Anlatım bozuklukları

Anlatım bozukluğu, cümlenin dil bilgisi ya da anlam bakımından kusurlu kurulmasıdır. Resmî yazıların "anlamlı ve özlü" yazılması gerektiğinden bu bozukluklar resmî yazışmada da özellikle önemlidir. Bozukluklar iki ana grupta toplanır.

Anlama dayalı bozukluklar

• Gereksiz sözcük (duruluk): Aynı anlamı veren sözcüklerin birlikte kullanılması: "geri iade etmek" (iade zaten geri vermektir), "yaklaşık elli kadar kişi" (yaklaşık ile kadar aynı anlamı taşır), "karşılıklı birbirine".
• Anlamca çelişen sözcükler: Kesinlik ile olasılık gibi bağdaşmayan anlamların bir arada kullanılması: "Toplantıya kesinlikle katılabilir."
• Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması: Sözcüğün bağlama uymayan anlamda kullanılması.
• Mantık ve sıralama hatası: Sayı veya derecelendirmenin ters sıralanması: "Binlerce, hatta yüzlerce başvuru geldi." (doğrusu: yüzlerce, hatta binlerce)

Dil bilgisine dayalı bozukluklar

• Özne-yüklem uyumsuzluğu: Kişi veya sayı yönünden uyumsuzluk: "Biz bu kararı alırken herkesin görüşüne başvurdu." (doğrusu: başvurduk)
• Özne eksikliği: Ortak kullanılan öznenin cümlelerden birine uymaması: "Bu kitabı ilk kez okudum ve beni çok etkiledi." (ikinci yüklemin öznesi "kitap" olmalıdır, "ben" değil; doğrusu: kitap beni çok etkiledi)
• Tümleç (dolaylı tümleç) eksikliği: Ortak öğenin farklı hâl eki gerektirmesi: "Arkadaşlarını çok sever ve güvenir." (arkadaşlarına güvenir)
• Yüklem eksikliği: Cümlelerden birinin yükleminin eksik kalması: "Toplantıda bazı konular görüşüldü, bazıları ise hayır." (bazıları ise görüşülmedi)
• Ek eylem eksikliği: Ortak sanılan ek eylemin cümlelerden birinde eksik kalması: "Salon küçük ve herkes ayakta kaldı." (salon küçüktü)
• Çatı uyumsuzluğu: Edilgen ve etken yüklemlerin aynı özneye bağlanması: "Belgeler incelendi ve onayladı." (incelendi ve onaylandı)

Resmî yazıda sık görülenler

• "Geri iade", "en son" yerine "son", "yaklaşık ... kadar" gibi gereksiz tekrarlar.
• Uzun cümlelerde özne ile yüklemin uzaklaşmasından doğan uyumsuzluklar.
• Edilgen ve etken yüklemin aynı cümlede karıştırılması.

Sınavda dikkat

• Gereksiz sözcüğü bulmak için sözcüğü çıkarın: anlam değişmiyorsa sözcük gereksizdir.
• Sıralı cümlelerde ortak öğeyi her yükleme ayrı ayrı bağlayarak deneyin.
• Edilgen yüklem "-ıl/-ın" ekiyle kurulur; etken yüklemle aynı özneye bağlanamaz.
• "Kesinlikle" gibi kesinlik bildiren sözcük olasılık bildiren yüklemle kullanılmaz.