Bilgi Edinme Hakkı ve Bilgi Verme Yükümlülüğü

Bilgi edinme hakkı (md. 4)

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 4. maddesi hakkın öznesini belirler: Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Hak yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmış değildir; ancak yabancılar için sınırlı bir düzenleme vardır.

• Türkiye'de ikamet eden yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler Kanundan yararlanabilir.
• Bunun iki şartı vardır: İsteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmalıdır ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde hareket edilir.
• Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükler saklıdır.

Dolayısıyla Türkiye'de ikamet etmeyen bir yabancı ya da Türkiye'de faaliyeti olmayan yabancı tüzel kişi bu maddeye göre Kanundan yararlanamaz. Türkiye'de ikamet eden bir yabancı da ancak kendisiyle veya faaliyet alanıyla ilgili bilgiyi isteyebilir.

Bilgi verme yükümlülüğü (md. 5)

Hakkın karşısında idarenin yükümlülüğü yer alır. Kurum ve kuruluşlar:

• Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmakla,
• Bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür.

Bu ifade, bilgi vermenin kural, gizliliğin istisna olduğunu gösterir. İdarenin reddedebileceği durumlar Kanunun “bilgi edinme hakkının sınırları” bölümünde sayılan istisnalarla sınırlıdır.

Diğer kanunlarla ilişki (md. 5/2)

Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz. Bu hüküm, bilgi edinme hakkını kısıtlayan önceki düzenlemelerin önüne geçer.

Hakkın ve yükümlülüğün özeti

• Hak sahibi: herkes (yabancılar için şartlı).
• Yükümlü: Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar.
• Yükümlülüğün konusu: istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belge.
• Sonuçlandırma niteliği: etkin, süratli ve doğru.

Sınavda dikkat

• “Herkes” ifadesi ile yabancılara ilişkin şartlı düzenleme birlikte okunmalı; yabancılar için iki şart: kendileriyle/faaliyet alanlarıyla ilgili olma ve karşılıklılık.
• Yabancı tüzel kişinin Kanundan yararlanması için Türkiye'de faaliyette bulunması gerekir.
• Uluslararası sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükler saklıdır.
• Diğer kanunların 4982 sayılı Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.
• Tedbirler “idarî ve teknik” tedbirlerdir; başvurular “etkin, süratli ve doğru” sonuçlandırılır.