Zamanaşımı ve terkin

Tahsil zamanaşımı (md. 102)

• Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar.
• Örnek: Vadesi 2024 yılı içinde olan alacakta süre 1 Ocak 2025'te başlar.
• Para cezalarına ilişkin özel kanunlardaki zamanaşımı hükümleri saklıdır.
• Zamanaşımından sonra mükellefin rızaen yapacağı ödemeler kabul olunur.

Zamanaşımını kesen hâller (md. 103)

1. Ödeme,
2. Haciz tatbiki,
3. Cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda yapılan her çeşit tahsilat,
4. Ödeme emri tebliği,
5. Mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalarının bildirilmesi,
6. Bu beş işlemden birinin kefile veya yabancı şahıs ve kurumların temsilcilerine uygulanması ya da bunlarca yapılması,
7. İhtilaflı amme alacaklarında yargı mercilerince bozma kararı verilmesi,
8. Amme alacağının teminata bağlanması,
9. Yargı mercilerince icranın tehirine karar verilmesi,
10. İki amme idaresi arasındaki borç için alacaklı idarenin borçlu idareye yazıyla başvurması,
11. Amme alacağının özel kanunlara göre ödenmek üzere başvuruda bulunulması ve/veya ödeme planına bağlanması.

Kesilmeden sonra yeniden başlama

• Kural: zamanaşımı, kesilmenin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren yeniden işler.
• Bozma kararıyla kesilmede başlangıç, yeni vade gününün rastladığı yılı izleyen yılın ilk günüdür.
• Teminata bağlanma veya icranın durdurulması hâllerinde başlangıç, teminatın kalktığı veya durma süresinin sona erdiği tarihin rastladığı yılı izleyen yılın ilk günüdür.

Zamanaşımının işlememesi (md. 104)

Borçlunun yabancı memlekette bulunması, hileli iflas etmesi veya terekesinin tasfiyesi nedeniyle hakkında takip yapılamıyorsa, bu hâller sürdükçe zamanaşımı işlemez. Zamanaşımı, işlememe sebeplerinin kalktığı günün bitmesinden itibaren başlar veya duraklamadan önce başlamış olan cereyanına devam eder. Kesilmeden farklı olarak işlememede geçen süre silinmez; kalan süre işlemeye devam eder.

Tabii afetler sebebiyle terkin (md. 105)

• Yangın, deprem, yer kayması, su basması, kuraklık, don, zararlı hayvan ve haşarat istilası ve benzeri afetler nedeniyle varlık ve mahsullerinin en az üçte birini kaybedenler adına tahakkuk ettirilmiş ve afetin zarar verdiği gelir kaynaklarıyla ilgili amme alacakları Cumhurbaşkanı kararıyla kısmen veya tamamen terkin olunur.
• Yararlanmak için afet tarihinden itibaren 6 ay içinde ilgili amme idaresine yazıyla başvurulması şarttır.
• Zararın mevcut olup olmadığını mahalli il veya ilçe idare kurulları, zararın derecesini ise ilgili amme idareleri tespit eder.
• Vergi Usul Kanunu kapsamındaki amme alacakları için o kanunun 105. maddesi uygulanır.

Tahsil imkânsızlığı sebebiyle terkin (md. 106)

• Takip sonunda tahsili imkânsız olduğu veya tahsil giderinin alacaktan fazla olacağı anlaşılan, kanunda belirtilen tutara kadar olan amme alacakları, terkin yetkisine sahip olanlarca tahsil zamanaşımı beklenmeksizin terkin edilebilir.
• Bu tutarları topluca veya ayrı ayrı on katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
• Terkin yetkisine sahip olanlar bu yetkilerinin tamamını veya bir kısmını mahalli makamlara bırakabilir.

Sınavda dikkat

• Süre vade tarihinden değil, vadenin rastladığı yılı izleyen yıl başından başlar.
• Yurt dışında bulunma, hileli iflas ve tereke tasfiyesi zamanaşımını kesmez, işlemesini durdurur.
• Afet terkininde ölçüt en az üçte bir kayıp, başvuru süresi 6 ay, karar mercii Cumhurbaşkanıdır.
• Zamanaşımına uğrayan alacak için yapılan gönüllü ödeme geri verilmez, kabul olunur.