Vali

Valinin konumu (md. 29)

Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Belediyede bu konum seçilmiş belediye başkanına aitken, il özel idaresinde merkezi idarenin temsilcisi olan vali aynı zamanda il özel idaresinin yürütme organıdır.

Valinin görev ve yetkileri (md. 30)

• Teşkilâtın en üst amiri olarak il özel idaresini sevk ve idare etmek, hak ve menfaatlerini korumak.
• İl özel idaresini stratejik plana uygun yönetmek; kurumsal stratejileri oluşturmak; bütçeyi ve performans ölçütlerini hazırlamak, uygulamak, izlemek ve raporları meclise sunmak.
• İl özel idaresini Devlet dairelerinde, törenlerde ve yargı yerlerinde temsil etmek veya vekil tayin etmek.
• İl encümenine başkanlık etmek (il genel meclisine değil; meclisin kendi seçtiği başkanı vardır).
• Taşınır ve taşınmaz malları idare etmek; gelir ve alacakları takip ve tahsil etmek.
• Yetkili organların kararını almak şartıyla sözleşme yapmak.
• İl genel meclisi ve encümen kararlarını uygulamak.
• Bütçeyi uygulamak; meclis ve encümenin yetkisi dışındaki aktarmaları yapmak.
• İl özel idaresi personelini atamak; il özel idaresi, bağlı kuruluş ve işletmeleri denetlemek.
• Şartsız bağışları kabul etmek (şartlı bağışları il genel meclisi kabul eder).
• İl halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için önlem almak; yoksul ve muhtaçlar ödeneğini kullanmak.
• Meclis veya encümen kararı gerektirmeyen görevleri yapmak.

Stratejik plan ve performans planı (md. 31)

Vali, mahallî idareler genel seçimlerinden itibaren altı ay içinde; kalkınma plan ve programları ile varsa bölge planına uygun olarak stratejik planı, ilgili yıl başından önce de yıllık performans planını hazırlayıp il genel meclisine sunar. Stratejik plan; varsa üniversiteler, meslek odaları ve ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri alınarak hazırlanır ve il genel meclisinde kabul edildikten sonra yürürlüğe girer. Stratejik plan ve performans planı bütçenin hazırlanmasına esas teşkil eder ve mecliste bütçeden önce görüşülür. (Belediyeden farklı olarak il özel idaresinde nüfusa bağlı bir muafiyet öngörülmemiştir.)

Yetki devri (md. 32)

Vali, görev ve yetkilerinin bir kısmını uygun gördüğü takdirde vali yardımcılarına, yöneticilik sıfatı bulunan il özel idaresi görevlilerine ve ilçelerde kaymakamlara devredebilir. Belediye başkanı ise yalnızca yöneticilik sıfatı bulunan belediye görevlilerine devredebilir.

İhtilaf hâlinde temsil (md. 33)

Valinin veya birinci ve ikinci derecedeki kan ve kayın hısımlarının il özel idaresiyle ihtilaflı olduğu durumlarda dava açılması ve il özel idaresinin temsili il genel meclisi başkanı, bulunmadığı takdirde başkan vekili veya bunların yetkilendireceği kişilerce yerine getirilir.

Sınavda dikkat

• Vali il encümenine başkanlık eder; il genel meclisine başkanlık etmez.
• Şartsız bağış vali; şartlı bağış il genel meclisi.
• Stratejik plan süresi seçimden itibaren altı ay; il özel idaresinde "performans planı" ifadesi kullanılır.
• Yetki devri: vali yardımcıları, yöneticiler ve kaymakamlar.
• İhtilafta temsil: meclis başkanı, yoksa başkan vekili.