Dilekçede bulunması zorunlu bilgiler nelerdir?

Dilekçe sahibinin adı-soyadı, imzası ve iş veya ikametgâh adresi (md. 4).

Hangi dilekçeler incelenmez?

Belli bir konu içermeyenler, yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanlar ve zorunlu unsurlardan birini taşımayanlar incelenmez (md. 6).

Yabancılar dilekçe hakkını kullanabilir mi?

Türkiye'de ikamet eden yabancılar, karşılıklılık esası gözetilmek ve dilekçelerini Türkçe yazmak kaydıyla kullanabilir (md. 3).

TBMM Dilekçe Komisyonu başvuruları ne kadar sürede sonuçlandırır?

60 gün içinde inceleyip karara bağlar; ilgili kurumlar Komisyonun gönderdiği dilekçeleri 30 gün içinde cevaplandırır (md. 8).

Memurun şikâyetine karşı verilen karara itiraz süresi nedir?

Şikâyet ve Müracaat Yönetmeliğine göre kararın tebliğini izleyen 10 gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere bir üst merciye itiraz edilebilir (md. 9).

3071 Dilekçe Hakkı Kanunu GYS Özeti: 30 Gün, Dilekçe Komisyonu, Şikâyet

Kısaca

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun 10/11/1984 tarihli Resmî Gazetede yayımlanmıştır ve 11 maddeden oluşur.
Türk vatandaşları ile karşılıklılık esası gözetilerek ve dilekçelerini Türkçe yazmak kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar bu haktan yararlanır (md. 3).
Dilekçede ad-soyad, imza ve iş veya ikametgâh adresi zorunludur (md. 4).
İdari makamlar en geç 30 gün içinde gerekçeli cevap verir (md. 7); TBMM Dilekçe Komisyonu 60 gün içinde karara bağlar (md. 8).
Memurların şikâyetlerine 30 gün içinde karar verilir; karara 10 gün içinde bir kez itiraz edilebilir (Şikâyet ve Müracaat Yönetmeliği md. 8-9).

Dilekçe hakkı, görevde yükselme sınavlarında Bilgi Edinme Kanunu ile birlikte aynı ders altında çalışılır. 3071 sayılı Kanun kısadır ama içindeki her sayı ve her şart sorulabilir niteliktedir. Bu rehberde kanunu madde madde ele alıyor, ardından memurlara özgü olan Devlet Memurlarının Şikâyet ve Müracaatları Hakkında Yönetmeliği ekliyoruz; çünkü GYS adayı için asıl pratik karşılık, kendi kurumunda yapacağı şikâyet ve müracaattır. Anayasal dayanak Anayasanın 74. maddesidir.

1. Kanunun yapısı: 11 madde tek tabloda

Madde	Başlık	Özü
1	Amaç	Dilek ve şikâyetler hakkında TBMM'ye ve yetkili makamlara yazı ile başvurma hakkının kullanılma biçimi
2	Kapsam	Türk vatandaşları ve Türkiye'de ikamet eden yabancıların TBMM ve idari makamlara başvuruları
3	Dilekçe hakkı	Kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyet; yabancılar için karşılıklılık ve Türkçe şartı
4	Zorunlu şartlar	Ad-soyad, imza, iş veya ikametgâh adresi
5	Gönderilen makamda hata	Yetkisiz makam dilekçeyi yetkili makama gönderir, dilekçe sahibine bilgi verir
6	İncelenemeyecek dilekçeler	Belli konu içermeyen, yargı görevine giren ve 4. madde şartlarını taşımayanlar
7	İnceleme ve sonucun bildirilmesi	En geç 30 gün içinde gerekçeli cevap
8	TBMM'ye yapılan başvurular	Dilekçe Komisyonu 60 gün; kurumlar Komisyona 30 gün içinde cevap verir
9	Kaldırılan hüküm	140 sayılı eski kanun yürürlükten kaldırıldı
10-11	Yürürlük ve yürütme	Yayımı tarihinde yürürlük; yürütme TBMM Başkanı ile Bakanlar Kurulu

2. Kimler, nasıl başvurur?

Dilekçe hakkı Türk vatandaşlarına aittir; 2003'te 4778 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle Türkiye'de ikamet eden yabancılar da, karşılıklılık esası gözetilmek ve dilekçelerinin Türkçe yazılması kaydıyla bu haktan yararlanır (md. 3). Başvuru yazılı olmalıdır; kanun "yazı ile başvurma" ifadesini kullanır.

Dilekçede bulunması zorunlu üç unsur vardır (md. 4):

Dilekçe sahibinin adı ve soyadı,
İmzası,
İş veya ikametgâh adresi.

Sınavda dikkat: 3071 ile 4982 farkı

3071'de yabancılar için ek şart Türkçe yazmaktır; 4982'de ise istenen bilginin kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmasıdır. Her iki kanunda karşılıklılık şartı ortaktır. Dilekçede T.C. kimlik numarası 3071'in 4. maddesinde sayılan zorunlu unsurlar arasında yer almaz.

3. İncelenemeyecek dilekçeler (md. 6)

Aşağıdaki dilekçeler incelenmez:

Belli bir konuyu ihtiva etmeyenler (ne istendiği anlaşılmayan dilekçeler),
Yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanlar,
4. maddedeki şartlardan (ad-soyad, imza, adres) herhangi birini taşımayanlar.

Yanlış makama verilen dilekçe ise reddedilmez: o makam dilekçeyi yetkili idari makama gönderir ve dilekçe sahibine bilgi verir (md. 5).

4. Cevap süreleri

Başvuru yeri	Süre	Madde
Yetkili idari makamlar	En geç 30 gün içinde gerekçeli cevap (sonuç veya işlemin safahatı)	7
TBMM Dilekçe Komisyonu	İnceleme ve karar 60 gün	8
Kurumların Dilekçe Komisyonuna cevabı	30 gün	8

İşlemin safahatı (gelinen aşama) bildirilmişse, sonuç alındığında ayrıca bildirilir (md. 7). 2011'de 6253 sayılı Kanunla eklenen fıkraya göre Dilekçe Komisyonu kurumlardan her türlü bilgi ve belgeyi almaya, ilgilileri çağırmaya, idari denetim istemeye, bilirkişi görevlendirmeye ve yerinde inceleme yapmaya yetkilidir (md. 8).

"... dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap verilir. İşlem safahatının duyurulması halinde alınan sonuç ayrıca bildirilir." (3071 sayılı Kanun, md. 7)

Kısa kanun, kesin sayılar

3071 sayılı Kanunun tamamı bir oturumda bitirilebilir. Görevde Yüksel'deki 3071 sayılı Dilekçe Kanunu özeti ve altındaki sorularla konuyu aynı gün kapatabilir, tam metni kanun sayfasından kontrol edebilirsiniz.

5. Memurun şikâyet ve müracaat hakkı

657 sayılı Kanunun 21. maddesi memurlara müracaat, şikâyet ve dava açma hakkı tanır ve usulü bir yönetmeliğe bırakır. Bu yönetmelik Devlet Memurlarının Şikâyet ve Müracaatları Hakkında Yönetmeliktir.

Konu	Kural	Yönetmelik md.
Yapılış şekli	Söz veya yazı ile, en yakın amirden başlanarak silsile yoluyla, şikâyet edilen amir atlanarak	5
Sözlü şikâyet	İstenirse şikâyetçi ve amirin birlikte imzaladığı tutanakla tespit edilir	5
Karar mercii	Şikâyet edilenin ilk disiplin amiri	6
Yetkisiz amirin iletmesi	Görüşüyle birlikte 3 gün içinde	6
Karar süresi	Dilekçenin karar merciine ulaştığı tarihi izleyen 30 gün	8
İtiraz	Tebliği izleyen 10 gün içinde, bir defaya mahsus, bir üst merciye	9
Şikâyet edenin sorumluluğu	Usulüne uygun şikâyetten dolayı ceza verilemez	10
İhbar yükümlülüğü	Görev sırasında öğrenilen suçları yetkili makama bildirmek	11
İhbar edenin korunması	Ceza verilemez, hizmet koşulları ağırlaştırılamaz	14

Usule uygun şikâyet ve müracaatlarda görevini zamanında ve eksiksiz yapmayan amirlere 657 sayılı Kanunun 125. maddesindeki disiplin cezalarından biri verilir (md. 14). Usulsüz müracaat veya şikâyette bulunmak ise memur için uyarma cezasını gerektiren fiiller arasındadır (657 md. 125/A-d); bu ayrıntıyı disiplin cezaları tablosunda da bulabilirsiniz.

Yönetmeliğin kapsamı: Yönetmelik 657 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan kurumlarda çalışan memurlara uygulanır (md. 2). Türk Silahlı Kuvvetlerindeki subay, astsubay ve sivil memurlar, Anayasa Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesi üyeleri, adli ve idari yargı mensupları, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları ile 2547 sayılı Kanuna tabi öğretim elemanları kapsam dışındadır. Buna karşılık aynı kurumlarda çalışan sözleşmeli ve geçici personel hakkında da yönetmelik hükümleri uygulanır (md. 15). Toplu şikâyet yasağını düzenleyen 4. madde 2011'de yürürlükten kaldırılmıştır.

Şikâyet, müracaat ve ihbar: farkları

Şikâyet, amirlerin veya kurumun memura uyguladığı idari eylem ve işlemlerden duyulan rahatsızlığın bildirilmesidir (md. 3). Müracaat, memurun kurumuyla ilgili resmi ve şahsi işleri için başvurusudur (md. 11). İhbar ise görev sırasında öğrenilen ve suç teşkil eden durumların bildirilmesi yükümlülüğüdür (md. 11). Şikâyet ve müracaatta aynı usul uygulanır (md. 13).

Sayıları birbirinden ayırmak için

3071'de: 30 gün idarenin cevabı, 60 gün Dilekçe Komisyonu, 30 gün kurumların Komisyona cevabı. Şikâyet Yönetmeliğinde: 3 gün iletme, 30 gün karar, 10 gün itiraz. 4982'de: 15 iş günü erişim, 15 gün itiraz, 30 iş günü Kurul kararı.

Uygulamada geçerli bir dilekçe nasıl yazılır?

Kanun bir şablon öngörmez; yalnız zorunlu unsurları sayar. Yine de hem kanunun hem de Şikâyet ve Müracaat Yönetmeliğindeki örneğin ortak noktalarından hareketle pratik bir sıra şöyledir:

Muhatap: Dilekçenin verileceği makamın adı (örneğin "… İL MÜDÜRLÜĞÜNE"). Yanlış makama verilse bile dilekçe yetkili makama gönderilir (md. 5), ancak doğru makamı yazmak süreyi kısaltır.
Konu ve talep: Ne istendiği tek ve açık bir cümleyle. Belli bir konu içermeyen dilekçe incelenmez (md. 6/a).
Gerekçe: Talebin dayandığı olaylar ve varsa mevzuat hükümleri, tarih sırasıyla.
Tarih, ad-soyad ve imza: İmza ve ad-soyad zorunludur (md. 4).
Adres: İş veya ikametgâh adresi zorunludur (md. 4); cevabın ulaşacağı yer burasıdır.
Ekler: Varsa belgeler numaralandırılarak listelenir.

Sık yapılan hatalar şunlardır: imzasız dilekçe göndermek, adres yerine yalnız telefon numarası yazmak, devam eden bir davanın konusunu idareye dilekçeyle taşımak (yargı görevine giren konu, md. 6/b) ve aynı dilekçede birbiriyle ilgisiz birden çok talebi karıştırmak.

Bilgi edinme mi, dilekçe mi?

Bir işlemin yapılmasını, bir hatanın düzeltilmesini veya bir durumun incelenmesini istiyorsanız dilekçe hakkını kullanırsınız. Kurumun elindeki mevcut bir bilgi ya da belgeyi görmek istiyorsanız bilgi edinme hakkını kullanırsınız; bunun ayrıntıları 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu rehberindedir. Resmî yazılardaki biçim kuralları için Resmî Yazışma Yönetmeliği özetine bakabilirsiniz; aynı yönetmeliğe göre kişilerin dilekçelerinin "arz ederim" ile bitirilmemesi işleme alınmalarına engel değildir.

Kaynaklar

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun (RG 10/11/1984), mevzuat.gov.tr yürürlükteki metin, md. 1-11.
Devlet Memurlarının Şikâyet ve Müracaatları Hakkında Yönetmelik (8/5743 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı), md. 3-14. Sitemizde: Şikâyet ve Müracaat Yönetmeliği.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu md. 21 ve 125; T.C. Anayasası md. 74.