2016/21 sayılı Genelge Başlık 7.2İş Kazası, Meslek Hastalığı ve Hastalık Vakalarında Rücu İşlemleri

(Ek, 31/05/2021 tarihli ve 2021/19 sayılı Genelge) İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık vakaları nedeniyle Kurumun denetim ve kontrol ile yetkili görevlilerince ya da Bakanlık iş müfettişlerince soruşturulan olaylar hakkında tanzim olunan raporlarda veya kesinleşmiş mahkeme kararlarında belirlenen kusur oranlarına göre kısa vadeli sigorta servisi tarafından borç tahakkuku yapılarak borca ilişkin gerekli bilgi ve belgeler eklenmek suretiyle mali hizmetler sosyal güvenlik merkezine intikal ettirilecektir.

7.2.1- İşverenin Sorumluluğu

5510 sayılı Kanunun 21’inci maddesinde iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık bakımından işverenin sorumluğu ele alınmıştır.

Anılan maddenin birinci fıkrasında; “İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.” hükmü yer almaktadır.

Kasıt; İşverenin bilerek ve isteyerek, hukuka aykırı eylemiyle iş kazası veya meslek hastalığına neden olması hâlidir. Zarara neden olan eylemin bilinçli olarak yapılması kasıt için yeterli olup, sonuçlarının istenip istenmemesi kastı ortadan kaldırmaz. İşverenin eylemi hukuka aykırı olmamakla birlikte, yaptığı hareketin hukuka aykırı sonuç doğurabileceğini bilmesi, ihmali veya ağır ihmali, sorumluluğunu kaldırmayacaktır.

Örnek-1: İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili mevzuatta işyerinde çizme kullanılması belirtildiği halde temin edilen çizmenin yalıtım özelliği taşımaması nedeniyle elektrik çarpması sonucu iş kazasının meydana gelmesi durumunda işverenin sorumluluğu ortadan kalkmayacaktır.

Mevzuat, yasal olarak yürürlüğe konulmuş ve yürürlüğünü muhafaza eden, sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği alanında yasa koyucu ile yasa koyucunun yürütme veya idareye verdiği yetki sonucu bu organlarca kabul edilen genel ve objektif kural veya hükümlerin tümüdür.

İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınacaktır.

Kaçınılmazlık, olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumudur. İşveren alınması gerekli herhangi bir önlemi almamış ise olayın kaçınılmazlığından söz edilemeyecektir.

Buna göre; meydana gelen bir iş kazasında, işverenin kastı ya da mevzuata aykırı bir eylemi mevcut ise sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği için işveren sorumlu tutulacak ve işverene kusuru oranında başvurulacaktır. Eldeki bilgi ve belgelerde işverenin kusurlu olduğu belirtilmekle birlikte kusur oranına yer verilmemişse, ödenen geçici iş göremezlik ödemelerinin tamamı olayda kastı veya kusuru bulunan işverene rücu edilecektir.

(Değişiklik, 23/09/2019 tarihli ve 2019/20 sayılı Genelge) Örnek-2: 28/08/2019 tarihinde meydana gelen ölümlü olmayan iş kazası sonucu sosyal güvenlik denetmeni tarafından düzenlenen raporda işverenin %80, sigortalının ise %20 oranında kusurlu olduğu (ağır kusur ifadesine yer verilmemiştir) tespit edilmiştir. Söz konusu iş kazası sonucu sigortalıya verilen 10 günlük istirahat raporuna istinaden sigortalıya ödenen 3000 TL geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenin kusur oranına (%80) tekabül eden 2400 TL’nin işverenden tahsil edilmesi gerekmektedir.

Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrasında iş kazasının süresinde bildirilmemesi halinde sorumluluk halleri açıklanmıştır. Buna göre, iş kazasının, Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi durumunda, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği, Kurumca işverenden tahsil için gerekli işlemler yapılacaktır.

Örnek-3:06/01/2014 tarihinde iş kazası geçiren ve 30 günlük istirahat raporu alan sigortalı için işvereni 16/01/2014 tarihinde iş kazası bildiriminde bulunmuştur. Buna göre; bildirim tarihine kadar (06/01/2014-16/01/2014 tarihler arası) sigortalıya ödenmiş olan geçici iş göremezlik ödenekleri için kusur oranı dikkate alınmadan bildirim tarihine kadar ödenen ödeneğin tamamı üzerinden işverene rücu işlemi yapılacaktır. Bildirim tarihinden sonra ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri için ise işverenin kusuru varsa kusur oranı dikkate alınarak rücuya esas işlemler yapılacaktır.

Meslek hastalığı vakalarında ise bildirim yapılmaması halinde sorumluluk hali Kanunun 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında açıklanmıştır. Buna göre; bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen veya yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik ya da yanlış bildiren işverene sigortalı için ödenmiş/ödenecek ödenekler ile Kurumca yapılmış diğer masraflar rücu edilecektir.

Diğer taraftan Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalının tutulduğu meslek hastalığı ile ilgili bildirimi Kuruma bildirmemesi veya geç bildirmesi halinde, bildirim yapılan tarihe kadar ödenek ödenmeyecek, bildirim tarihine kadar yapılmış bulunan masraflar ile ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücu edilecektir.

Kanunun 21’inci maddesinin üçüncü fıkrasında hastalık vakalarında işverenin sorumluluğuna yer verilmiştir. “Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gerektiği belirtilen işlerde, böyle bir rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalının, bu işe girmeden önce var olduğu tespit edilen veya bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılması sonucu meydana gelen hastalığı nedeniyle, Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene ödettirilir.” hükmü yer almaktadır.

Kanunun 23’üncü maddesinde ise süresinde bildirilmeyen sigortalılıktan doğan sorumluluk durumları açıklanmıştır. Buna göre, işe giriş bildirgesi verilmeksizin çalıştırılırken veya bildirge verilmeden önce iş kazası geçirenlere ödenen veya ödenecek olan geçici iş göremezlik ödeneklerinin tamamı işverenden tahsil edilmesi için gerekli işlemler başlatılacaktır.

Örnek-4:21/02/2014 tarihinde işe giriş bildirgesi verilen ancak bu tarihten önce çalışmaya başlayan ve yine bu tarihten önce 06/02/2014 tarihinde iş kazası geçiren sigortalıya 30 gün istirahat raporu verilmiştir. Anılan madde gereği sigortalı için ödenen veya ödenecek olan geçici iş göremezlik ödeneklerinin tamamının işverenden tahsil edilmesi için gerekli işlemler başlatılacaktır.

Kısa vadeli sigorta servisi personeli tarafından iş kazası veya meslek hastalığının tespiti halinde sigortalıya ödenen veya ödenecek olan ödenekler başka belge aranmaksızın işverenden tahsil edilecek olup olayda sigortalının ağır kusuru veya üçüncü bir kişinin kusuru bulunsa dahi sigortalının ağır kusuru ya da üçüncü kişinin kusuruna bakılmayacaktır.

7.2.2- Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu

Kanunun 21 inci maddesinin dördüncü fıkrasında üçüncü kişilerin sorumluluğuna yer verilmiştir.

Buna göre; iş kazası, meslek hastalığı veya hastalık üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ödenen veya ödenecek olan geçici iş göremezlik ödeneklerinin tamamı zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara kusuru oranında rücu edilecektir.

Örnek-1: Sigortalı, işveren tarafından görevlendirilerek gittiği evde montaj işlemi sırasında tartıştığı ev sahibi ile kavga etmiş ve yaralanmıştır. Konu mahkemeye intikal etmiş olup, mahkeme kararına göre sigortalının kusurlu olmadığı, yaralanmasına sebep olan üçüncü kişinin ise %80 kusurlu olduğu belirtilmiştir. Bu durumda sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri için üçüncü kişiye kusuru oranında rücu işlemi yapılacaktır.

Aynı örnekte, sigortalının %30 ağır kusurlu olduğu, üçüncü kişinin ise %50 kusurlu olduğu belirtilmiştir. Bu durumda öncelikle sigortalının ödeneği kusur derecesi esas alınarak (1/3 eksiltilerek) % 10 kesintili ödenecektir. Kesintili ödenen tutar üzerinden üçüncü kişiye kusuru oranında rücu edilmesi için gerekli işlemler başlatılacaktır.

Aynı örnekte sigortalının %20 kusurlu olduğu (ağır kusur ifadesine yer verilmemiştir), yaralanmasına sebep olan üçüncü kişinin ise %80 kusurlu olduğu belirtilmiştir. Bu durumda sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri için üçüncü kişiye kusuru oranında rücu işlemi yapılacaktır. Sigortalının ağır kusurlu olduğu yönünde Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin ikinci fıkrasında ifade edilen ağır kusura esas teşkil eden hallerin tespitine de yer verilmediğinden sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinden (yüzde 5’lik kesinti dâhil) kesinlikle kesintiye gidilmeyecektir. Ancak, olaya sebep olan durumun anılan Yönetmeliğin 44 üncü maddesinde sayılan ağır kusura esas teşkil eden hallerden birine girmesi durumunda, mahkeme kararında ağır kusur ifadesi yer almasa dahi sigortalının kusur derecesi esas alınarak ödeneği üçte biri kesilerek ödenecektir.

(Ek, 10/7/2018 tarihli ve 2018/26 sayılı Genelge) Meydana gelen olayda, sigortalının kusurunun bulunmadığı fakat üçüncü kişinin kusurlu olduğunun belirtilmesi ancak kusur oranına yer verilmemesi halinde ödeneğin tamamı için kusur oranı %100 esas alınarak rücu işlemi başlatılacaktır.

Örnek-2: Sigortalı, işveren tarafından görevlendirilerek montaj için gittiği evde başka bir işveren tarafından görevlendirilmiş boyacı işçisi ile kavga etmiş ve yaralanmıştır.

Konu hakkındaki mahkeme kararında üçüncü kişinin kusurunun belirtilmiş olmasının yanı sıra üçüncü kişiyi çalıştırana da sorumluluk yüklenmiştir. Buna göre meydana gelen iş kazası nedeniyle ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri için üçüncü kişiye ve bu kişiyi çalıştıran işverenine kusurları oranında rücu edilecektir.

Örnek-3: Şehirlerarası veya şehir içinde çalışan ve içinde bulunduğu otobüsün devrilmesi sonucu yaralanan sigortalı için Kurumumuzca iş kazası ya da hastalık sigortası kolundan ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin kazanın oluşunda 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre kusurlu olduğu tespit edilen aracın sigorta poliçesini düzenleyen şirketten tahsil edilmesi gerekmektedir. Tahsil edilememesi durumunda aracı kullanan ve aynı zamanda üçüncü kişi durumunda olan ve kusuru bulunan sürücüden tahsili yoluna gidilecektir.

Örnek-4: Sigortalının herhangi bir nedenle komşusu ile ettiği kavgada bıçakla yaralanması sebebiyle istirahatli kaldığı günler için Kurumumuzca hastalık sigortası kolundan kendisine ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin suç sayılan bu hareketi neticesinde sigortalının yaralanmasına sebep olan üçüncü kişiye (komşusuna) kusuru oranında ödettirilmesi icap etmektedir.

Hastalık sigortası kapsamındaki vakalarda üçüncü kişilerin sorumluluğuna yine Kanunun 21’inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer verilmiştir. Buna göre; hastalık, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücu edilir. Burada önemli olan nokta sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri için üçüncü kişiye kusuru oranında rücu işlemi yapılacak olmasıdır.

(Değişiklik, 23/09/2019 tarihli ve 2019/20 sayılı Genelge) Hastalık vakalarında yapılacak rücu işlemleri için kusur oranları tespit edilmesi gerektiği hallerde, kamu kurum ve kuruluşlarından veya kolluk kuvvetlerinden Kuruma intikal eden rapor ve tutanaklar ile mahkeme kararlarında belirtilen oranlara göre kısa vadeli sigortalar servislerince, tespit edilememesi halinde ise Kurumca yapılan masrafların toplamının sigorta primine esas kazanç tavanı aylık tutarından fazla olması durumunda dosya, sosyal güvenlik denetmeni tarafından incelenecek ve düzenlenen raporlarda belirtilen kusur oranlarına göre işlem yapılacaktır.

(Değişiklik, 23/09/2019 tarihli ve 2019/20 sayılı Genelge) Kanunun üçüncü kişilerin sorumluluğunu açıklayan anılan fıkrasında, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık meydana gelmişse, sigortalıya veya hak sahiplerine iş kazası, meslek hastalığı ile hastalık sigortası kolundan Kurumca ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin ilgililere ödettirilmesi öngörüldüğünden, bu hükmün uygulanabilmesi için öncelikle olayın meydana gelişinde üçüncü kişinin kusuru nedeniyle meydana geldiğinin gerekli belgelerle (denetim raporu, mahkeme kararı, komisyon kararı, ünite kararı vb.) kesin olarak tespit edilmesi gerekmektedir.

Sigortalılara iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası kollarından ödenen geçici iş göremezlik ödeneklerinin, sorumlu olan üçüncü şahıslardan rücusu ile ilgili başlatılan soruşturma sonucunda Cumhuriyet Savcılığı tarafından takipsizlik veya mahkemece açılan Kamu davasının düşürülmesine veya ilgilinin beraatına karar verilmesi halinde, bu kararların sorumluluğu ortadan kaldırmayabileceği dikkate alınarak, iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortasından Kanunun 18 inci maddesi gereğince ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin üçüncü kişiye tazmin ettirilmesi konusunda hukuki yola başvurulması gerekmektedir.

Örnek-5: Kusurlu hareketi nedeniyle sigortalının hastalanmasına sebep olan üçüncü bir kişinin fiilinin cezai yönden suç oluşturmadığına ve beraatına mahkemece karar verilmiştir. Ancak zarar gören sigortalının, Borçlar Hukuku açısından tazminat sorumluluğunu gerektirir bir haksız fiil oluştuğu, bu haksız fiil sonucu meydana gelen cismani zararın tazmin edilmesi gerektiği talebi ile tazminat davası açmış olması ve mahkemece kusurun tespitinin varlığı halinde, Kurumun mahkeme kararına dayanarak kusuru oranında üçüncü kişiye rücu hakkı bulunmaktadır. (Değişik, 31/05/2021 tarihli ve 2021/19 sayılı Genelge) Bu durumda kısa vadeli sigorta servisi tarafından borç tahakkuku yapılarak borca ilişkin gerekli bilgi ve belgeler eklenmek suretiyle mali hizmetler sosyal güvenlik merkezine intikal ettirilecektir.

Sigortalıların yaralanmalarına sebebiyet veren üçüncü şahıslardan yapılan masrafların tahsil edilmesinde cezai af çıkması, kamu davası açılmaması veya açılmakla birlikte cezanın ertelenmesine karar verilmesi, 21 inci maddenin dördüncü fıkrasının uygulanmasını engellememektedir.

(Değişiklik, 10/7/2018 tarihli ve 2018/26 sayılı Genelge) Trafik kazası geçirmesi nedeniyle sigortalıya istirahatli bırakıldığı günler için ödenen geçici iş göremezlik ödeneklerinin rücu işlemlerinde; kazaya sebep olan eş, çocuk, anne/baba üçüncü kişi olarak değerlendirilmeyecektir.

Bununla birlikte iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık, kamu görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanan gelirler için kurumuna veya ilgililere rücu edilmeyecektir.

Ayrıca, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meydana gelen ölümlerde, Kanun uyarınca hak sahiplerine bağlanacak gelir ve verilecek ödenekler bakımından, iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası meydana gelmesinde kusurlu bulunan ve söz konusu kazada ölen sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu edilmeyecektir.

Kaynak: 2016/21 sayılı Kısa Vadeli Sigorta Kolları Uygulamaları Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 07.10.2026