Aktif hatırlama: görevde yükselme sınavında okumak yerine kendini sınamak neden daha kalıcı?

Görevde yükselme sınavına hazırlanan bir memurun en yaygın çalışma biçimi şudur: konu kitabını açmak, satırların altını çizmek ve aynı bölümü sınava kadar birkaç kez daha okumak. Bu yöntem rahat hissettirir, çünkü metin her okumada daha tanıdık gelir. Ne var ki tanıdıklık, hatırlamakla aynı şey değildir. Sınavda size metin gösterilmez; bilgiyi kendi belleğinizden çıkarmanız gerekir. İşte aktif hatırlama tam olarak bu becerinin antrenmanıdır.

Test etkisi: sınav sadece ölçmez, öğretir

Bilişsel psikolojide "test etkisi" adı verilen bulgu şudur: bir bilgiyi hatırlamaya çalışmak, o bilgiyi yeniden okumaktan daha güçlü bir bellek izi bırakır. Yani deneme sınavı yalnızca ne bildiğinizi göstermez, bildiğinizi kalıcı hale de getirir.

Roediger ve Karpicke (2006) deneyi

Washington Üniversitesinden Henry Roediger ve Jeffrey Karpicke, Psychological Science dergisinde yayımlanan çalışmalarında üniversite öğrencilerine yaklaşık 250-275 kelimelik kısa metinler çalıştırdı. İkinci deneyde üç grup vardı:

Tablo iki önemli şey söylüyor. Birincisi, hemen ardından yapılan testte en çok okuyan grup öndeydi; bu yüzden tekrar okumak "işe yarıyor" gibi hissettirir. İkincisi, bir hafta sonra tablo tersine döndü: kendini sınayan grup, dört kez okuyan gruptan 21 puan fazla hatırladı. Üstelik dört kez okuyan grup, metni bir hafta sonra daha iyi hatırlayacağına daha çok güveniyordu. Sınav günü sizin için önemli olan, 5 dakika sonrası değil haftalar sonrasıdır.

"Ön test, çalışmaya kıyasla çok daha fazla kalıcılık sağladı; oysa tekrar tekrar çalışmak, öğrencilerin materyali hatırlama yeteneklerine olan güvenini artırmıştı."

Roediger ve Karpicke, 2006, makale özetinden (çeviri)

Daha geniş kanıt: iki büyük derleme

Adesope, Trevisan ve Sundararajan'ın 2017'de Review of Educational Research dergisinde yayımladığı meta-analiz, 118 makaleden elde edilen 272 bağımsız etki büyüklüğünü ve 15.472 katılımcıyı inceledi. Sonuç: uygulamalı sınama, yeniden çalışma dahil karşılaştırılan tüm koşullardan daha faydalıydı. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 değerlendirmesi de on yöntem arasında yalnızca iki yönteme "yüksek fayda" notu verdi: uygulamalı sınama ve aralıklı tekrar. Bu ikinci yöntemin nasıl uygulanacağını aralıklı tekrar rehberimizde anlattık.

Yaş engel değil

Görevde yükselme adaylarının önemli bir kısmı okul sıralarından yıllar önce ayrılmış kişilerdir. Meyer ve Logan'ın 2013'te Psychology and Aging dergisinde yayımladığı çalışma tam da bu soruyu sordu: 18-25 yaş üniversite öğrencileri, aynı yaştaki üniversite dışı yetişkinler ve 55-65 yaş aralığındaki yetişkinler. Her üç grubun her birinde 60 kişi vardı ve üç grup da hem hemen yapılan hem de 2 gün sonra yapılan testte sınamadan benzer ölçüde fayda gördü.

Görevde yükselme adayı için 4 aktif hatırlama tekniği

1. Boş sayfa yöntemi

Bir alt konuyu (örneğin 657 sayılı Kanunun 4. maddesindeki istihdam şekilleri) okuduktan sonra kitabı kapatın ve boş bir kâğıda hatırladığınız her şeyi yazın. Ardından kitapla karşılaştırıp eksikleri kırmızıyla ekleyin. Bu örnekte doğru cevap dört istihdam şeklidir: memur, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçi.

2. Soru-cevap kartları

Kartın bir yüzüne soru, diğer yüzüne kısa cevap yazın: "Devlet memurlarının yıllık izni hizmeti 10 yıla kadar olanlar için kaç gündür?" (Cevap: 20 gün; 10 yıldan fazla olanlar için 30 gün, 657 sayılı Kanun md. 102.) Kartları karıştırarak çalışın, bildiklerinizi ayırın, bilmediklerinizi bir sonraki gün tekrar görün.

3. Konu sonu mini test

Her çalışma oturumunun son 10 dakikasını o günkü konudan 8-10 soruya ayırın. Soruyu çözmek, aynı süreyi tekrar okumaya harcamaktan daha fazla kalıcılık sağlar. Konu bazlı sorular için görevde yükselme soru çöz sayfasını kullanabilirsiniz.

4. Kendine anlatma

Akşam yürüyüşünde ya da yolda, o gün çalıştığınız konuyu kafanızdan birine anlatıyormuş gibi sesli ya da sessiz özetleyin. Takıldığınız yer, ertesi gün ilk bakmanız gereken yerdir.

Örnek: bir mevzuat maddesini aktif hatırlamayla çalışmak

657 sayılı Kanunun 125. maddesindeki disiplin cezalarını ele alalım. Klasik yöntemde maddeyi üç dört kez okursunuz. Aktif hatırlama yönteminde ise süreç şöyle işler:

1. İlk okuma (5 dakika): Maddeyi bir kez dikkatle okuyun ve beş cezanın adını hafiften en ağıra sıralayın: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, devlet memurluğundan çıkarma.
2. Kapalı kitap (3 dakika): Kitabı kapatın ve beş cezayı sırasıyla yazın. Hangi cezayı atladığınızı ya da yerini karıştırdığınızı not edin.
3. Soru üretme (5 dakika): Kendinize sorular yazın: "Göreve izinsiz geç gelmek hangi cezayı gerektirir?" Cevabı kanunda bulun (uyarma, md. 125/A-b).
4. Ertesi gün (3 dakika): Hiç bakmadan tekrar yazın. Bu kez hatırlamak biraz zorlaşmıştır; bu zorluk, kalıcılığı artıran çabanın kendisidir.

Toplam süre 16 dakikadır ve aynı süreyi tekrar okumaya harcamaktan daha kalıcı bir sonuç verir. Sınavda sık sorulan diğer maddeler için 657 sayılı DMK önemli maddeler yazısına göz atabilirsiniz.

Sık yapılan üç hata

• Cevaba hemen bakmak: Soru zorlaşınca 2-3 saniye içinde cevaba bakmak hatırlama çabasını keser. Önce en az 15-20 saniye düşünün, sonra kontrol edin.
• Sadece bilinen kartları çevirmek: Bildiğiniz kartları tekrar tekrar görmek iyi hissettirir ama yeni bir şey öğretmez. Bilinen kartları ayırın, zorlara daha sık dönün.
• Deneme çözüp yanlışları incelememek: Deneme sınavının öğretici gücü, sonrasındaki analizden gelir. Her denemeden sonra en az 20 dakikayı yanlışlara ayırın.

Haftalık plana nasıl yerleştirilir?

Pratik bir kural: çalışma sürenizin en az üçte birini okumaya değil, hatırlamaya ayırın. 60 dakikalık bir oturumda 35-40 dakika yeni konu ve özet okuma, 20-25 dakika kart ve soru çözümü dengeli bir başlangıçtır. Hafta sonu ise o haftanın tüm konularını kapsayan karma bir test ya da süreli deneme ile bitirilebilir. Hangi konuların sizin kurum sınavınızda yer aldığını görmek için kurum sınavları sayfasına bakın.

Kaynaklar

• Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249-255. Makale PDF
• Adesope, O. O., Trevisan, D. A. ve Sundararajan, N. (2017). Rethinking the use of tests: A meta-analysis of practice testing. Review of Educational Research, 87(3), 659-701. SAGE
• Meyer, A. N. D. ve Logan, J. M. (2013). Taking the testing effect beyond the college freshman: Benefits for lifelong learning. Psychology and Aging. ScienceDaily özeti
• Karpicke, J. D. ve Blunt, J. R. (2011). Retrieval practice produces more learning than elaborative studying with concept mapping. Science, 331, 772-775. Purdue duyurusu
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 4 ve md. 102. mevzuat.gov.tr