Menkul malların haczi ve satışı

Menkul malların haczi (6183 md. 77–79)

• Menkul mallar; cins, nevi, vasıf, sayı ve tahmin edilen değerleri haciz zaptında tespit edilerek haczedilir. Resmî sicile kayıtlı menkullerin haczi sicilin tutulduğu daireye tebliğle de yapılır; haciz bildirileri elektronik ortamda tebliğ edilebilir.
• Hacizde borçlu veya zilyet ya da vekili, işçisi veya aile fertlerinden biri bulunur. Bulunmazsa gıyapta haciz yapılır; bu durumda zabıta memuru, muhtar, ihtiyar kurulu üyesi veya iki komşu hazır bulundurulur ve zaptın örneği borçluya derhal tebliğ edilir. Haciz zaptı elektronik ortamda da düzenlenebilir.
• Üçüncü kişilerdeki alacak ve hakların (maaş, ücret, kira vb.) haczi, haciz bildirisinin tebliğiyle yapılır. Bildirimden sonra üçüncü kişi borcunu yalnız tahsil dairesine ödeyebilir.
• Üçüncü kişi borcu olmadığı veya malın elinde bulunmadığı iddiasındaysa bunu tebliğden itibaren yedi gün içinde yazılı bildirir; itiraz etmezse mal elinde ve borç zimmetinde sayılır.
• Süreyi kaçıran üçüncü kişi tebliğden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede menfi tespit davası açabilir; haksız çıkarsa %10 inkâr tazminatı ödenir. Üçüncü kişi itiraz ederse idare de bir yıl içinde dava açabilir.
• Haciz bildirisi bankaların şubelerine veya belirli tutarın üzerindeki alacaklar için doğrudan genel müdürlüklerine tebliğ edilebilir.

Zor kullanma, değerleme ve koruma (md. 80–83)

• Kilitli yerlerin açılması zorunludur; gerekirse zorla açtırılır. Borçlu üzerindeki kıymetli malları teslim etmezse şahsına karşı da zor kullanılır.
• Haczedilen mallara haczi yapan memur değer biçer; borçlunun başvurusu veya dairenin gerek görmesi üzerine bilirkişiye yeniden değer biçtirilir.
• Para, mücevher, senet gibi değerler tahsil dairesince muhafaza edilir; diğer mallar güvenilir bir kişiye veya kefalet altında borçluya bırakılabilir. Bunlar ilk talepte malı geri vermezse, kusurları olmadığını ispat edemedikçe malın değeri kadar borçlu sayılır.

Satış (md. 84–87)

• Menkul mallar haciz tarihinin üçüncü gününden itibaren üç ay içinde satışa çıkarılır; bozulabilecek mallar derhal satılabilir.
• Satış, elektronik ortamda veya satış yerinde açık artırma ve peşin para ile yapılır; mal üç kez duyurulduktan sonra en çok artırana ihale edilir. Bozulabilir veya muhafazası masraflı mallar pazarlıkla, borsası olanlar borsada satılabilir.
• Artırmaya katılacaklardan biçilen değerin %5'i oranında teminat alınır.
• Mal, bedeli alınmadan teslim edilmez; ihaleyi izleyen günden itibaren üç gün mühlet verilebilir. Alacak karşılanınca kalan malların satışından vazgeçilir.
• Alıcı vazgeçerse mal ikinci artırmaya çıkarılır; ilk alıcı fark, zarar ve tecil faizi oranında faizden sorumludur ve bu tutar teminattan mahsup edilir.
• Verilen bedel biçilen değerin %75'inden aşağı kalırsa veya alıcı çıkmazsa mal 15 gün içinde tekrar satışa çıkarılır; ikinci artırmada bedel ne olursa olsun satılır. Yine satılamazsa 6 ay içinde pazarlıkla satılır; olmazsa borçluya geri verilebilir.

Sınavda dikkat

• Üçüncü kişinin itirazı yedi gün; menfi tespit davası bir yıl.
• Menkul satışında teminat %5, gayrimenkulde %7,5.
• Birinci artırmada %75 şartı aranır; ikinci artırmada aranmaz.