Görevde yükselme sözlü sınavı nasıl yapılır, nelere bakılır?

Yazılı sınavı geçmek görevde yükselmenin yarısıdır. Atanabilmek için sözlü sınavda da başarılı olmak gerekir (Genel Yönetmelik md. 8) ve sözlü puanı başarı puanının yarısını oluşturur (Genel Yönetmelik md. 12/B). Buna rağmen birçok aday sözlüye en az hazırlanan aşama olarak bakar. Bu yazıda sözlü sınavın kurallarını Genel Yönetmelikteki hükümlere göre açıklıyoruz.

Sözlüye kimler çağrılır?

Yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlanarak ilan edilen kadro veya pozisyon sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı da sözlüye alınır (Genel Yönetmelik md. 12/A). Sözlüye çağrılabilmek için önce yazılıda en az altmış puan almak gerekir (Genel Yönetmelik md. 12).

Örnek: 20 şef kadrosu ilan edilmişse, yazılıda başarılı olanlar arasından en yüksek puanlı 100 aday sözlüye çağrılır. 100. sıradaki adayla aynı puanı alan başkaları varsa onlar da çağrılır.

Kurum yönetmelikleri bu oranı daraltabilir. İçişleri Bakanlığı yönetmeliğinde sözlüye ilan edilen kadro sayısının en fazla iki katına kadar aday alınır (İçişleri GY-UD Yönetmeliği md. 14/1).

Sınav kurulu kimlerden oluşur?

Görevde yükselme işlemlerini yürütmek üzere beş kişiden oluşan sınav kurulu veya kurulları kurulur. Kurul, atamaya yetkili amir veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, personel birimi temsilcisi ve diğer üyelerden oluşur; gerekirse kurum dışından kamu görevlileri de üye olarak görevlendirilebilir (Genel Yönetmelik md. 13).

• Kurul üyeleri, sınava alınacak personelden öğrenim ve unvan bakımından daha düşük seviyede olamaz (Genel Yönetmelik md. 13).
• Başkan veya üyelerin eşlerinin ya da ikinci dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ve sıhrî hısımlarının sınava katıldığı tespit edilirse bu üyeler kuruldan çıkarılır ve yerlerine yeni üye görevlendirilir (Genel Yönetmelik md. 13).
• Kurul üye tamsayısıyla toplanır, kararlar oy çokluğuyla alınır (Genel Yönetmelik md. 13).
• Kurumlar gerekli görürse taşra teşkilatında da beş kişilik sınav kurulları oluşturabilir (Genel Yönetmelik md. 13).

Altı değerlendirme ölçütü

Sözlü sınavda aday, kurulun her bir üyesi tarafından şu ölçütler esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir (Genel Yönetmelik md. 12/A):

1. Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi
2. Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü
3. Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu
4. Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı
5. Genel kültürü ve genel yeteneği
6. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı

Genel Yönetmelik bu ölçütlere ayrı puan ağırlığı vermez. Bazı kurum yönetmelikleri verir: İçişleri Bakanlığı yönetmeliğinde sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi 50 puan, diğer beş ölçütün her biri 10 puan olarak belirlenmiştir (İçişleri GY-UD Yönetmeliği md. 14/1). Bu dağılım, sözlünün de büyük ölçüde bir bilgi sınavı olduğunu gösterir.

Sözlü puanı nasıl çıkar?

Her üyenin verdiği puanların aritmetik ortalaması alınarak sözlü sınav puanı tespit edilir; sözlüde yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır (Genel Yönetmelik md. 12/A). Ardından başarı puanı, yazılı ve sözlü puanların aritmetik ortalaması olarak hesaplanır (Genel Yönetmelik md. 12/B).

Örnek: Üyeler 72, 68, 75, 70 ve 65 puan verirse ortalama (72 + 68 + 75 + 70 + 65) ÷ 5 = 70 olur ve aday sözlüden başarılı sayılır. Ayrıntılı hesap için puan hesaplama rehberine bakabilirsiniz.

Sözlü sınav nerede ve nasıl kaydedilir?

Bu konular kurum yönetmeliklerinde düzenlenir. Örneğin İçişleri Bakanlığında merkez teşkilatında ilan edilen kadrolar için Bakanlıkça, taşra teşkilatında ilan edilen kadrolar için valiliklerce oluşturulan sınav kurulları sözlüyü yapar (İçişleri GY-UD Yönetmeliği md. 14/2). Aynı yönetmelik sözlü sınavda tutanak dışında herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağını da belirtir (İçişleri GY-UD Yönetmeliği md. 14/4).

Sonuca itiraz

Sınav kurulu sınavların yapılması, sonuçların ilanı ve itirazların sonuçlandırılması işlerini yürütür (Genel Yönetmelik md. 13). İtiraz süreleri kurum yönetmeliklerinde yazar. İçişleri Bakanlığı yönetmeliğinde sözlü sınav sonuçlarına itiraz, sonuçların ilanından itibaren en geç iki iş günü içinde yapılır ve en geç beş iş günü içinde sonuçlandırılır; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (İçişleri GY-UD Yönetmeliği md. 19/5 ve 19/6).

Ölçütlere göre hazırlık

Ölçütler, nasıl hazırlanmanız gerektiğini de söyler:

• Bilgi düzeyi için: Yazılı sınav konularını sözlüden önce bırakmayın. Mevzuat sorularını madde numarasıyla ve kendi cümlelerinizle cevaplamaya çalışın. Konu özetleri bu tekrar için kısa bir yol sunar.
• Kavrayıp özetleme ve ifade için: Bir mevzuat konusunu iki dakikada sesli anlatma alıştırması yapın; giriş, ana kural ve istisna sırasını koruyun.
• Göreve uygunluk ve temsil için: Başvurduğunuz unvanın görev ve sorumluluklarını, kurumunuzun teşkilat yapısını ve biriminizin işleyişini anlatabilecek durumda olun.
• Özgüven ve ikna için: Bilmediğiniz bir soruda uydurmak yerine bildiğiniz ilgili kuralı söylemek, tutarlılığınızı korur.
• Genel kültür ve teknolojik gelişmeler için: Kamu yönetimindeki dijital uygulamalar ve kurumunuzun hizmetlerindeki yenilikler hakkında güncel bilgi edinin.

Sözlü puanı sıralamayı nasıl etkiler?

Sözlü puanı başarı puanının yarısını oluşturduğu için (Genel Yönetmelik md. 12/B) yazılıdaki küçük farkları kapatabilir ya da büyütebilir. İki adayı düşünelim: A yazılıdan 82, B yazılıdan 74 almış olsun. Sözlüde A 72, B 88 alırsa A'nın başarı puanı (82 + 72) ÷ 2 = 77, B'nin başarı puanı (74 + 88) ÷ 2 = 81 olur ve B öne geçer. Bu yüzden yazılıyı yüksek puanla geçen adayın da sözlüye ciddi hazırlanması gerekir. Tersine, yazılıda sınırda kalan bir aday için sözlü, sıralamayı yukarı taşımanın en önemli fırsatıdır.

Sözlüden sonra

Başarı puanları eşitse sırasıyla hizmet süresi fazla olana, daha üst öğrenimi bitirmiş olana ve üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik verilir (Genel Yönetmelik md. 12/B). Atamalar başarı sıralaması kesinleştikten sonra en yüksek puandan başlanarak yapılır (Genel Yönetmelik md. 12/C).

Sınavın genel işleyişi için görevde yükselme sınavı nedir, yazılı aşamaya hazırlık için nasıl çalışılır yazılarımıza bakabilirsiniz.