Türk Milli Eğitiminin Temel İlkeleri

Temel ilkelerin listesi (md. 4–17)

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, millî eğitimin 14 temel ilkesini md. 4 ile md. 17 arasında sayar: genellik ve eşitlik, ferdin ve toplumun ihtiyaçları, yöneltme, eğitim hakkı, fırsat ve imkân eşitliği, süreklilik, Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği, demokrasi eğitimi, laiklik, bilimsellik, planlılık, karma eğitim, eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin işbirliği, her yerde eğitim.

Genellik ve eşitlik (md. 4) – İhtiyaçlar (md. 5)

• Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır.
• Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
• Millî eğitim hizmeti, vatandaşların istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.

Yöneltme (md. 6) – Eğitim hakkı (md. 7)

• Fertler ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde çeşitli programlara veya okullara yöneltilir. Bu amaçla ortaöğretim kurumlarına hazırlık sınıfları konulabilir.
• Yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme-değerlendirme metotlarından yararlanılır.
• İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır. Sonraki kurumlardan ilgi, istidat ve kabiliyet ölçüsünde yararlanılır.

Fırsat ve imkân eşitliği (md. 8) – Süreklilik (md. 9)

• Kadın, erkek herkese fırsat ve imkân eşitliği sağlanır.
• Maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilere parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla yardım yapılır.
• Özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocuklar için özel tedbirler alınır.
• Genel ve mesleki eğitimin hayat boyu devamı esastır; yetişkinlerin sürekli eğitimi de bir eğitim görevidir.

Atatürk milliyetçiliği (md. 10) – Demokrasi eğitimi (md. 11) – Laiklik (md. 12)

• Ders programlarında ve her türlü eğitim faaliyetinde Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği temel alınır.
• Türk dilinin öğretilmesine önem verilir; bu maksatla Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile işbirliği yapılarak Millî Eğitim Bakanlığınca tedbir alınır.
• Demokrasi bilinci kazandırılır; ancak eğitim kurumlarında Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkinler yapılmasına ve günlük siyasi olay ve tartışmalara karışılmasına hiçbir şekilde meydan verilmez.
• Millî eğitimde laiklik esastır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim okulları ile lise ve dengi okullarda zorunlu dersler arasındadır.

Bilimsellik (md. 13) – Planlılık (md. 14) – Karma eğitim (md. 15)

• Programlar, metotlar ve araç-gereçler bilimsel ve teknolojik esaslara, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli geliştirilir.
• Planlama eğitim – insangücü – istihdam ilişkileri dikkate alınarak, mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde yapılır. Mesleklerin kademeleri ve unvan, yetki, sorumlulukları kanunla tespit edilir.
• Okullarda karma eğitim esastır; ancak eğitimin türüne, imkân ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnız kız veya yalnız erkek öğrencilere ayrılabilir.

Eğitim kampüsleri ve okul-aile birliği (md. 16)

• Aynı alanda birden fazla örgün ve/veya yaygın eğitim kurumu varsa eğitim kampüsü ve kampüs yönetimi oluşturulabilir; gelirler kampüsün ortak giderlerinde kullanılır.
• Okullarda okul-aile birlikleri kurulur; aynî ve nakdî bağış kabul edebilir, etkinlik ve kampanya düzenleyebilir, kantin, salon gibi yerleri işletebilir veya işlettirebilir.
• Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz.
• Kampüs ve birlik yönetmelikleri Hazine ve Maliye Bakanlığı (metinde Maliye Bakanlığı) ile Millî Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanır.
• Gerekli hâllerde il millî eğitim müdürlükleri bunlar adına ihale yapmaya yetkilidir.
• Gelirler, genel bütçe gelirleriyle ilişkilendirilmeksizin bankalarda açılan özel hesaplarda tutulur; bu işlemler damga vergisi ve harçlardan muaf, bağış ve yardımlar veraset ve intikal vergisinden müstesnadır.

Her yerde eğitim (md. 17)

Millî eğitimin amaçları evde, çevrede, işyerlerinde, her yerde ve her fırsatta gerçekleştirilmeye çalışılır. Resmî, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitimle ilgili faaliyetleri Millî Eğitim Bakanlığının denetimine tabidir.

Sınavda dikkat

• Md. 4'teki ayırım sayımı: dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din.
• Hazırlık sınıfları ortaöğretim kurumlarına konulabilir (yöneltme ilkesi).
• Din kültürü ve ahlak öğretimi laiklik ilkesinde (md. 12) düzenlenir ve zorunlu derstir.
• Veliler bağışa zorlanamaz; işlemler damga vergisi ve harçtan muaf, bağışlar veraset ve intikal vergisinden müstesnadır.
• Karma eğitim esas, istisnası mümkündür.