Türkiye'nin Sınırları ve Komşuları

Türkiye'nin 8 kara komşusu vardır: batıda Yunanistan ve Bulgaristan; kuzeydoğuda Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti; doğuda İran; güneyde Irak ve Suriye. Kıyılarını Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz çevreler. Sınırların büyük kısmı Kurtuluş Savaşı yıllarında ve hemen sonrasında yapılan antlaşmalarla çizilmiştir.

Sınırların belirlendiği antlaşmalar

• Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan: Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) ve Kafkas cumhuriyetleriyle Kars Antlaşması (13 Ekim 1921). Kars Antlaşması bugünkü doğu sınırının temelidir.
• Suriye: Fransa ile Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921); Hatay 1939'da Türkiye'ye katılarak sınır bugünkü hâlini aldı.
• Irak: İngiltere ile yapılan Ankara Antlaşması (1926); Musul meselesi bu antlaşmayla Türkiye aleyhine kapandı.
• İran: Temeli Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)'na dayanır; son şeklini 1932 Tahran Antlaşması ile aldı (Küçük Ağrı çevresinde toprak değişimi).
• Yunanistan ve Bulgaristan: Lozan Barış Antlaşması (1923). Yunanistan sınırının büyük kısmını Meriç Nehri oluşturur; Karaağaç savaş tazminatı karşılığı Türkiye'ye bırakılmıştır.

Sınırların özellikleri

• En uzun kara sınırı Suriye ile, en kısa kara sınırı Nahçıvan iledir.
• Doğal sınır örnekleri: Meriç (Yunanistan), Arpaçay ve Aras (Ermenistan ve Nahçıvan kesimleri), kısa bir kesimde Dicle (Suriye-Irak üçlü sınırı yakını).
• Suriye sınırının önemli bir kısmı yapay sınırdır; bir kesimi demiryolu hattı boyunca çizilmiştir.
• Avrupa kıtasında komşu olunan ülkeler Yunanistan ve Bulgaristan'dır.

Başlıca sınır kapıları

• Kapıkule (Edirne) – Bulgaristan; Avrupa'ya en işlek kara kapısı.
• İpsala ve Pazarkule (Edirne) – Yunanistan.
• Sarp (Artvin) ve Türkgözü (Ardahan) – Gürcistan.
• Dilucu (Iğdır) – Nahçıvan.
• Gürbulak (Ağrı), Kapıköy (Van), Esendere (Hakkari) – İran.
• Habur (Şırnak) – Irak.
• Cilvegözü (Hatay), Öncüpınar (Kilis), Akçakale (Şanlıurfa), Karkamış (Gaziantep), Nusaybin (Mardin) – Suriye.
• Ermenistan sınırındaki Alican (Iğdır) ve Doğu Kapı (Kars) kapıları 1993'ten bu yana uzun süre kapalı kalmıştır.

Komşularla ilgili coğrafi bağlantılar

Fırat ve Dicle Türkiye'den doğup Suriye ve Irak'tan geçerek Basra Körfezi'ne ulaşır; bu nedenle su paylaşımı komşularla önemli bir konudur. Asi Nehri Lübnan'dan doğar, Suriye'den geçip Hatay'da Akdeniz'e dökülür. Meriç Bulgaristan'dan doğar ve Ege Denizi'ne (Enez yakınında) dökülür. Çoruh ise Bayburt'tan doğup Gürcistan'da (Batum yakınında) Karadeniz'e ulaşır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Kara komşusu sayısı: 8.
• En uzun kara sınırı: Suriye; en kısa: Nahçıvan.
• Doğu sınırının temeli: Kars Antlaşması (1921).
• Irak sınırı: 1926 Ankara Antlaşması.
• İran sınırı: Kasr-ı Şirin (1639), son hâli 1932.
• Hatay'ın katılışı: 1939.
• Yunanistan sınırındaki doğal sınır: Meriç.
• Karaağaç Lozan'da savaş tazminatı karşılığı alındı.
• Habur – Irak; Gürbulak – İran; Sarp – Gürcistan.
• Kapıkule – Bulgaristan; İpsala – Yunanistan.
• Dilucu kapısı Nahçıvan'a açılır.
• Çoruh Gürcistan'da, Asi Türkiye'de denize dökülür.

Sınavda dikkat

• Nahçıvan bağımsız bir ülke değil, Azerbaycan'a bağlı özerk cumhuriyettir.
• Kapıkule Yunanistan'a değil, Bulgaristan'a açılır.
• Moskova Antlaşması doğu sınırını çizmiş, Kars Antlaşması bunu Kafkas cumhuriyetleriyle kesinleştirmiştir.
• Suriye sınırı 1921'de çizilmiş, Hatay ile 1939'da değişmiştir.