Türkiye'nin Üyesi Olduğu Kuruluşlar

Türkiye; güvenlik, ekonomi, bölgesel iş birliği ve Türk dünyası alanlarında pek çok uluslararası kuruluşun üyesidir. Sınavda katılım yılları, kurucu üyelik, merkezler ve güncel genişlemeler sorulur.

Küresel ve Batılı kuruluşlar

• Birleşmiş Milletler (1945): Türkiye kurucu üyedir.
• Avrupa Konseyi (1949): Türkiye 1949'da üye oldu; merkezi Strazburg.
• NATO: Türkiye 18 Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte üye oldu; Kore Savaşı'na asker gönderilmesi bu sürecin bilinen arka planıdır.
• OECD (1961): Türkiye kurucu üyedir; merkezi Paris.
• AGİT: Temeli 1975 Helsinki Nihai Senedi; 1994 Budapeşte Zirvesi kararıyla 1995'ten itibaren AGİT adını aldı; merkezi Viyana. Türkiye kurucu katılımcıdır.
• G20 (1999): Türkiye kurucu üyedir; 2015 dönem başkanlığında zirve Antalya'da yapıldı.

İslam dünyası ve bölgesel kuruluşlar

• İslam İşbirliği Teşkilatı (1969, Rabat): Mescid-i Aksa yangınının ardından kuruldu; Türkiye kurucu üyedir; merkezi Cidde.
• Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO, 1985): Türkiye, İran ve Pakistan tarafından kuruldu (selefi 1964 RCD); merkezi Tahran.
• Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ, 1992): Türkiye'nin öncülüğünde İstanbul zirvesiyle kuruldu; merkezi İstanbul.
• D-8 (1997): Türkiye'nin girişimiyle İstanbul'da kuruldu; kurucular Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Malezya, Endonezya, Mısır, Nijerya. Azerbaycan Aralık 2024 Kahire Zirvesi'nde üyeliğe kabul edildi, Mart 2025'te tam üye oldu; örgütün ilk genişlemesidir. Sekretaryası İstanbul'dadır.
• Şanghay İşbirliği Örgütü: Türkiye diyalog ortağıdır.

Türk dünyası kuruluşları

• TÜRKSOY (1993): Türk kültür ve sanatları alanında iş birliği; merkezi Ankara.
• Türk Devletleri Teşkilatı: 2009 Nahçıvan Anlaşması ile "Türk Keneşi" olarak kuruldu; 2021 İstanbul Zirvesi'nde bugünkü adını aldı; Genel Sekreterliği İstanbul'dadır. Üyeler: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan (2019'da katıldı). Gözlemciler: Macaristan, Türkmenistan, KKTC.

Türkiye-AB ilişkileri

1959 ortaklık başvurusu → 12 Eylül 1963 Ankara Anlaşması → 1970 Katma Protokol → 14 Nisan 1987 tam üyelik başvurusu → 1 Ocak 1996 Gümrük Birliği → 1999 Helsinki Zirvesi'nde adaylık → 3 Ekim 2005'te katılım müzakerelerinin başlaması.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Türkiye'nin kurucu üye olduğu: BM, OECD, İİT, KEİ, D-8, ECO, G20.
• NATO üyeliği 1952, Yunanistan ile aynı gün.
• Merkezi İstanbul'da olanlar: KEİ, D-8, Türk Devletleri Teşkilatı.
• TÜRKSOY Ankara, ECO Tahran, İİT Cidde, AGİT Viyana.
• D-8'in ilk yeni üyesi Azerbaycan (2024 karar, 2025 tam üyelik).
• TDT'ye Özbekistan 2019'da katıldı.
• TDT gözlemcileri: Macaristan, Türkmenistan, KKTC.
• G20 Antalya Zirvesi 2015.
• Gümrük Birliği 1 Ocak 1996; müzakereler 3 Ekim 2005.
• AGİT'in temeli Helsinki Nihai Senedi (1975).

Sınavda dikkat

• Türkiye NATO'nun kurucu üyesi değildir; 1952'de katıldı.
• Türkmenistan TDT'nin tam üyesi değil, gözlemcisidir.
• ECO'nun merkezi Ankara değil Tahran'dır; TÜRKSOY'un merkezi Ankara'dır.