2018/38 sayılı Genelge Başlık 4Uzun Vadeli Sigorta Kolları Bakımından Üçüncü Kişilerin Sorumluluğuna İlişkin Uygulama

Kanunun 39 uncu maddesinin birinci fıkrasında, üçüncü bir kişinin kastı nedeniyle malul veya vazife malulü olan sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine, Kanun uyarınca bağlanacak aylığın başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı için Kurumca zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu edileceği öngörülmüştür.

Malullük, vazife veya harp malullüğü veya ölüm hali, kamu görevlileri veya er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanan aylıklar için Kurumca, kamu idarelerine veya ilgililere rücu edilmeyecektir.

Kanunun 39 uncu maddesinin uygulanmasında, sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak aylığın ilk peşin sermaye değerinin yarısının hesabında, gelirlerin peşin sermaye değerinin hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar doğrultusunda işlem yapılacaktır.

Kanunun 39 uncu maddesinde, rücu işlemleri üçüncü kişilerin kasıtlı fiilleriyle sınırlandırılmış olup, Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 12/7/2011 tarihli ve E.2011/3941, K.2011/11062 sayılı kararında, taksirli trafik kazası suçlarında madde hükmünün uygulanma olanağı olmadığına karar verildiğinden, taksirli veya tedbirsizlik ve dikkatsizlikten ileri gelen bir fiilin oluşması halinde, madde kapsamında rücuya tabi olay olarak değerlendirilmeyecek ve buna ilişkin ayrıca bir araştırma yapılmayacaktır.

Ancak, özellikle trafik kazaları sonucunda malul hale gelen veya vefat eden sigortalılara veya hak sahiplerine aylık bağlanması halinde, meydana gelen trafik kazasında üçüncü kişinin kastının olduğu yönünde bildirimde bulunulması halinde, madde kapsamında gerekli işlemler yapılacaktır.

Kurumca hazırlanan Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesinde “10- Ölüm Veya Malul Kalmasında Üçüncü Kişilerin Kastı Var Mı ?” bölümünün sigortalı veya hak sahipleri tarafından işaretlenmesi veya Kurumca böyle bir araştırmaya gerek görülmesi hallerinde, öncelikle aylık bağlama işlemi gerçekleştirilecek, daha sonra Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurlarınca inceleme yapılarak düzenlenecek rapora göre rücu işlemi yapılacak ve sigortalı ve hak sahiplerinin mağduriyetine neden olunmayacaktır. Olaya ilişkin kesinleşmiş bir mahkeme kararının bulunması veya Kurumun üçüncü kişinin kastından haberdar olması hallerinde de üçüncü kişilere rücu işleminin yapılabilmesi için zamanaşımı dikkate alınarak (Değişik, 31/05/2021 tarihli ve 2021/19 sayılı Genelge) sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak aylığın ilk peşin sermaye değerinin yarısının emeklilik servisince borç tahakkuku yapılarak borca ilişkin gerekli bilgi ve belgeler eklenmek suretiyle mali hizmetler sosyal güvenlik merkezine intikal ettirilecektir.

Sigortalının malul, vazife veya harp malulü kalmasında veya ölmesinde üçüncü bir kişinin kastının bulunması ve durumun sigortalı ve hak sahiplerince Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesiyle beyan edilmesi gerekmektedir. İlgililerce durumun beyan edilmemesi halinde, konunun yargıya intikali ile Kurumumuzdan bilgi talep edilebileceği göz önüne alındığında, her malullük veya ölüm aylığı talebinde, olayın 39 uncu madde kapsamında olup olmadığı hususunda tespit istenmeyecek, ancak dosyada bulunan ölüm tutanağında ve defin ruhsatında sigortalının ölümünün ateşli silah ile yaralanma ya da kesici-delici alet vb. yaralanma sonucu ölüm olduğunun belirtildiği durumlarda Kurum zararının oluşmaması açısından denetim istenecektir.

Kanunun “Tanımlar “ başlıklı 3 üncü maddesinde sigortalı “Kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişi” şeklinde tanımlanmış olup, buradaki sigortalı tanımından aktif sigortalılar anlaşılmaktadır.

Kurumdan yaşlılık, malullük, vazife veya harp malullüğü aylığı almakta iken üçüncü bir kişinin kastı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylıkları için peşin sermaye değeri hesabı yapılmayacak, sadece aktif sigortalı iken üçüncü bir kişinin kastı sonucu malul kalan veya ölen sigortalılar için peşin sermaye değeri hesaplanacaktır.

Sigortalının ölümü nedeniyle hak sahiplerine hem ölüm geliri hem de ölüm aylığı bağlandığı durumlarda, olayda üçüncü bir kişinin kastı tespit edilmişse her iki dosyadan da peşin sermaye değeri hesabı yapılacaktır. Bir kişi için aynı anda Kanunun hem 21 inci hem 23 üncü hem de 39 uncu maddesi uygulanabilecektir.

İşverenin sigortalıyı kasten öldürmüş olması durumunda, olayın iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meydana gelmemesi halinde işveren Kanunun 39 uncu maddesi gereğince üçüncü şahıs olarak kabul edilerek aleyhine (Değişik, 31/05/2021 tarihli ve 2021/19 sayılı Genelge) rücu işlemi yapılabilecektir.

Kanunun yürürlüğe girdiği 1/10/2008 tarihinden sonra üçüncü bir kişinin kastı nedeniyle 2925 sayılı Kanuna tabi malul olan sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine, Kanun uyarınca bağlanan aylıklar 39 uncu madde kapsamında değerlendirilecektir.

Kaynak: 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 13.10.2026