Türk Milli Eğitiminin Amaçları

Kanunun yeri ve kapsamı

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, Türk millî eğitiminin dayandığı amaçları, temel ilkeleri ve eğitim sisteminin genel yapısını düzenleyen çerçeve kanundur. Kanunun birinci kısmı amaçlar ve ilkeler ile başlar: md. 2 genel amaçları, md. 3 özel amaçları düzenler. Diğer bütün hükümler (temel ilkeler, örgün ve yaygın eğitim, öğretmenlik, araç-gereç vb.) bu amaçları gerçekleştirmeye yöneliktir.

Genel amaçlar (md. 2)

Genel amaç, Türk Milletinin bütün fertlerini üç yönden yetiştirmektir. Madde bu üç amacı numaralı bentler hâlinde sayar:

• 1. bent – Yurttaş olarak yetiştirme: Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Türk Milletinin millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış hâline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek. (Bu bent 1983'te 2842 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.)
• 2. bent – Kişilik ve karakter: Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip; insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek.
• 3. bent – Hayata ve mesleğe hazırlama: İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak; kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak.

Maddenin son paragrafı bu üç amacın sonucunu belirtir: bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak; öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak.

Özel amaçlar (md. 3)

Türk eğitim ve öğretim sistemi, genel amaçları gerçekleştirecek şekilde düzenlenir. Çeşitli derece ve türdeki eğitim kurumlarının özel amaçları, genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak tespit edilir. Yani özel amaçlar bağımsız değildir; her okul türünün (okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, yükseköğretim, yaygın eğitim) amacı genel amaçlar ve md. 4–17'deki temel ilkeler çerçevesinde belirlenir.

Genel amaçların yapısı

• Hedef kitle: Türk Milletinin bütün fertleri (yalnız öğrenciler değil).
• Birinci bent vatandaşlık/yurttaşlık, ikinci bent kişilik ve karakter, üçüncü bent meslek ve hayata hazırlık boyutudur.
• Sonuç hedefleri: bireysel ve toplumsal refah, millî birlik içinde kalkınma, çağdaş uygarlığa seçkin ortaklık.

Sınavda dikkat

• Genel amaçlar md. 2, özel amaçlar md. 3; temel ilkeler md. 4'ten başlar.
• Özel amaçlar, genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak tespit edilir.
• 'Birlikte iş görme alışkanlığı' ve 'meslek sahibi olma' üçüncü bentte; 'hür ve bilimsel düşünme gücü' ikinci bentte; 'Atatürk milliyetçiliği' ve 'davranış hâline getirme' birinci bentte geçer.
• Nihai hedef: Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak.
• Devlet nitelikleri birinci bentte 'demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti' olarak sayılır.