Uyuşmazlıkların Kadastro Mahkemesinde Çözümlenmesi

Kuruluş ve görev (md. 24-25)

Her kadastro bölgesinde tek hâkimli ve asliye mahkemesi sıfatını haiz yeter sayıda kadastro mahkemesi kurulur; hâkimleri 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununa tabidir. Mahkeme; taşınmaz mülkiyeti ve sınırlı ayni haklar, tapuya tescil veya şerh edilecek ya da beyanlar hanesinde gösterilecek haklar, sınır ve ölçü uyuşmazlıkları ve tapu sicilini ilgilendiren benzeri davalara bakar; kadastroyla ilgili veraset uyuşmazlıklarını çözer, istek üzerine veraset belgesi verebilir. Yalnız kadastro işleriyle sınırlı olarak velisi veya vasisi olmayan küçük ve kısıtlılara kayyım atar, adli yardım taleplerini inceler ve tutanağı düzenlenen taşınmazlar için ihtiyati tedbir kararı verebilir.

Tutanağın düzenlenmesinden sonra doğan haklara dair istekler; ortaklığın giderilmesi, muhdesata dayalı iktisap, muhdesatın yıkılması gibi yenilik doğurucu hüküm gerektiren davalar kadastro mahkemesinin görevi dışındadır (md. 26 ve 40 saklı).

Zaman bakımından görev ve yetki (md. 26)

• Mahkeme; komisyonca gönderilen tutanaklara ait davalara, askı ilanı içinde açılan davalara, mahalli mahkemelerden devredilen dosyalara ve dava açıldıktan sonra tespitten önceki haklara dayanan asli müdahillerin iddialarına bakar.
• Kadastro davalarında 3533 sayılı tahkim kanunu uygulanmaz.
• Yetki her taşınmaz için tutanağın düzenlendiği gün başlar ve bölgenin idari sınırlarıyla belirlenir.
• Dava konusu taşınmaz md. 40'a göre devredilirse davaya devralan devam eder.

Devir ve usul (md. 27-29)

• Mahalli hukuk mahkemelerindeki kesinleşmemiş davalarda bu mahkemelerin görevi tutanağın düzenlendiği tarihte sona erer; dosyalar kadastro mahkemesine re'sen devredilir. Askı ilanı süresi bitmeden duruşmaya başlanamaz.
• Hâkim usul ve şekle ilişkin eksiklikler nedeniyle tutanakları müdürlüğe iade edemez.
• Hâkim delilleri ilgililerin başvurusunu beklemeden getirtir, duruşma gününü re'sen tebliğ eder.
• Davacı dava sebep ve delillerini ilk duruşma oturumuna kadar bildirmezse dava açılmamış sayılır ve tespit gibi tescile karar verilir; davacının hak düşürücü süre içinde mahalli mahkemede yeniden dava açma hakkı saklıdır. Davacı tespit sırasındaki itiraz sebeplerine bağlı değildir.
• Gelmeyen tarafın yokluğunda duruşma yapılır; hiçbir taraf gelmezse dosya işlemden kaldırılmaz.
• Bir mirasçı diğerlerinin muvafakati olmadan dava açabilir ve tek başına davaya devam edebilir.
• Açıklık olmayan hâllerde basit yargılama usulü uygulanır; kadastro mahkemeleri adli tatile tabi değildir.

Deliller, vekâlet ve kararlar (md. 30-34)

• Tutanakta beyanına başvurulan kişiler gerekçeli itiraz olmadıkça yeniden dinlenmez; çelişki varsa hâkim onları tanık olarak dinleyebilir. Malik belirlenemezse hâkim re'sen delil toplar; mirasçı bulunamazsa ölü olduğu yazılarak tescil kararı verilir.
• Uyuşmazlık taşınmazın bir kısmına özgüyse, talep üzerine ve imar mevzuatı engel değilse çekişmesiz kısım ifraz edilir.
• Menfaatleri zıt değilse karı ve koca birbirini vekil tayin edebilir; kadastro veya sulh hâkimince tasdikli vekâletnameler geçerlidir. Kamu kurumları avukatları, yoksa daire amiri veya yetkilendirdiği memurca temsil edilir.
• Kararlar re'sen tebliğ edilir; kanun yollarına asliye mahkemelerindeki usule göre başvurulur. Kesinleşen ilamlar dosyalarla birlikte tescil için kadastro veya tapu sicil müdürlüğüne devredilir.
• İş yoğunluğu ve coğrafi durum dikkate alınarak bir kadastro mahkemesinin kaldırılıp başka mahkemenin yargı çevresine katılmasına Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu karar verebilir; Kanun metninde kurulun eski adı olan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu geçer (md. 33/A).
• Kararlar taraflar ve müdahiller lehine ve aleyhine kesin hüküm oluşturur (md. 34).

Mali hükümler (md. 35-39)

• Bağışlama veya verasetle tespit edilen taşınmazlarda işlemler veraset ve intikal vergisi beklenmeden sonuçlandırılır; liste tescilden sonra bir ay içinde maliye dairesine verilir.
• Harç ve giderlerde son beyan dönemi emlak vergisi değeri esas alınır; değeri belli değilse kadastro komisyonu kıymet takdir eder. Hâkim kesinleşmeden itibaren on beş gün içinde giderleri maliyeye bildirir; giderler tebligattan itibaren iki ay içinde ödenir.
• Kamu kurumlarının kadastro tespitinin iptali için açtığı davalarda davalı aleyhine vekâlet ücreti dâhil yargılama giderine hükmolunmaz (md. 36/A).
• Giderleri TKGM Döner Sermaye İşletmesine yatırılan yatırım alanlarının kadastrosu öncelikle yapılır; TKGM, bağlı olduğu Bakanlığın onayıyla fenni işleri ihale yoluyla yaptırabilir (md. 39). Döner sermayeye ilişkin md. 37-38 mülgadır.

Sınavda dikkat

• Kadastro mahkemesi tek hâkimli ve asliye sıfatlıdır; adli tatile tabi değildir.
• Ortaklığın giderilmesi gibi yenilik doğurucu davalar görev dışıdır.
• Delil bildirilmezse sonuç: dava açılmamış sayılır, tespit gibi tescil.
• Kanunda geçen 1086 sayılı HUMK bugün yerini 6100 sayılı HMK'ya bırakmıştır.