TCDD ve TCDD Taşımacılık A.Ş.’ye İlişkin Hükümler

TCDD'nin altyapı işletmecisi olarak görevi (md. 3)

TCDD, ulusal demiryolu altyapı ağı içinde yer alan ve Devletin tasarrufundaki demiryolu altyapısının kendisine devredilen kısmı üzerinde demiryolu altyapı işletmecisi olarak görev yapar (md. 3/1). TCDD'nin diğer görevleri şunlardır (md. 3/2):

• (a) Ulusal demiryolu altyapı ağı üzerindeki demiryolu trafiğini tekel olarak yönetmek,
• (b) Tasarrufundaki altyapı üzerinde verdiği trafik yönetimi ücretlerini, bütün tren işletmecileri için eşit şartlar içeren ve ayrımcılık oluşturmayan şekilde belirlemek, tren işletmecilerine tahakkuk ettirmek ve tahsil etmek,
• (c) Tasarrufunda olmayan ulusal ağ üzerinde verdiği trafik yönetimi ücretlerini, bütün altyapı işletmecileri için eşit ve ayrımcı olmayan şekilde belirlemek, ilgili altyapı işletmecisine tahakkuk ettirmek ve tahsil etmek,
• (ç) Altyapının demiryolu trafiğiyle ilgili olmayan alanlarını işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek,
• (d) Tasarrufundaki altyapıyı iyileştirmek, yenilemek, genişletmek, bakım ve onarımını yapmak veya yaptırmak,
• (e) Yüksek hızlı ve hızlı tren taşımacılığı için demiryolu altyapısı yapmak veya yaptırmak,
• (f) Haberleşme tesisleri ve ağı kurmak, kurdurmak, geliştirmek, işletmek veya işlettirmek,
• (g) Ana Statüsü ile verilen diğer görevleri yapmak.

Dikkat: Trafik yönetimi ücreti, TCDD'nin kendi altyapısında tren işletmecilerine, başka işletmecinin altyapısında ise altyapı işletmecisine tahakkuk ettirilir.

Hukuki statü (md. 4)

• TCDD, bu Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK hükümlerine tabidir.
• TCDD Taşımacılık A.Ş. de 233 sayılı KHK hükümlerine tabidir.

TCDD yatırımlarının finansmanı (md. 5)

TCDD'nin şu yatırımları yılı yatırım programı ile ilişkilendirilir ve finansmanı için Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde gerekli ödenek öngörülür (md. 5/1):

• Yüksek hızlı ve hızlı tren taşımacılığı için yaptığı altyapı yatırımları,
• Tasarrufundaki hatların çift veya çoklu hat hâline getirilmesi, iltisak hatları yapımı ve bunların elektrifikasyon, sinyalizasyon ve telekomünikasyon tesisleriyle donatılması,
• Tasarrufundaki altyapının yenilenmesi ve iyileştirilmesi yatırımları.

İltisak hattı talebi (md. 5/2)

• Gereken taşınmazlar, kamulaştırma bedeli talep edenden tahsil edilerek TCDD tarafından kamulaştırılır.
• Talep eden lehine kırk dokuz yılı geçmemek üzere bedelsiz irtifak hakkı tesis edilir.
• Kullanım süresi sonunda inşa edilen bütün varlıklar başka işleme gerek kalmaksızın TCDD'nin mülkiyetine geçmiş sayılır; TCDD bunlar için bedel veya tazminat ödemez.

Sınavda dikkat

• Ulusal ağdaki demiryolu trafiğini tekel olarak TCDD yönetir.
• Her iki kuruluş da 233 sayılı KHK'ye tabidir; TCDD için "bu Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla" kaydı vardır.
• İltisak hattında kamulaştırmayı TCDD yapar, bedeli talep eden öder; irtifak hakkı en çok 49 yıl, bedelsizdir.
• Süre sonunda varlıklar TCDD'ye geçer (şirketlerin md. 6 kapsamındaki altyapısında ise Hazineye geçer).
• Yatırım ödeneği Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde öngörülür.