Bilgi Edinme Hakkının Sınırları

Genel yaklaşım

4982 sayılı Kanunda bilgi vermek kuraldır; md. 15–28 hangi bilgi ve belgelerin hak kapsamı dışında kaldığını sınırlı olarak sayar. Bazı maddeler istisnanın da istisnasını içerir; sınavda en çok bu ayrıntılar sorulur.

Yargı denetimi dışındaki işlemler (md. 15)

Yargı denetimi dışında kalan idarî işlemlerden kişinin çalışma hayatını ve meslekî onurunu etkileyecek nitelikte olanlar Kanun kapsamına dahildir. Ancak bu şekilde bilgi edinilmesi, işlemin yargı denetimine açılması sonucunu doğurmaz.

Devlet sırrı (md. 16) ve ekonomik çıkarlar (md. 17)

• Açıklanması hâlinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla Devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgiler kapsam dışıdır.
• Açıklanması ya da zamanından önce açıklanması hâlinde ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek veya haksız rekabet ve kazanca sebep olacak bilgiler kapsam dışıdır.

İstihbarat (md. 18)

Sivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgiler kapsam dışıdır. Ancak bu bilgiler kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikteyse bilgi edinme hakkı kapsamı içindedir.

İdarî soruşturma (md. 19)

Yetkili birimlerce yürütülen idarî soruşturmalarla ilgili olup açıklanması veya zamanından önce açıklanması hâlinde: kişilerin özel hayatına açıkça haksız müdahale; kişilerin veya soruşturmayı yürüten görevlilerin hayatını ya da güvenliğini tehlikeye sokma; soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürme; gizli kalması gereken bilgi kaynağının açığa çıkması sonucunu doğuracak bilgiler kapsam dışıdır.

Adlî soruşturma ve kovuşturma (md. 20)

Açıklanması hâlinde suç işlenmesine yol açacak, suçların önlenmesi ve soruşturulmasını ya da suçluların yakalanıp kovuşturulmasını tehlikeye düşürecek, yargılama görevinin gereğince yerine getirilmesini engelleyecek, hakkında dava açılmış kişinin adil yargılanma hakkını ihlâl edecek bilgiler kapsam dışıdır. Usul kanunları ve diğer özel kanun hükümleri saklıdır.

Özel hayat ve haberleşme (md. 21–22)

• Kişinin sağlık bilgileri, özel ve aile hayatı, şeref ve haysiyeti, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgiler, kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere kapsam dışıdır.
• Kamu yararının gerektirdiği hâllerde kişisel bilgiler, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazılı rızası alınmak koşuluyla açıklanabilir.
• Haberleşmenin gizliliği esasını ihlâl edecek bilgiler kapsam dışıdır.

Ticarî sır, fikir ve sanat eserleri (md. 23–24)

Kanunlarda ticarî sır sayılan bilgiler ile kurumların gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla aldığı ticarî ve malî bilgiler kapsam dışıdır. Fikir ve sanat eserlerine ilişkin başvurularda ilgili kanun hükümleri uygulanır.

Kurum içi düzenlemeler ve görüşler (md. 25–27)

• Kamuoyunu ilgilendirmeyen, yalnız kendi personeli ve kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler kapsam dışıdır; ancak bu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.
• Kurumların faaliyetleri için elde ettikleri görüş, bilgi notu, teklif ve tavsiyeler, kurum aksini kararlaştırmadıkça hak kapsamındadır.
• Yasal olarak görüş verme yükümlülüğü bulunan uzmanların görüşleri, kurumun alacağı kararlara esas teşkil etmesi kaydıyla bilgi edinmeye açıktır.
• Tavsiye ve mütalaa talepleri Kanun kapsamı dışındadır.

Gizliliği kaldırılan bilgiler (md. 28)

Gizliliği kaldırılan bilgiler, Kanundaki diğer istisnalar kapsamına girmiyorsa başvurulara açık hâle gelir.

Sınavda dikkat

• Kişisel bilginin kamu yararı için açıklanmasında süre en az yedi gün önceden haber ve yazılı rıza.
• İstihbarat ve yargı denetimi dışındaki işlemlerde “çalışma hayatı ve meslek onuru” ölçütü istisnayı kaldırır.
• Kurum içi görüş ve tavsiyeler kural olarak kapsam içindedir; tavsiye ve mütalaa talepleri ise kapsam dışıdır.
• Md. 15'e göre bilgi edinme, işlemi yargı denetimine açmaz.