Amaç, Tanımlar ve İlkeler

Kanunun amacı (md. 1)

2872 sayılı Çevre Kanununun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır.

Temel tanımlar (md. 2)

• Çevre: canlıların ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı etkileşim içinde bulundukları biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortam.
• Çevre kirliliği: canlıların sağlığını, çevresel değerleri ve ekolojik dengeyi bozabilecek her türlü olumsuz etki.
• Sürdürülebilir çevre: gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan çevresel değerlerin ıslahı, korunması ve geliştirilmesi süreci.
• Sürdürülebilir kalkınma: çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma.
• Alıcı ortam: hava, su, toprak ortamları ile bunlarla ilişkili ekosistemler.
• Doğal varlık: bütün bitki, hayvan, mikroorganizmalar ve yaşama ortamları; doğal kaynak ise hava, su, toprak ve doğadaki cansız varlıklar.
• Kirleten: faaliyetleri sırasında veya sonrasında doğrudan veya dolaylı olarak kirliliğe neden olan gerçek ve tüzel kişiler.
• Sulak alan: denizlerin gelgit hareketlerinin çekilme devresinde altı metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olan sular, bataklık, sazlık ve turbiyeler.
• Tehlikeli atık: fiziksel, kimyasal ve/veya biyolojik yönden olumsuz etki yaparak ekolojik dengeyi bozan atıklar ve bunlarla kirlenmiş maddeler.
• Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED): planlanan projelerin çevreye olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesi, önlemler ve alternatiflerin değerlendirilmesi çalışmaları.
• Proje tanıtım dosyası: projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve önlemleri içeren dosya.
• Stratejik çevresel değerlendirme: onaya tâbi plan veya programın onayından önce, çevresel değerlerin plana entegre edilmesi için katılımcı yaklaşımla yürütülen ve yazılı rapor içeren çalışmalar.
• Hassas alan: ötrofikasyon riski yüksek olan ve Bakanlıkça belirlenecek kıyı ve iç su alanları.
• Çevre gönüllüsü: Bakanlıkça seçilen ve mevzuata aykırı faaliyetleri Bakanlığa iletmekle görevli kişi.
• Çevre danışmanlık firması: Bakanlıkça yetkilendirilen, ortaklık payı bakımından ortaklarının yüzde ellisinden fazlası çevre yönetimi hizmeti yeterlik belgesine sahip tüzel kişi.
• İş termin planı: deşarj standartlarını sağlamak için yapılacak arıtma, kanalizasyon ve katı atık tesislerinin yer seçimi, proje, ihale, inşaat ve işletmeye alma işlerinin zamanlamasını gösteren plan.

Genel ilkeler (md. 3)

• Başta idare, meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları olmak üzere herkes çevrenin korunması ile görevlidir.
• Bakanlık ve yerel yönetimler gerekli hallerde meslek odaları, birlikler ve STK'larla işbirliği yapar.
• Arazi ve kaynak kullanım kararlarında sürdürülebilir kalkınma ilkesi gözetilir; ekonomik faaliyetlerin doğal kaynaklara etkisi uzun dönemli değerlendirilir.
• Çevre politikalarının oluşmasında katılım hakkı esastır; katılım ortamını yaratmak Bakanlık ve yerel yönetimlerin yükümlülüğüdür.
• Atık oluşumunu kaynağında azaltan ve geri kazanımı sağlayan çevre dostu teknolojilerin kullanılması esastır.
• Kirlenmenin önlenmesi ve giderilmesi için yapılan harcamalar kirleten tarafından karşılanır; kamu kurumlarınca yapılan harcamalar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre kirletenden tahsil edilir.
• Sıfır atık, döngüsel ekonomi ve iklim değişikliğiyle mücadele için depozito, geri kazanım katılım payı, emisyon ücreti, kirletme bedeli, karbon ticareti gibi ekonomik araçlar kullanılır.
• Uluslararası anlaşmalardan doğan yükümlülükler ve çevreye ilişkin teknik, idarî, malî ve hukukî düzenlemeler Bakanlığın koordinasyonunda yapılır; bu düzenlemelerin maliyetlerini gerçek ve tüzel kişiler karşılar.

Sınavda dikkat

• Amaç maddesinde iki ilke birlikte geçer: sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma.
• Alıcı ortam: hava, su, toprak; doğal kaynak cansız, doğal varlık canlıdır.
• ÇED projeler için, stratejik çevresel değerlendirme plan ve programlar içindir.
• Sulak alanda derinlik ölçüsü altı metre; hassas alanın ölçütü ötrofikasyon.
• Kirletenden tahsilat 6183 sayılı Kanuna göre yapılır.