Göller

Türkiye, jeolojik yapısının çeşitliliği nedeniyle farklı oluşumlu çok sayıda göle sahiptir. Göller en çok Doğu Anadolu, Göller Yöresi (Isparta–Burdur–Afyon) ve Marmara çevresinde toplanır. Göl sularının tatlı ya da tuzlu olması büyük ölçüde gölün bir gideğeninin (fazla suyu boşaltan akarsuyunun) bulunup bulunmamasına bağlıdır.

Doğal göllerin oluşumu

• Tektonik göller: Yer kabuğunun kırılıp çökmesiyle oluşan çukurlarda birikir. Tuz, Burdur, Acıgöl, Eğirdir, Beyşehir, Akşehir, Eber, Sapanca, İznik, Uluabat, Manyas (Kuş), Hazar (Elazığ) gölleri. Göller Yöresi'ndeki bazılarında karstik erime de etkilidir.
• Volkanik set gölleri: Lavların vadi önünü kapatmasıyla oluşur: Van Gölü (Nemrut lavları), Erçek, Nazik, Haçlı, Çıldır gölleri.
• Krater ve maar gölleri: Volkan ağızlarında birikir: Nemrut Krater Gölü (Bitlis), Gölcük (Isparta), Meke (Konya), Acıgöl (Nevşehir).
• Karstik göller: Kalkerli arazide erime çukurlarında oluşur; Salda, Kestel, Avlan, Suğla gibi göllerde karstlaşma etkilidir.
• Heyelan set gölleri: Toprak kaymasıyla vadinin kapanmasıyla oluşur: Tortum (Erzurum), Abant ve Yedigöller (Bolu), Sera (Trabzon), Zinav (Tokat). En çok Karadeniz Bölgesinde görülür.
• Alüvyal set gölleri: Akarsu alüvyonlarının önü kapatmasıyla oluşur: Bafa (Büyük Menderes alüvyonları), Mogan ve Eymir (Ankara), Marmara Gölü (Manisa).
• Kıyı set gölleri (lagün): Kıyı kordonlarının koyları kapatmasıyla oluşur: Küçükçekmece, Büyükçekmece, Terkos, Köyceğiz, Akyatan.
• Buzul gölleri: Yüksek dağlardaki sirklerde yer alır: Kaçkarlar, Uludağ, Munzur ve Toros dağlarındaki küçük göller.

Önemli göller

Van Gölü Türkiye'nin en büyük gölüdür; kapalı havzada yer alır, buharlaşma fazladır ve çevresindeki volkanik kayaçlardan gelen mineraller nedeniyle suyu sodalıdır. Bu sularda yalnız inci kefali yaşayabilir. Tuz Gölü ikinci büyük göldür; çok sığdır, yazın büyük kısmı kurur ve Türkiye'nin tuz üretiminde önemli paya sahiptir. Beyşehir ve Eğirdir gideğeni olduğundan tatlı sulu büyük göllerdir; Eğirdir kıyılarında elma bahçeleri yaygındır.

Baraj gölleri

Türkiye'nin yüzey alanı en büyük yapay gölü Atatürk Baraj Gölüdür; onu Keban Baraj Gölü izler. Baraj gölleri enerji, sulama, içme suyu, taşkın kontrolü, balıkçılık ve turizm amaçlıdır; Keban gibi göllerde feribot taşımacılığı da yapılır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Türkiye'nin en büyük gölü Van Gölüdür; volkanik set gölüdür ve suyu sodalıdır.
• İkinci büyük göl Tuz Gölüdür; tektonik oluşumludur.
• En büyük baraj gölü Atatürk Baraj Gölüdür.
• Tortum, Abant, Yedigöller, Sera ve Zinav heyelan set gölleridir.
• Bafa Gölü, Büyük Menderes alüvyonlarının bir körfezi kapatmasıyla oluşmuştur.
• Küçükçekmece, Büyükçekmece ve Terkos kıyı set gölleridir.
• Nemrut, Gölcük ve Meke gölleri volkan ağızlarında oluşmuştur.
• Çıldır Gölü volkanik set gölüdür.
• Tortum Gölü'nün suları Tortum Şelalesi'ni oluşturur.
• Heyelan set gölleri en çok Karadeniz Bölgesi'nde görülür.
• Eğirdir ve Beyşehir tatlı, Burdur ve Acıgöl tuzlu göllerdir.
• Mogan ve Eymir gölleri Ankara'daki alüvyal set gölleridir.

Sınavda dikkat

• Göl suyunun tatlı ya da tuzlu oluşunda belirleyici etken gideğenin varlığıdır.
• Abant ve Yedigöller heyelan set gölüdür; buzul ya da karstik değildir.
• Bafa alüvyal set, Köyceğiz ise kıyı set gölüdür; ikisi de Ege–Akdeniz kıyısında olduğu için karıştırılır.
• Van Gölü volkanik set gölüdür; Nemrut Gölü ise krater gölüdür.