Sivil Havacılık Personeli

Yeterlik belgesi (md. 95-97)

• Pilotlar ile hava aracının sevk ve idaresi bakımından gerekli personel, faaliyette bulunabilmek için Bakanlıktan (bugün Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı; uygulamada SHGM) yeterlik belgesi almak ve bunu belirli süreler içinde yenilemek zorundadır. Kategoriler, belge verilmesi, geçerlilik, yenileme, geri alma ve siciller yönetmelikle düzenlenir. Md. 95/1'e aykırılık kabahattir (md. 143).
• Yabancı devletin usulüne uygun düzenlediği veya onadığı belgeler, Türkiye'nin taraf olduğu anlaşmalar çerçevesinde geçerli kabul edilir. Ancak o devlet Türk sivil hava araçlarına veya belge sahiplerine karşı kasıtlı işlem yaparsa bu kural uygulanmaz.
• Yabancı devletçe Türk vatandaşlarına verilen belgelerin geçerlilik koşulları yönetmelikle belirlenir.
• İptal: belge için zorunlu asgari koşullar ortadan kalkarsa belge iptal edilir.
• Geri alma: niteliklerde geçici değişiklik varsa belge, durum düzelinceye kadar geri alınır.

İdari önlem (md. 98)

• Can ve mal güvenliğine yönelik kurallara aykırılık iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılan personelin belgesini, soruşturma/kovuşturma sonuçlanıncaya kadar geri almaya Bakanlık yetkilidir.
• 926 sayılı Kanuna göre yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararıyla TSK'dan ilişiği kesilenler, kalan süre dolmadan belgenin yetki ve imtiyazlarını kullanamaz.
• İçişleri Bakanlığı uçucularından mecburi hizmetini tamamlamadan (sağlık durumu hariç) mahkeme/disiplin kararıyla ilişiği kesilen, istifa eden veya müstafi sayılanlar da kalan mecburi hizmet süresince belgeyi kullanamaz.
• CMK'daki koruma tedbirleri hükümleri saklıdır.

Eğitim (md. 99)

Bakanlığa bağlı lise veya dengi okullar 1739 sayılı Kanunun 58. maddesine uygun açılabilir; gerçek ve tüzel kişiler özel okullar açabilir; meslek elemanı yetiştirmek için 2547 sayılı Kanuna uygun yüksekokullar kurulabilir.

Sorumlu kaptan pilot (md. 100-103)

• Hava aracının can ve mal güvenliğini sağlayacak şekilde sevk ve idaresinden birinci derecede sorumludur; olağanüstü durumlarda önlem almaya yetkilidir.
• İdari yetki: emniyet ve düzen için yolculara, personele ve diğer kişilere emir ve talimat verebilir, gerekirse onları hava aracından çıkarabilir.
• Uçuşta gerçekleşen doğum ve ölümleri tutanakla saptar; inilen ilk havaalanında mahalli yetkililere, yurt dışında Türk konsolosluğuna bildirir; yurda dönüşte ayrıntılı rapor verir.
• Bulundurulması gereken tüm defter, kayıt ve belgelerden sorumludur.
• Cezai yetki: suç ve kabahat delillerini toplar ve saklar; kolluk el koyuncaya kadar kişileri gözaltında tutabilir, üst ve eşya araması yapabilir, suç eşyasını alıkoyabilir (bizzat veya mürettebatla). Durumu en kısa zamanda yetkili makamlara (yurt dışında konsolosluğa) bildirir ve ayrıntılı rapor verir; bu bildirim yükümlülüğüne aykırılık kabahattir.
• İşletmeler, Kanuna aykırı olmamak üzere kaptan pilot talimatları hazırlayabilir; ancak bu talimatlara uymak kaptan pilotun kanuni sorumluluğunu etkilemez.

Yolcular ve uluslararası sözleşmeler (md. 104-105)

Yolcular uluslararası anlaşmalara, Kanuna, meydan otoritesi ve taşıyanın talimatına uymak ve yolculuğun disiplinini bozacak davranışlardan kaçınmak zorundadır. Bu bölümde 1963 Tokyo, 1970 Lahey ve 1971 Montreal sözleşmeleri saklıdır.

Sınavda dikkat

• Koşul ortadan kalkarsa iptal, geçici değişiklikte geri alma.
• Soruşturma/kovuşturma süresince belgeyi geri alma bir idari önlemdir, kesin hüküm beklenmez.
• Doğum ve ölüm tutanağı yurt dışında Türk konsolosluğuna bildirilir.
• Sözleşmelerin yılları: Tokyo 1963, Lahey 1970, Montreal 1971.