme ve dilekçe hakkı aynı ders altında çalışılır. Görevde Yüksel'deki bilgi edinme ve dilekçe konu özetleri 4982, Bilgi Edinme Yönetmeliği ve 3071 sayılı Kanunu ayrı başlıklarda anlatır; her başlığın altında soru çözebilirsiniz. Kanunun tam metni 4982 sayılı Kanun sayfasındadır.

5. İstisnalar: hangi bilgiler verilmez? (md. 15-28)

Madde	İstisna	İstisnanın istisnası
15	Yargı denetimi dışındaki idari işlemler	Kişinin çalışma hayatını ve mesleki onurunu etkileyenler kapsam içindedir
16	Devlet sırrı	-
17	Ülkenin ekonomik çıkarları	-
18	İstihbarat	Çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyenler kapsam içindedir
19	İdari soruşturma (özel hayata müdahale, soruşturma güvenliği gibi hâllerde)	-
20	Adli soruşturma ve kovuşturma	-
21	Özel hayatın gizliliği	Kişinin izni veya kamu yararı (7 gün önce haber, yazılı rıza)
22	Haberleşmenin gizliliği	-
23	Ticari sır	-
24	Fikir ve sanat eserleri	İlgili kanun hükümleri uygulanır
25	Kurum içi düzenlemeler	Düzenlemeden etkilenen çalışanların hakkı saklıdır
26	Kurum içi görüş, bilgi notu, tavsiye	Aksi kararlaştırılmadıkça kapsam içindedir
27	Tavsiye ve mütalaa talepleri	-
28	Gizliliği kaldırılan bilgiler	Başka istisnaya girmiyorsa başvuruya açıktır

Madde 26 ile 27 neden karıştırılır?

26. madde kurumun kendi elde ettiği görüş ve tavsiyelerle ilgilidir ve bunlar, kurum aksini kararlaştırmadıkça bilgi edinmeye açıktır. 27. madde ise başvuru sahibinin kurumdan bir tavsiye veya mütalaa (görüş) istemesi ile ilgilidir; bu tür talepler kanun kapsamı dışındadır. Yani "Kurumunuzun bu konudaki görüşü nedir?" sorusu bilgi edinme başvurusu sayılmaz, ama kurumun elindeki bir uzman raporu istenebilir.

Yönetmelikten iki pratik ayrıntı

Bilgi Edinme Yönetmeliğine göre başvuru dilekçesi veya formu kaydedildikten sonra en geç iki iş günü içinde kurumun ilgili birimine gönderilir ve yazıda cevap verilmesi gereken tarih belirtilir. Elektronik posta ile yapılan başvurularda T.C. kimlik numarası, ad ve soyadın doğruluğunu tespit için gerektiğinde sorgulanır; gerçeğe aykırı ad ve soyadla yapılan başvurular işleme konulmaz.

Kısa senaryolarla uygulama

Kurum içi yönerge: Bir memur, kendi çalışma düzenini belirleyen kurum içi yönergeyi istiyor. Kurum içi düzenlemeler kural olarak kapsam dışıdır, ancak düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakkı saklıdır (md. 25); bu memurun başvurusu bu nedenle cevaplanır.
Araştırma gerektiren talep: Bir vatandaş, belediyeden son on yılın tüm ihalelerinin karşılaştırmalı analizini istiyor. Bu bilgi ayrı bir çalışma ve analizle oluşturulacağından kurum olumsuz cevap verebilir (md. 7).
Yayımlanmış bilgi: İstenen bütçe tablosu kurumun internet sitesinde yayımlanmıştır. Başvuruya konu olamaz; kurum, tablonun nerede ve ne zaman yayımlandığını bildirir (md. 8).
Görüş talebi: Başvuru sahibi, kurumdan bir kanun maddesinin nasıl yorumlanması gerektiğini soruyor. Bu bir mütalaa talebidir ve kanun kapsamı dışındadır (md. 27).
Ücret bildirimi: Kurum 400 sayfalık kopyanın maliyetini başvuru sahibine bildiriyor. Bildirimle 15 iş günlük süre kesilir; başvuru sahibi 15 iş günü içinde ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır (md. 11).

Bilgi edinme ile dilekçe hakkının farkı

Dilekçe hakkı kişinin kendisiyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara iletmesidir ve cevap süresi 30 gündür. Bilgi edinme hakkı ise kurumun elindeki mevcut bir bilgi veya belgeye erişimi amaçlar ve temel süre 15 iş günüdür. Başvurunuzda bir işlem yapılmasını istiyorsanız dilekçe, mevcut bir bilgiyi görmek istiyorsanız bilgi edinme yolu kullanılır. Dilekçe hakkını 3071 sayılı Dilekçe Kanunu rehberinde ayrıntılı anlattık. Tüm ortak konuların listesi için GYS konuları yazısına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu (RG 24/10/2003), mevzuat.gov.tr yürürlükteki metin, md. 1-28.
Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik, mevzuat.gov.tr. Sitemizde: Bilgi Edinme Yönetmeliği.
T.C. Anayasası md. 74.

Sık sorulan sorular

Kurum bilgi veya belgeye erişimi 15 iş günü içinde sağlar. Başka birimden bilgi alınması, başka kurumun görüşü gerekmesi veya başvurunun birden fazla kurumu ilgilendirmesi hâlinde süre 30 iş günüdür; uzatma 15 iş günü dolmadan gerekçesiyle bildirilir (md. 11).