Çevre Korunmasına İlişkin Önlemler ve Yasaklar

Kirletme yasağı (md. 8)

Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, yönetmeliklerdeki standart ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan veya dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak yasaktır. Kirlenme ihtimalinde ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenme meydana gelmişse kirleten kirlenmeyi durdurmak ve etkilerini gidermekle yükümlüdür.

Çevrenin korunması (md. 9)

• Biyolojik çeşitlilik ve ekosistemin korunması esastır.
• İmar planlarına esas olmak üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni planları Bakanlıkça yapılır ve onaylanır.
• Koruma statüsü kazandırılmış alanlar ve ekolojik değeri olan hassas alanların her ölçekteki planda gösterilmesi zorunludur; bu alanlar plan kararı dışında kullanılamaz.
• Ekolojik önemi olan alanları Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan etmeye ve planların hangi bakanlıkça yapılacağını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
• Sulak alanların doldurulması ve kurutulması yoluyla arazi kazanılamaz; aksi halde alan faaliyet sahibince eski haline getirilir.
• Nesli tehdit altındaki ve nadir türlerin mevzuata aykırı ticareti yasaktır.
• Atıksu yönetimi politikalarının oluşturulması ve koordinasyonu Bakanlığın sorumluluğundadır. Denizlerde balık çiftlikleri, hassas alan niteliğindeki kapalı koy ve körfezler ile doğal ve arkeolojik sit alanlarında kurulamaz.
• Örgün eğitimde okul öncesinden başlayarak çevre konularına yer verilir. Televizyonlarda ayda en az iki saat, özel radyolarda ayda en az yarım saat çevre eğitici yayını zorunludur; bunun %20'si en yüksek izlenme saatlerinde yapılır.
• Çevreyle ilgili toplanan kaynak ve gelirler tahsisi mahiyettedir; öncelikle çevre için kullanılır.

Çevresel etki değerlendirmesi (md. 10)

Faaliyetleri çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdür. ÇED Olumlu Kararı alınmadıkça projeye onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum, söz konusu izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel değildir.

Arıtma, bertaraf ve atık yönetimi (md. 11)

• Arıtma yükümlülüğünü gösteren proje sunulmadıkça yapı ruhsatı; yükümlülük yerine getirilmedikçe işletme ruhsatı ve yapı kullanma izni verilmez; verilmişse iptal edilir.
• Atıksu altyapı sistemlerinden büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idareleri, belediye ve mücavir alanda belediyeler, dışında valiliğin denetiminde alanı kullananlar; OSB'lerde OSB yönetimi, küçük sanayi sitelerinde kooperatif başkanlıkları sorumludur.
• Atıksu ve katı atık ücretleri belediye meclisince belirlenen tarifeyle alınır ve yalnız ilgili hizmetlerde kullanılabilir.
• Evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak belediyelerin yükümlülüğüdür. Atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır; sıfır atık yönetim sistemi kurulması zorunludur.
• Atık geri kazanım ve bertaraf tesisleri ile evsel atıklar hariç atık toplama-taşıma işleri Bakanlıktan lisans almayı gerektirir; evsel atık taşıyanlar kayıt altına alınır.
• Kıyı tesisleri gemi atıklarını alma ve bertaraf işlerini yapmakla yükümlüdür; çevreye olumsuz etkisi olabilecek kuruluşlar acil durum planı hazırlar.

Denetim, kimyasallar ve gürültü (md. 12-14)

• Denetim yetkisi kural olarak Bakanlığa aittir; Bakanlık bu yetkiyi il özel idarelerine, çevre denetim birimi kuran belediyelere, Emniyet Genel Müdürlüğüne, Jandarma Genel Komutanlığına ve Sahil Güvenlik Komutanlığına devredebilir. İlgililer analiz ve ölçüm giderlerini karşılamak zorundadır.
• Tehlikeli atıkların ithalatı yasaktır. Aykırı piyasaya sürülen tehlikeli kimyasallar toplatılır ve imha ettirilir; masraf ilgiliden 6183 sayılı Kanuna göre alınır.
• Tehlikeli kimyasal ve atık faaliyetinde bulunanlar müteselsilen sorumludur ve malî sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır.
• Yönetmelik standartlarının üzerinde gürültü ve titreşim oluşturmak yasaktır.

Faaliyetlerin durdurulması (md. 15)

• Aykırılığı düzeltmek için bir defaya mahsus ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir; süre verilmezse derhal, verilirse süre sonunda düzeltilmeyen faaliyet durdurulur.
• Çevre ve insan sağlığı için tehlikeli faaliyetler ile çevre izni veya lisansı olmayan faaliyetler süre verilmeksizin durdurulur.
• ÇED incelemesi yapılmadan başlanan faaliyetleri Bakanlık, proje tanıtım dosyası hazırlanmadan başlananları mahallin en büyük mülkî amiri durdurur.
• Süre verilmesi ve durdurma, cezaların uygulanmasına engel değildir.

Sınavda dikkat

• ÇED olumlu kararı olmadan ihale de yapılamaz; ama başvuru yapılabilir.
• Özel Çevre Koruma Bölgesi ilanı Cumhurbaşkanına aittir.
• Düzeltme süresi bir defa ve en fazla bir yıl.
• PTD'siz faaliyeti durduran makam mülkî amir, ÇED'siz faaliyeti durduran Bakanlık.