Tevhid-i Tedrisat Kanunu ne zaman kabul edildi?

430 sayılı Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te kabul edilmiş, 6 Mart 1924'te Resmî Gazetede yayımlanmıştır; halifelik de aynı gün kaldırılmıştır.

Atatürk'ün altı ilkesi nelerdir?

Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık. İlkeler 1931'de parti programına, 1937'de Anayasaya girmiştir.

Soyadı Kanunu hangi tarihte kabul edildi?

2525 sayılı Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edilmiş, 2 Temmuz 1934'te Resmî Gazetede yayımlanmıştır.

TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma hangisidir?

Ermenistan ile 3 Aralık 1920'de imzalanan Gümrü Antlaşmasıdır.

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi GYS Özeti: Tarihler ve Tablolar

Kısaca

Millî Mücadele 19 Mayıs 1919'da Samsun'la başlar; Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919), Erzurum (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) ve Sivas (4-11 Eylül 1919) kongreleri hazırlık dönemidir.
TBMM 23 Nisan 1920'de açılır; saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılır, Lozan 24 Temmuz 1923'te imzalanır, Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilir.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu 430 sayılıdır ve 3 Mart 1924'te kabul edilmiştir; Şapka Kanunu 671 (25 Kasım 1925), Türk harfleri 1353 (1 Kasım 1928), Soyadı Kanunu 2525 (21 Haziran 1934) sayılıdır.
Altı ilke: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık; 1937'de Anayasaya girmiştir.
657 sayılı Kanunun yemin metni de Atatürk İnkılap ve İlkelerine sadakati içerir (657 md. 6).

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, görevde yükselme sınavlarında ortak konular arasında yer alan tek tarih dersidir. Mevzuat derslerinden farklı olarak sorular madde numarasına değil, olayların sırasına, tarihlerine ve inkılapların hangi alana ait olduğuna dayanır. Bu rehberde konuyu dört bölümde topluyoruz: hazırlık dönemi, Kurtuluş Savaşı ve Lozan, inkılaplar ve ilkeler. İnkılap kanunlarının numara ve tarihlerini Resmî Gazete kayıtlarından aldık.

1. Hazırlık dönemi (1918-1920)

Tarih	Olay	Neden önemli?
30 Ekim 1918	Mondros Ateşkes Antlaşması	7. madde ile itilaf devletlerine "güvenliklerini tehdit eden" yeri işgal hakkı
19 Mayıs 1919	Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı	Millî Mücadelenin başlangıcı
22 Haziran 1919	Amasya Genelgesi	"Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır"; Millî Mücadelenin gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez belirtilir
23 Temmuz-7 Ağustos 1919	Erzurum Kongresi	Toplanış şekli bölgesel, aldığı kararlar ulusal; manda ve himaye reddedilir
4-11 Eylül 1919	Sivas Kongresi	Toplanış ve kararlar ulusal; cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleşir
28 Ocak 1920	Misak-ı Millî	Son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edilen ulusal sınırlar ve bağımsızlık bildirgesi
23 Nisan 1920	TBMM'nin açılması	Millî egemenliğe dayalı yeni devletin meclisi

Sınavda dikkat: Erzurum ile Sivas farkı

Erzurum Kongresi bölgesel toplanıp ulusal kararlar alan kongredir. Sivas Kongresi hem toplanış hem karar bakımından ulusaldır ve bütün cemiyetleri tek çatı altında birleştirmiştir. "Manda ve himaye kabul edilemez" kararı iki kongrede de vardır.

2. Kurtuluş Savaşı ve Lozan (1920-1923)

Cepheler ve antlaşmalar

Doğu Cephesi: Ermenistan ile Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920), TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır.
Batı Cephesi: I. İnönü (Ocak 1921), II. İnönü (Mart-Nisan 1921), Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921), Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) ve Başkomutan Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922).
Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) Sovyet Rusya ile, Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) Fransa ile imzalanır; Ankara Antlaşmasıyla Güney Cephesi kapanır.
Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile Doğu Trakya savaşmadan kurtarılır.

Bu dönemde TBMM ilk anayasasını, 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanununu kabul etti. Bu anayasa egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ilk kez hükme bağladı.

Lozan ve Cumhuriyet

1 Kasım 1922: Saltanat kaldırıldı.
24 Temmuz 1923: Lozan Barış Antlaşması imzalandı; kapitülasyonlar kaldırıldı.
13 Ekim 1923: Ankara başkent oldu.
29 Ekim 1923: Cumhuriyet ilan edildi.
3 Mart 1924: Halifelik kaldırıldı; aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
20 Nisan 1924: 1924 Anayasası (Teşkilât-ı Esasiye Kanunu) kabul edildi.

"Türkiye dahilindeki bütün müessesatı ilmiye ve tedrisiye Maarif Vekaletine merbuttur." (430 sayılı Tevhid-i Tedrisat Kanunu, md. 1; kabul 3/3/1340 yani 1924)

3. İnkılaplar: alanlarına göre

Bir inkılabın hangi alana ait olduğunu bilmek, sınıflandırma sorularının anahtarıdır. Aşağıdaki tabloda Resmî Gazete kaydı bulunan kanunları numaralarıyla verdik.

Alan	İnkılap	Kanun no ve kabul tarihi
Eğitim	Öğretimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat)	430 - 3 Mart 1924
Toplumsal	Şapka İktisası Hakkında Kanun	671 - 25 Kasım 1925
Toplumsal	Tekke ve zaviyeler ile türbelerin kapatılması	677 - 30 Kasım 1925
Eğitim ve kültür	Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun	1353 - 1 Kasım 1928
Toplumsal	Soyadı Kanunu	2525 - 21 Haziran 1934
Toplumsal	Efendi, bey, paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılması	2590 - 26 Kasım 1934

Diğer başlıca inkılaplar

Hukuk: Türk Medeni Kanununun 1926'da kabulü; kadınlara belediye seçimlerinde (1930) ve milletvekili seçimlerinde (5 Aralık 1934) seçme ve seçilme hakkı.
Siyasi: Saltanatın kaldırılması (1922), Cumhuriyetin ilanı (1923), halifeliğin kaldırılması (1924), "Devletin dini İslam'dır" ibaresinin Anayasadan çıkarılması (1928), laikliğin Anayasaya girmesi (1937).
Toplumsal: Uluslararası takvim ve saatin kabulü (1925 sonu, 1926 başından itibaren uygulama), ölçü birimlerinde metre sistemine geçiş (1931).
Ekonomi: İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923), aşar vergisinin kaldırılması (1925), Kabotaj Kanunu (1926), Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927), devletçilik ve I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934).
Kültür: Millet Mektepleri (1929), Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932), Darülfünunun İstanbul Üniversitesine dönüştürülmesi (1933).

Tarihleri soru çözerek sıraya koyun

İnkılap tarihi sorularında en sık hata olayların sırasını karıştırmaktır. Görevde Yüksel'de Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi sekiz konuya bölünmüştür; her konunun sonunda o döneme ait sorular yer alır. Ücretsiz hesapla başlayabilirsiniz.

4. Atatürk ilkeleri

Altı ilke 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkası programına, 5 Şubat 1937'de yapılan değişiklikle 1924 Anayasasına girmiştir.

İlke	Özü	Somut karşılığı
Cumhuriyetçilik	Millî egemenlik; yönetimin seçimle belirlenmesi	Cumhuriyetin ilanı, Teşkilât-ı Esasiye
Milliyetçilik	Ortak dil, kültür ve ülkü birliğine dayanan, birleştirici millet anlayışı	Türk Tarih ve Türk Dil kurumları, Kabotaj Kanunu
Halkçılık	Kanun önünde eşitlik, sınıf ve zümre ayrıcalığının reddi	Aşarın kaldırılması, lakap ve unvanların kaldırılması, kadınlara siyasi haklar
Devletçilik	Özel girişimin yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye girmesi	I. Beş Yıllık Sanayi Planı, kamu fabrikaları
Laiklik	Din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü	Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Medeni Kanun
İnkılapçılık	Yapılan inkılapları korumak ve çağdaşlaşmayı sürdürmek	Tüm inkılapların savunulması

Bazı kaynaklar bu altı temel ilkeye ek olarak millî egemenlik, millî bağımsızlık, millî birlik ve beraberlik, akılcılık-bilimsellik, çağdaşlaşma, barış ve insan ve insanlık sevgisi gibi "bütünleyici ilkeler" sayar.

Atatürk dönemi dış politikası: tarih sırası

5 Haziran 1926: Ankara Antlaşması ile Musul sorunu İngiltere ile çözüme bağlandı.
18 Temmuz 1932: Türkiye Milletler Cemiyetine üye oldu.
9 Şubat 1934: Balkan Antantı imzalandı.
20 Temmuz 1936: Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile boğazlar üzerindeki egemenlik pekiştirildi.
8 Temmuz 1937: Sadabat Paktı imzalandı.
1939: Hatay Türkiye'ye katıldı.

Memur yemininde Atatürk ilkeleri

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 6. maddesine göre memurlar, asli memurluğa atandıktan sonra en geç bir ay içinde yapacakları yeminde "Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına, Atatürk İnkılap ve İlkelerine ... sadakatla bağlı kalacağıma" ifadesini kullanır. Anayasanın 2. maddesi de Cumhuriyeti "Atatürk milliyetçiliğine bağlı" olarak tanımlar.

Sık karıştırılan ikililer

Teşkilât-ı Esasiye (1921) ile 1924 Anayasası: İlki savaş döneminin anayasasıdır ve meclis hükümeti sistemini kurar; ikincisi Cumhuriyetin ilk tam anayasasıdır ve 20 Nisan 1924'te kabul edilmiştir.
Mondros (1918) ile Mudanya (1922): Mondros Osmanlı Devletinin yenilgisini belgeleyen ateşkestir; Mudanya ise Kurtuluş Savaşının askerî zaferinden sonra imzalanan ve Doğu Trakya'yı savaşmadan kazandıran ateşkestir.
Moskova (16 Mart 1921) ile Kars (13 Ekim 1921): Moskova Sovyet Rusya ile, Kars ise Kafkas cumhuriyetleriyle imzalanmıştır; Kars Antlaşması doğu sınırını kesinleştirmiştir.
Saltanatın (1 Kasım 1922) ve halifeliğin (3 Mart 1924) kaldırılması: Aynı süreçte yer alsalar da arada yaklaşık bir buçuk yıl vardır; halifelik Cumhuriyetin ilanından sonra kaldırılmıştır.
Şapka Kanunu (671) ile tekke ve zaviyelerin kapatılması (677): İkisi de Kasım 1925'te kabul edilmiştir; aradaki fark beş gündür (25 ve 30 Kasım).

Çalışma önerisi

Bu derste en verimli yöntem, olayları üç ayrı zaman çizelgesine dökmektir: 1919-1920 hazırlık, 1920-1923 savaş ve diplomasi, 1923-1938 inkılaplar. Her çizelgeyi bir kâğıda yazıp haftada iki kez boş bir kâğıda ezbere yeniden kurmak, sıralama sorularına karşı en pratik hazırlıktır. Ezberi kalıcı hâle getirmek için aktif hatırlama yöntemi yazımıza bakabilirsiniz. Ortak konuların tam listesi GYS konuları rehberindedir.

Kaynaklar

430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu (kabul 3/3/1924, RG 6/3/1924, sayı 63), mevzuat.gov.tr.
671 sayılı Şapka İktisası Hakkında Kanun (kabul 25/11/1925, RG 28/11/1925, sayı 230), mevzuat.gov.tr.
677 sayılı Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Bir Takım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun (kabul 30/11/1925, RG 13/12/1925, sayı 243), mevzuat.gov.tr.
1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun (kabul 1/11/1928, RG 3/11/1928, sayı 1030), mevzuat.gov.tr.
2525 sayılı Soyadı Kanunu (kabul 21/6/1934, RG 2/7/1934, sayı 2741) ve 2590 sayılı Lakap ve Unvanların Kaldırılmasına Dair Kanun (kabul 26/11/1934, RG 29/11/1934), mevzuat.gov.tr.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu md. 6; T.C. Anayasası md. 2. Tam metin: 657 sayılı DMK.

Sık sorulan sorular

Erzurum Kongresi bölgesel olarak toplanmış ancak ulusal kararlar almıştır. Sivas Kongresi hem toplanış hem kararları bakımından ulusaldır ve cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirmiştir.