Cebren tahsil ve takip esasları

Cebren tahsil şekilleri (6183 md. 54)

Ödeme süresi içinde ödenmeyen amme alacağı tahsil dairesince cebren tahsil edilir. Üç yol vardır: teminat gösterilmişse teminatın paraya çevrilmesi veya kefilin takibi; borca yetecek malların haczedilerek paraya çevrilmesi; şartları varsa borçlunun iflasının istenmesi.

Ödeme emri (md. 55–57)

• Vadesinde ödemeyenlere 15 gün içinde borcu ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları ödeme emriyle tebliğ edilir.
• Ödeme emrinde borcun asıl ve fer'ileri, ödeme yeri, ödenmezse cebren tahsil ve mal bildirimine kadar üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edileceği yazılır.
• Köylerde ödeme emri muhtarlıkça tebliğ edilir; 15 gün içinde tebliğ edilemezse borçlular ödeme cetveline alınır, cetvel 10 gün asılır. Takip, ödeme emrinin tebliği veya cetvelin indirilmesi tarihinde başlar.
• Borçlunun mallarını elinde bulunduran üçüncü kişilerden bunları 15 gün içinde bildirmeleri istenir.

Ödeme emrine itiraz (md. 58)

• Borçlu; borcu olmadığı, kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı iddiasıyla tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz edebilir (kanundaki itiraz komisyonu görevini bugün vergi mahkemeleri yürütür).
• Kısmi itirazda itiraz edilen kısmın cihet ve miktarı açıkça gösterilmezse itiraz edilmemiş sayılır.
• Borcun tamamına itiraz reddedilirse borçlu ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde mal bildiriminde bulunur. Kısmi itiraz mal bildirimi süresini uzatmaz.

Mal bildirimi ve hapisle tazyik (md. 59–61)

• Mal bildirimi, borçlunun mal, alacak ve haklarını, gelirlerini veya mal bulunmadığını ve geçim kaynaklarını yazı ile veya sözle bildirmesidir; sözlü bildirim zabıtla tespit edilir, borçluya pulsuz makbuz verilir.
• 15 günde ödemeyen ve mal bildirmeyen borçlu, mal bildiriminde bulununcaya kadar bir defaya mahsus ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilir. Karar, tahsil dairesinin yazılı talebiyle icra mahkemesi hâkimince verilir, Cumhuriyet Savcılığınca derhal infaz edilir; harç ve resimden muaftır.
• Malı olmadığını veya yetersiz mal bildiren borçlu, sonradan edindiği malları ve gelir artışlarını 15 gün içinde bildirmek zorundadır.

Haciz ve istihkak (md. 62–69)

• Haciz, alacaklı idarenin mahalli en büyük memuru veya yetkili kılacağı memurca tasdik edilen haciz varakasına dayanılarak yapılır. Başkasına ait olduğu ileri sürülen malların haczi en sona bırakılır.
• Borçlu elindeki mala istihkak iddiasında tahsil dairesi 7 gün içinde reddetmezse iddia kabul edilmiş sayılır; ret hâlinde üçüncü kişiye 7 gün içinde dava açması bildirilir.
• Üçüncü kişi elindeki malda idare 15 gün içinde dava açmazsa iddia kabul edilmiş sayılır. Borçluyla birlikte oturanların iddiasında mal borçlunun elinde sayılır.
• Takibin tehiri sonrası istihkak davası reddedilirse malın değerinin %10'u tazminata hükmedilir.
• Başka amme idaresi, alacağı haciz tarihinden önce tahakkuk etmişse hacze iştirak edebilir; önce haczi yapan dairenin alacağı ödenir.

Haczedilemeyen ve kısmen haczedilen değerler (md. 70–71)

Devlet malları, zorunlu ev eşyası, meslek aletleri, borçlunun hâline uygun evi gibi mallar haczedilemez. Maaş ve ücretler dörtte birden az, üçte birden çok olmamak üzere haczedilir; asgari ücreti aşmayan gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz.

Aciz (md. 75–76)

Haczi caiz malı olmayan veya mallarının bedeli borcu karşılamayan borçlu aciz hâlinde sayılır; durum aciz fişiyle tespit edilir. Aciz hâlindeki borçlu hakkında teminat ve faiz aranmadan tecil uygulanabilir.

Sınavda dikkat

• Ödeme emri, itiraz, mal bildirimi ve sonradan edinilen malın bildirimi: hepsi 15 gün.
• İstihkakta borçlu elindeki mal 7 gün, üçüncü kişi elindeki mal 15 gün.
• Hapisle tazyik bir defaya mahsus, en çok üç ay.