İl genel meclisine kim başkanlık eder?

Meclis, üyeleri arasından gizli oyla meclis başkanını seçer ve meclise meclis başkanı başkanlık eder (md. 11). Belediyede ise meclisin başkanı belediye başkanıdır.

İl encümeni kaç kişiden oluşur?

Valinin başkanlığında genel sekreter, il genel meclisinin kendi üyeleri arasından her yıl seçeceği 3 üye ve valinin birim amirleri arasından her yıl seçeceği 2 üyeden oluşur (md. 25).

Büyükşehir illerinde il özel idaresi var mı?

Hayır. 6360 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle büyükşehir belediyesi bulunan 30 ilde il özel idarelerinin tüzel kişiliği kaldırılmıştır.

İl genel meclisi kararları valiye ne zaman gönderilir?

Kararların tam metni en geç 5 gün içinde valiye gönderilir; vali hukuka aykırı gördüğü kararı 7 gün içinde yeniden görüşülmek üzere iade edebilir. Valiye gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez (md. 15).

5302 İl Özel İdaresi Kanunu Ders Özeti | Görevde Yükselme

Kısaca

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu 22/2/2005 tarihinde kabul edildi, 4/3/2005 tarihli ve 25745 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
İl özel idaresinin organları il genel meclisi, il encümeni ve validir; vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir (md. 3, 29).
6360 sayılı Kanunun 1. maddesiyle 30 büyükşehir ilinde il özel idarelerinin tüzel kişiliği kaldırıldı; il özel idaresi kalan 51 ilde görev yapar.
İl genel meclisi başkanını kendi üyeleri arasından seçer; belediyeden farklı olarak meclise vali değil meclis başkanı başkanlık eder (md. 11).
İl encümeni vali başkanlığında genel sekreter, meclisten seçilen 3 üye ve birim amirlerinden seçilen 2 üyeden oluşur (md. 25).

İl özel idaresi personeli için görevde yükselme sınavında 5302 sayılı Kanun, kurumun kendi kuruluş kanunu olduğu için ağırlıklı bir yer tutar. Kanun, yapı olarak 5393 sayılı Belediye Kanunu'na çok benzer; bu yüzden sınavda en çok "benzer ama farklı" hükümler sorulur. Bu yazıda Kanun'u maddeleriyle özetliyor, belediye ile farklarını ayrıca işaretliyoruz. Belediye tarafını tekrar etmek için 5393 sayılı Belediye Kanunu ders özeti yazımıza bakabilirsin.

Tanım, kuruluş ve görev alanı (md. 1-5)

İl özel idaresi; il halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organı seçmenlerce seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir (md. 3). İl özel idaresi ilin kurulmasına dair kanunla kurulur ve ilin kaldırılmasıyla tüzel kişiliği sona erer (md. 4). Görev alanı il sınırlarını kapsar (md. 5).

Büyükşehir illerinde il özel idaresi yok

12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun 1. maddesi; 14 ilde büyükşehir belediyesi kurmuş, 14 büyükşehirin sınırını il mülki sınırı yapmış, İstanbul ve Kocaeli'yi de kapsayarak bu 30 ildeki il özel idarelerinin tüzel kişiliğini kaldırmıştır. Bu illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları görev yapar; 5355 sayılı Kanun'un 20. maddesine göre bu başkanlıklar il özel idarelerinden oluşan ülke düzeyindeki birliğe aynı hak ve yükümlülüklerle üye olur.

Görevler: il sınırı içinde ve belediye sınırı dışında (md. 6)

Madde 6, il özel idaresinin görevlerini iki coğrafi kapsamda sayar. Bu ayrım sınavda doğrudan sorulur:

Kapsam	Görevler	Bent
İl sınırları içinde	Gençlik ve spor, sağlık, tarım, sanayi ve ticaret; ilin çevre düzeni planı (büyükşehirler hariç), bayındırlık ve iskân, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları; ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, yapım, bakım ve onarımı	md. 6/a
Belediye sınırları dışında	İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma; orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisi	md. 6/b
Ek görev	Bisiklet yolları, skuter park ve şarj istasyonları, yaya yolları ve gürültü bariyerleri	md. 6/c

İl özel idaresi il sınırları içinde mabetler, kültür ve tabiat varlıkları ile cemevlerinin yapım, bakım ve onarımını yapabilir. Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları, kendi bütçelerindeki ödenekleri kullanarak yatırımları il özel idarelerine kaynak aktarmak suretiyle gerçekleştirebilir; aktarma ilgili bakanın onayıyla yapılır ve bu yatırımlarda görev alanı sınırlaması aranmaz. İl çevre düzeni planı valinin koordinasyonunda il belediyesi ve il özel idaresi ile birlikte yapılır, belediye meclisi ve il genel meclisince onaylanır. Hizmetlerin diğer mahallî idareler ve kamu kuruluşlarıyla uyum içinde yürütülmesi için koordinasyonu vali sağlar.

Yetkiler ve muafiyet (md. 7-8)

İzin ve ruhsat vermek, yönetmelik çıkarmak, yasak koymak ve kanunlarda belirtilen cezaları vermek.
Taşınır ve taşınmaz almak, satmak, kiralamak, takas etmek; borç almak ve bağış kabul etmek.
Belediye sınırları dışındaki gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine ruhsat vermek ve denetlemek.
Belediye sınırları dışında asansörlerin tescili ve yıllık periyodik kontrolünü yapmak.

İl özel idaresinin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. Proje karşılığı borçlanmayla elde edilen gelirler, vergi, resim ve harçlar, şartlı bağışlar ve kamu hizmetinde fiilen kullanılan mallar haczedilemez (md. 7). Kamu hizmetine ayrılan ve gelir getirmeyen taşınmazlar KDV ve ÖTV hariç her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır (md. 8).

İl genel meclisi (md. 9-24)

İl genel meclisi il özel idaresinin karar organıdır ve ildeki seçmenlerce seçilen üyelerden oluşur (md. 9). Madde 10'da sayılan görevler arasında stratejik plan ve bütçeyi kabul, borçlanmaya karar verme, taşınmazın üç yıldan fazla kiralanması ve süresi yirmi beş yılı geçmemek kaydıyla sınırlı aynî hak tesisi, encümen ve ihtisas komisyonu üyelerini seçme ve norm kadro çerçevesinde kadro ihdası bulunur. Belediye meclisinde sınırlı aynî hak süresinin otuz yıl olduğunu hatırla.

Konu	5302 (il genel meclisi)	5393 (belediye meclisi)
Meclis başkanı	Meclis kendi üyeleri arasından gizli oyla seçer; ilk toplantıya en yaşlı üye başkanlık eder	Belediye başkanı
Kâtip üye	İkisi yedek dört kâtip üye	En az iki kâtip üye
Olağan toplantı	Her ayın ilk haftası (bir aylık tatil hariç)	Her ayın ilk haftası
Kararların gönderilmesi ve iade	Tam metin en geç 5 gün içinde valiye; vali 7 gün içinde iade edebilir	Başkan 5 gün içinde iade edebilir
Zorunlu komisyonlar	Eğitim, kültür ve sosyal hizmetler; imar ve bayındırlık; çevre ve sağlık; plan ve bütçe	Plan ve bütçe; imar
Komisyon üye sayısı	3-5; plan ve bütçe ile imar ve bayındırlık en çok 7	3-5
Denetim komisyonu raporu	Çalışma şubat sonuna kadar, rapor izleyen ayın 15'ine kadar	45 iş günü, rapor mart sonuna kadar
Faaliyet raporu	Mart ayı toplantısında vali sunar	Nisan ayı toplantısında başkan sunar
Taahhüt yasağı (üyeler)	Görev süresince ve sonrasında 2 yıl	Görev süresince ve sonrasında 1 yıl

Toplantı ve karar yeter sayısı belediyedekiyle aynıdır: üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır, katılanların salt çoğunluğuyla karar verir, karar yeter sayısı üye tam sayısının dörtte birinden az olamaz (md. 14). Bütçe görüşmesine rastlayan toplantı en çok yirmi, diğer toplantılar en çok beş gün sürer; olağanüstü toplantı yılda üç defadan fazla olamaz (md. 12). Gündem meclis başkanınca belirlenir ve en az üç gün önce bildirilir; valinin önerdiği konular meclisin ilk toplantısında gündeme alınır (md. 13).

Salt çoğunluk belli bir sayının yarısından az olmayan çoğunluğu ifade eder. (5302 sayılı Kanun, md. 12/4)

Meclisin denetim yolları ve fesih (md. 18-23)

İl genel meclisi soru, genel görüşme ve faaliyet raporunu değerlendirme yollarıyla denetim yapar; belediyedeki gensoru burada yoktur. Genel görüşme için üyelerin en az üçte birinin istemi gerekir. Faaliyet raporu üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yeterli görülmezse tutanak İçişleri Bakanlığına gönderilir (md. 18). Meclis, görevlerini ihmal ederek işleri aksatırsa veya görevleriyle ilgisiz siyasi konularda karar alırsa İçişleri Bakanlığının bildirisi üzerine Danıştay kararıyla feshedilir (md. 22). Fesih ve benzeri durumlarda meclisin görevini encümenin memur üyeleri yürütür (md. 23). Huzur hakkı meclis başkanı için 6000, diğer üyeler için 2200 gösterge üzerinden hesaplanır (md. 24).

İl özel idaresi sınavına hazırlık

Görevde Yüksel'de il özel idaresi personeline yönelik içerikler 5302 ve ilgili mevzuatın madde metninden hazırlanır. Ders özetini okuduktan sonra altın bilgi kartlarıyla tekrar edip konu sorularını çözebilir, süreli denemelerde karne alabilirsin. Sayfa: il özel idaresi görevde yükselme sınavı.

İl encümeni ve vali (md. 25-33)

İl encümeni valinin başkanlığında; genel sekreter, il genel meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından seçeceği üç üye ve valinin her yıl birim amirleri arasından seçeceği iki üyeden oluşur. Valinin katılamadığı toplantıya genel sekreter başkanlık eder (md. 25). Encümen haftada en az bir kez toplanır, çekimser oy kullanılamaz ve gündemdeki konuları en geç bir hafta içinde karara bağlar. Vali, mevzuata veya meclis kararlarına aykırı gördüğü encümen kararının tekrar görüşülmesini isteyebilir; encümen ısrar ederse vali kararın uygulanmasını durdurur ve on gün içinde idari yargıya başvurur, Danıştay itirazı en geç altmış gün içinde karara bağlar (md. 27).

Vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir (md. 29). Teşkilatı sevk ve idare etmek, bütçeyi uygulamak, personeli atamak, şartsız bağışları kabul etmek ve encümene başkanlık etmek valinin görevlerindendir (md. 30). Vali, mahallî idareler genel seçimlerinden itibaren altı ay içinde stratejik planı hazırlar (md. 31) ve yetkilerinin bir kısmını vali yardımcılarına, yöneticilik sıfatı bulunan görevlilere ve ilçelerde kaymakamlara devredebilir (md. 32).

Teşkilat, personel ve maliye (md. 35-51)

Teşkilat; genel sekreterlik, malî işler, sağlık, tarım, imar, insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur (md. 35).
Toplam nüfusu 3.000.000'a kadar olan illerde en fazla iki, üzerindeki illerde en fazla dört genel sekreter yardımcılığı kadrosu ihdas edilebilir (md. 35).
Personeli vali atar ve ilk toplantıda meclisin bilgisine sunar; genel sekreter valinin teklifi ve İçişleri Bakanının onayıyla atanır (md. 36).
Bütçe tasarısı eylül ayı başında encümene, encümence 1 Kasım'dan önce meclise sunulur (md. 45); kesin hesap mart ayında encümene sunulur ve mayıs ayı toplantısında karara bağlanır (md. 47).
İlçelerde harcama yetkisi kaymakam tarafından kullanılır (md. 46).

Çalışma önerisi

5302'yi çalışırken her başlıkta "belediyede nasıldı?" sorusunu sor; sınav sorularının önemli bir kısmı bu karşılaştırmadan çıkar. İl özel idaresi personeli olarak köylere hizmet götürme birlikleri de konuna girer; bu birlikleri 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu özeti yazımızda anlattık. Puanının nasıl hesaplandığını puan hesaplama rehberinde görebilirsin: doğru ÷ soru × 100, yanlış doğruyu götürmez, baraj 60.