Havaalanları ve Tesisleri

Kuruluş ve işletme (md. 34)

• Havaalanları Devlet veya kamu tüzel kişileri tarafından kurulur ve işletilir.
• Sivil amaçlı havaalanı, pist, hangar ve tesislerin ihtiyaç ve standartları Genelkurmay Başkanlığı ile koordinasyon sonucu Bakanlıkça (bugün Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) saptanır. (Kanun metninde kamulaştırma, etüt, proje ve inşaat işleri için o dönemin Bayındırlık Bakanlığı anılır.)
• Gerçek ve tüzel kişilerin havaalanı ve iniş şeridi inşa etmesi ve işletmesi, Genelkurmay Başkanlığının olumlu mütalaası üzerine Bakanlık iznine bağlıdır.
• İzin süreye ve yükümlülüklere bağlanabilir; millî güvenlik, kamu düzeni ve sağlığın tehlikeye girebileceği hâllerde izin verilmez; iznin kapsamı dışında kullanımda izin iptal edilir; gerektiğinde havaalanı kamulaştırılır.

Uluslararası trafiğe açık havaalanı ve kısıtlamalar (md. 35-37)

• SHGM standartlarına uygun; gümrük, pasaport, sağlık ve benzeri işlemler için kolaylıkları bulunan ve SHGM'ce sertifikalandırılan havaalanları uluslararası hava trafiğine açılabilir.
• Hava trafiği, hava sahası veya kamu düzeni gerektirirse havaalanına her zaman tahdit konabilir veya havaalanı geçici olarak kapatılabilir. Md. 36'ya aykırılık suçtur (md. 141).
• Aynı bölgede birden fazla havaalanı varsa Bakanlık, kamu yararı nedeniyle bunları belirli hava aracı tiplerine veya faaliyetlere tahsis edebilir.
• Havaalanı kullanım ücretleri tarifelerle saptanır; tarifeler Bakanlığın onayı ile yürürlüğe girer.

Havaalanı yöneticisi ve askeri havaalanları (md. 38-39)

• Her sivil havaalanına hizmetlerin uyum içinde yürütülmesini sağlayan bir yönetici atanır; 2677 sayılı Kanun hükümleri saklıdır.
• TSK havaalanlarının sivil hava araçlarınca kullanımı Genelkurmay Başkanlığı ile Bakanlık arasında; Devlet hava araçlarının sivil havaalanlarından yararlanması ise bu araçlara sahip bakanlıklar ile Bakanlık arasında protokollerle düzenlenir.
• Yabancı hava taşımacılarının askeri meydanlardan yararlanması, ilgili kurumların koordinasyonu sonunda Genelkurmay Başkanlığı onayı ile belirlenir.

Havacılık güvenliği (md. 40)

• Sivil havacılığın yasa dışı eylemlere karşı korunmasına ilişkin mevzuatı hazırlama, denetleme ve uluslararası temsil yetkisi ulaştırmadan sorumlu Bakanlığa aittir; görev öncelikle İçişleri Bakanlığı olmak üzere koordineli yürütülür.
• Güvenlik tedbirleri, Şikago Sözleşmesinin 17 numaralı ekine uygun olarak Millî Sivil Havacılık Güvenlik Kurulunca hazırlanan ve İçişleri Bakanlığı ile ulaştırmadan sorumlu Bakanlığın müştereken çıkardığı yönetmelikle düzenlenir.
• Acil durumlardaki ilave tedbirler, İçişleri Bakanlığı temsilcisinin başkanlığında kurulan Güvenlik Komisyonunca alınır (Emniyet, Jandarma temsilcileri, SHGM Genel Müdürü ve DHMİ Genel Müdürü de yer alır).
• Havaalanında güvenliğin sağlanması, koordinasyon, denetim ve havaalanı güvenlik programı, İl İdaresi Kanunu uyarınca görevlendirilen mülki idare amirince yürütülür.
• Yolcu bilgileri KVKK çerçevesinde işlenebilir; üçüncü ülkelerle paylaşım İçişleri Bakanlığının uygun görüşü ve mütekabiliyetle yapılır.
• Türk tescilli sivil hava araçlarında özel eğitimli silahlı güvenlik görevlisi bulundurulabilir; yabancı tescilli araçlar için izin yetkisi İçişleri Bakanlığındadır.
• Yolcular ve eşyaları teknik cihazlarla, gerektiğinde elle kontrol edilir; teknik kontrol sonuçlanmaz ve yolcu elle aranmayı kabul etmezse havaalanına ve hava aracına kabul edilmez.
• Özel güvenlik görevlileri, genel kolluğun gözetiminde ve havaalanı mülki idare amirinin yazılı emrine istinaden arama yapabilir; şüphe hâlinde bagaj sahibi olmaksızın açılabilir. CMK'nın adli arama hükümleri saklıdır.
• Güvenlik tahditli alanlara refakatsiz erişecek kişiler hakkında 7315 sayılı Kanuna göre güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır; yapılmamışsa refakat zorunludur.

Uçuş güvenliği ve hizmetler (md. 41-46)

Bakanlık; hava trafik kontrolü, haberleşme, seyrüsefer, meteoroloji, ışıklandırma gibi hizmetleri planlar; kurtarma yardım teşkilatı kurulmasını sağlar. Kolluk ve diğer yetkililer kazaya uğramış veya tehlikedeki hava aracına, ekibe, yolculara ve kurtarma ekibine yardımla yükümlüdür (md. 42, 2026 değişikliği). Yer hizmetleri ile trafik ve haberleşme sistemleri de Bakanlığın sorumluluğundadır.

Yapılaşma sınırlamaları (md. 47-48)

• Havaalanları çevresinde SHGM'ce belirlenen plan sınırları içinde hava trafiğini engelleyecek yapı, ağaç, direk ve yaban hayatının oluşmasına sebep olacak tesisler yasaktır.
• Bakanlık bu tür tesisleri mahallin en büyük mülki idare amiri aracılığıyla kaldırtabilir.
• Yalnız askerî kullanımdaki havaalanlarında planları Millî Savunma Bakanlığı hazırlar.
• Emir ve yasaklara aykırılıkta mülki idare amiri Kabahatler Kanunu md. 32'ye göre idari para cezası verir ve süre tanır; yerine getirilmezse masraflar yüzde yirmi zammıyla tahsil edilmek üzere kamu gücüyle yerine getirilir.
• Md. 47 sınırlamaları, Uluslararası Sivil Havacılık Anlaşması eklerindeki standart ve tavsiyelerin altında olamaz (md. 48).

Sınavda dikkat

• Özel havaalanı izni: Genelkurmay'ın olumlu mütalaası + Bakanlık izni.
• Güvenlik Komisyonuna İçişleri Bakanlığı temsilcisi başkanlık eder.
• Elle aramayı reddeden yolcu (teknik kontrol sonuçlanmamışsa) kabul edilmez.
• Kamu gücüyle yerine getirmede masraf %20 zamlı tahsil edilir.