Tablo ve Grafik Okuma

Grafik türleri

• Tablo: Verileri satır ve sütunlarla sunar; önce başlık ve birimleri oku.
• Sütun grafiği: Kategorileri karşılaştırmaya yarar; sütun yüksekliği değeri gösterir.
• Çizgi grafiği: Zamana bağlı değişimi gösterir; eğimin dik olduğu yerde değişim büyüktür.
• Daire (pasta) grafiği: Bütünün parçalarını gösterir; tüm dilimlerin toplamı 360° ya da %100'dür.

Temel hesaplar

• Daire grafiğinde dilimin oranı = merkez açı / 360; değer = oran × toplam.
• Bir oranın merkez açısı = oran × 360 (ör. %25 ⇒ 90°).
• Yüzde değişim = (yeni − eski) / eski × 100.
• Aritmetik ortalama = değerlerin toplamı / değer sayısı.
• Yüzde puan ile yüzde farklıdır: %20'den %25'e çıkış 5 yüzde puanlık, fakat %25'lik bir artıştır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1: 600 personelin çalıştığı birimlerin dağılımını gösteren daire grafiğinde bir birime ait dilimin merkez açısı 72°'dir. Bu birimde kaç personel çalışır?
Çözüm: 72 / 360 = 1/5 = %20. 600 · 1/5 = 120 personel.

Örnek 2: Bir kurumda 2024'te 250 olan başvuru sayısı 2025'te 300 olmuştur. Artış yüzde kaçtır?
Çözüm: (300 − 250) / 250 · 100 = 50 / 250 · 100 = %20.

Örnek 3: Bir tabloda dört aylık evrak sayıları 40, 55, 45 ve 60 olarak verilmiştir. Aylık ortalama kaçtır ve hangi ay ortalamanın en çok üzerindedir?
Çözüm: (40 + 55 + 45 + 60) / 4 = 200 / 4 = 50. Ortalamadan en çok sapma yukarı yönde 60 olan ayda (+10) görülür.

Okuma stratejisi

• Önce grafik başlığını, eksen adlarını ve birimleri (bin kişi, milyon TL, %) oku.
• Birden çok grafik varsa aralarındaki bağlantıyı (biri toplam, diğeri dağılım olabilir) bul.
• Seçeneklerde yaklaşık değer kullanılıyorsa tam hesap yerine tahminle eleme yap.

Grafikten oran ve karşılaştırma

İki kategori karşılaştırılırken fark (çıkarma) ile oran (bölme) ayrı sorulardır: 120 ile 80 arasındaki fark 40, oran ise 3/2'dir. "Kaç katı" ifadesi bölme, "ne kadar fazla" ifadesi çıkarma gerektirir. Birden fazla yılın verildiği tablolarda en büyük artış (miktar) ile en büyük artış yüzdesi farklı yıllarda olabilir; soruda hangisinin istendiğine dikkat et.

Sınavda dikkat

• Yüzde değişimde payda her zaman eski (başlangıç) değerdir.
• Eksen sıfırdan başlamıyorsa sütunların görsel oranı yanıltıcı olabilir; değerleri sayısal oku.
• Daire grafiğinde açıdan değere geçerken toplamın ne olduğunu sorudan teyit et.
• Yüzde puan ile yüzde değişimi karıştırma.