Görevde yükselme sözlü sınavında örnek sorular ve iyi cevap örnekleri

Sözlü sınavın kuralları ve puanlaması için sözlü sınav nasıl yapılır yazımıza bakabilirsin. Bu yazı ise doğrudan pratiğe odaklanıyor: kurul karşısında gelebilecek soru tipleri ve bunlara verilebilecek güçlü cevap örnekleri. Aşağıdaki sorular özgün olarak hazırlanmıştır; gerçek bir sınavdan alınmamıştır. Amaç, soruların mantığını ve cevap kurgusunu göstermektir.

Önce iskelet: dört adımlı cevap

Kurul üyesi her cevapta hem bilgiyi hem de bilgiyi nasıl sunduğunu puanlar. Genel Yönetmeliğin 12/A maddesindeki "bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü" ölçütü tam olarak budur. Şu dört adım, çoğu soruya uyan bir kalıp verir:

1. Kural: Sorunun cevabını tek cümlede söyle.
2. Dayanak: Kanun ya da yönetmelik adını ve madde numarasını ver.
3. Uygulama: Kendi biriminden ya da başvurduğun unvandan bir örnek kur.
4. Sınır: Varsa istisnayı ya da dikkat edilecek noktayı ekle.

1. Mevzuat soruları

Soru: Amirinizden hukuka aykırı olduğunu düşündüğünüz bir emir aldınız. Ne yaparsınız?

Güçlü cevap: "Emri yerine getirmem ve aykırılığı emri veren amirime bildiririm. 657 sayılı Kanunun 11. maddesine göre amir emrinde ısrar eder ve emri yazıyla yenilerse emri yerine getiririm; bu durumda sorumluluk emri verene aittir. Ancak konusu suç teşkil eden bir emir hiçbir şekilde yerine getirilmez; yerine getiren de sorumluluktan kurtulamaz. Birimimde böyle bir durumda bildirimi yazılı yapar, yazışmayı dosyada saklarım."

Bu cevap dört adımın hepsini içerir: kural, dayanak (657 sayılı DMK md. 11), uygulama ve istisna (suç teşkil eden emir).

"Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz." — 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 11

Soru: Bilgi edinme başvurusu ne kadar sürede cevaplanır?

Güçlü cevap: "4982 sayılı Kanunun 11. maddesine göre kurum, istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar. Bilgi başka bir birimden sağlanacaksa, başka bir kurumun görüşü gerekiyorsa ya da başvuru birden fazla kurumu ilgilendiriyorsa süre otuz iş günüdür. Bu durumda uzatma ve gerekçesi, on beş iş günü dolmadan başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir."

Soru: Dilekçe hakkı kapsamında yapılan başvuruya ne kadar sürede cevap verilir?

Güçlü cevap: "3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanunun 7. maddesine göre başvurunun sonucu veya yapılmakta olan işlemin aşaması hakkında en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir. İşlemin aşaması bildirilmişse sonuç ayrıca bildirilir."

Soru: Uyarma ile kınama cezası arasındaki fark nedir?

Güçlü cevap: "İkisi de 657 sayılı Kanunun 125. maddesinde düzenlenir. Uyarma, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir; kınama ise görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Örneğin özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek ya da belirlenen kılık kıyafet hükümlerine aykırı davranmak uyarma gerektiren fiiller arasında sayılır."

Soru: Disiplin cezası vermeden önce neye dikkat edilir?

Güçlü cevap: "Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Anayasanın 129. maddesi bu güvenceyi koyar; 657 sayılı Kanunun 130. maddesi de soruşturmacının ya da kurulun 7 günden az olmamak üzere süre vereceğini, bu süre içinde savunma yapmayan memurun savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağını yazar."

2. Kurum bilgisi soruları

Bu sorular kurumdan kuruma farklıdır; o yüzden tek bir doğru cevap yerine cevap kurgusunu veriyoruz.

Soru: Başvurduğunuz unvanın görevleri nelerdir?

Cevap kurgusu: Görevleri kurumunun teşkilat düzenlemesinden ya da görev tanımından öğren ve üç başlıkta topla: yürüttüğün iş, sorumlu olduğun ekip, hesap verdiğin amir. Ardından bugünkü görevinden bir köprü kur: "Şu an memur olarak yürüttüğüm şu iş, şef olarak sorumlu olacağım şu işin parçasıdır." Kurul, adayın unvanı bir maaş farkı olarak değil, bir sorumluluk olarak gördüğünü duymak ister.

Soru: Kurumumuzun hizmetlerinde son dönemde ne değişti?

Cevap kurgusu: Kurumunun resmî internet sitesindeki duyuruları ve son mevzuat değişikliklerini sınavdan önceki haftalarda tara. Bir değişikliği seç, ne getirdiğini iki cümlede anlat ve birimine etkisini söyle. Bu soru "genel kültür" ve "bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklık" ölçütlerine puan taşır. Kurum yönetmeliklerindeki son değişiklikleri sitemizin mevzuat sayfalarında madde madde görebilirsin.

3. Liyakat ve durum soruları

Soru: Tanıdığınız bir vatandaş, işinin sıradan önce yapılmasını istiyor. Ne yaparsınız?

Güçlü cevap: "Kibarca ama net biçimde reddederim. Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliğinin 9. maddesine göre kamu görevlileri gerçek veya tüzel kişilere öncelikli, ayrıcalıklı, taraflı ve eşitlik ilkesine aykırı muamele yapamaz. Vatandaşa işinin sırası geldiğinde yapılacağını, sürecin nasıl ilerlediğini anlatırım; böylece hem kurala uymuş hem de iletişimi korumuş olurum."

Soru: Ekibinizdeki bir personel işini sürekli geciktiriyor. Şef olarak nasıl davranırsınız?

Güçlü cevap: "657 sayılı Kanunun 10. maddesi amire maiyetindeki memurları yetiştirme, hal ve hareketlerini takip ve kontrol etme görevi verir; amir maiyetine hakkaniyet ve eşitlik içinde davranır. Önce gecikmenin sebebini personelle yüz yüze konuşurum: iş yükü mü, bilgi eksiği mi, kişisel bir durum mu? Sebebe göre iş dağılımını düzenler ya da eğitim desteği sağlarım. Durum düzelmezse süreci kayıt altına alıp mevzuattaki yolları işletirim."

Bu cevap, kurulun en çok önemsediği şeyi gösterir: önce sorun çözme, sonra yaptırım. Doğrudan "disiplin soruşturması açarım" demek, muhakeme ölçütünde puan kaybettirebilir.

Soru: Bir iş sahibi teşekkür için hediye getirdi. Kabul eder misiniz?

Güçlü cevap: "Kabul etmem. Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliğinin 15. maddesine göre kamu görevlilerinin hediye almaması temel ilkedir; yürüttükleri görevle ilgili iş veya hizmet ilişkisi olan kişilerden kendileri ya da yakınları için hediye alamazlar. Teşekkürü sözlü olarak kabul eder, hediyeyi nazikçe iade ederim."

4. İletişim soruları

Soru: Kendinizi bir dakikada tanıtır mısınız?

Cevap kurgusu: Bu soru çoğu zaman ilk sorudur ve havayı belirler. Dört cümle yeter: kurumdaki hizmet süren ve şu anki unvanın, bugün yürüttüğün iş, bu işte somut bir katkın (bir süreci hızlandırmak, bir arşivi düzenlemek gibi), başvurduğun unvanda neyi daha iyi yapmak istediğin. Özel hayat ayrıntısına girme.

Soru: Öfkeli bir vatandaşla nasıl iletişim kurarsınız?

Güçlü cevap: "Önce dinlerim ve sözünü kesmem. Sorunu kendi cümlelerimle tekrar ederek doğru anladığımı gösteririm. Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliğinin 10. maddesi kamu görevlilerinin hizmetten yararlananlara kötü davranamayacağını yazar. Ardından yapabileceğim işlemi ve süresini net olarak söylerim. Yapamayacağım bir şeyi vaat etmem."

Soru: Bilmediğiniz bir soru gelirse?

Bu bir soru olarak sorulmaz ama mutlaka yaşanır. Uydurmak yerine şöyle bir cümle kur: "Bu maddenin numarasını hatırlamıyorum, ancak ilgili kural şudur…" Bildiğin bağlamı söyle ve dur. Uydurulan bir süre ya da yanlış bir madde numarası, kurulun ek sorusuyla hemen ortaya çıkar ve "inandırıcılık" ölçütünde puan kaybettirir.

Hazırlık planı: son iki hafta

• Her gün 5 soru: Yukarıdaki kümelerden birer soru seç, cevabı yüksek sesle ve süre tutarak söyle. Hedef: bir cevap için 60 ila 90 saniye.
• Kayıt al: Telefonuna kaydet ve dinle. "Şey", "yani" gibi dolgu kelimelerini say.
• Madde kartları: Sık sorulan süreleri ve madde numaralarını küçük kartlara yaz: 4982 md. 11, 3071 md. 7, 657 md. 10, 11, 125, 130.
• Prova kurulu: İki meslektaşından kurul gibi soru sormalarını iste; ek soru sormaları için onları teşvik et.

Mevzuat bilgisini test etmek için soru çözme sayfasını kullanabilir, idare hukukunun temel kavramlarını idari işlemin unsurları yazısıyla tazeleyebilirsin.

Kaynaklar

• Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik, md. 12/A.
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 3, 10, 11, 125, 130.
• 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, md. 11.
• 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun, md. 7 (sitemizdeki metin: 3071 sayılı Kanun).
• Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, md. 9, 10, 15.
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, md. 129.