Tarifeler, özelleştirme, taşınmaz temini ve arz güvenliği

Tarifeler (md. 17)

Tarifeler ilgili tüzel kişi tarafından, faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içerecek şekilde hazırlanıp Kurum onayına sunulur; Kurul uygun bulmadığı teklifin revizyonunu ister veya resen revize ederek onaylar. Tarifelerde piyasa faaliyetiyle doğrudan ilişkili olmayan unsur yer alamaz; iletim ek ücreti bunun istisnasıdır. Onaylı tarifeler bunlara tabi herkesi bağlar. Kurul abone grupları, tüketim miktarına göre farklı tarifeler veya yenilenebilir kaynakları destekleyen ayrı tarifeler belirleyebilir; tüketiciler talep ederse yenilenebilir destek tarifelerinden yararlanabilir.

• Bağlantı tarifesi: şebeke yatırım maliyetlerini kapsamaz; bağlantı hattını tüketici veya üretici yaparsa hat dağıtım şirketine devredilir ve bağlantı bedeli alınmaz.
• İletim tarifesi: TEİAŞ hazırlar; şebeke yatırımları ve iletim ek ücretleri bu tarifede yer alır.
• Toptan satış: fiyatlar taraflarca serbestçe belirlenir.
• Dağıtım tarifesi: dağıtım şirketlerince hazırlanır; yatırım, işletim, kayıp-kaçak, kesme-bağlama, sayaç okuma ve reaktif enerji maliyetlerini içerir. Kayıp-kaçak hedef oranlarını Kurul belirler; hedefi geçmeyen kısım tüketiciye yansıtılır.
• Perakende satış tarifesi: serbest tüketici olmayanlar için; görevli tedarik şirketi önerir, Kurul onaylar.
• Piyasa işletim tarifesi: EPİAŞ'ın gelir ihtiyacı ve mali sürdürülebilirlik esasına göre.
• Son kaynak tedarik tarifesi: tüketicinin rekabetçi piyasaya geçişini teşvik edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kâr etmesine imkân verecek düzeyde.

Sübvansiyon fiyatlara müdahale edilmeksizin yapılır; tutar ve esasları Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve ilgili kurumun bütçesinden ödenir. İletim ve dağıtım lisansı sahiplerinin altyapı çalışmaları altyapı kazı ruhsat harcına tabi değildir ve teminat aranmaz. Emtia fiyatlarında makul olmayan artışlarda Kurum, her seferinde altı ayı geçmemek üzere kaynak bazında destekleme bedeli belirleyebilir.

Özelleştirme (md. 18)

Bakanlık, TEDAŞ ve EÜAŞ ile bağlı birimlerinin özelleştirilmesine ilişkin önerilerini Özelleştirme İdaresi Başkanlığına bildirir; işlemler 4046 sayılı Kanun çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca yürütülür. TEDAŞ ile dağıtım şirketleri arasında, mülkiyet saklı kalmak kaydıyla işletme hakkı devir sözleşmesi yapılabilir. Özelleştirme programına alınan kuruluşlarda atama ve görevden almalar için Cumhurbaşkanına teklif yetkisi Bakana aittir.

Taşınmaz temini (md. 19)

• Üretim: önlisans veya lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin taşınmaz temini işlemleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre Kurum tarafından yürütülür; kararı Kurul alır. Bu karar kamu yararı kararı yerine geçer ve hiçbir makamın onayına tabi değildir. Taşınmaz, üretim tesisinin sahibi kamu kurumu, yoksa Hazine adına tescil edilir; lisans süresince bedelsiz irtifak veya kullanma izni verilir. Bedelleri önlisans veya lisans sahibi öder.
• Dağıtım: işlemleri TEDAŞ yürütür ve karar verir; taşınmaz TEDAŞ adına tescil edilir. Özelleştirme sonrası yeni tesislerin bedelleri lisans sahibince ödenip tarifeler yoluyla geri alınır.

Arz güvenliği (md. 20)

Arz güvenliğinin izlenmesinden ve tedbirlerden Bakanlık sorumludur. Türkiye Ulusal Enerji Planı her beş yılda bir Bakanlıkça hazırlanıp yayımlanır; Bakanlık kapasite tahsisi yarışmaları düzenleyebilir. Yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmaları oluşturulur; TEİAŞ'ın ödemeleri iletim tarifesinde dikkate alınır.

Sınavda dikkat

• Perakende tarifeyi görevli tedarik şirketi önerir, Kurul onaylar.
• Üretimde taşınmaz: Kurum/Kurul; dağıtımda: TEDAŞ.
• Ulusal Enerji Planı 5 yılda bir; destekleme bedeli en çok 6 ay.