5393 sayılı Belediye Kanunu ders özeti: madde madde sınav notları

Belediye personelinin görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavında "mahalli idarelerle ilgili mevzuat" başlığının omurgası 5393 sayılı Belediye Kanunu'dur. Zabıta ve itfaiye sınavlarından şef ve müdür sınavlarına kadar hemen her belediye sınavında bu Kanun'dan soru gelir. Bu yazıda Kanun'u sınav mantığıyla, madde numaralarıyla ve ezberlenmesi gereken sayılarla özetliyoruz. Madde metninin tamamını okumak istersen 5393 sayılı Belediye Kanunu tam metni sayfamızda madde madde gezebilirsin.

Kanunun künyesi ve temel tanımlar

Kanunun amacı belediyenin kuruluşunu, organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir (md. 1). Kapsamı belediyelerdir (md. 2). Madde 3'teki tanımlar sınavda doğrudan sorulur:

• Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organı seçmenlerce seçilen, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi.
• Belediyenin organları: Belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanı.
• Belde: Belediyesi bulunan yerleşim yeri.
• Mahalle: Belediye sınırları içinde ihtiyaç ve öncelikleri benzer, sakinleri arasında komşuluk ilişkisi bulunan idarî birim.

Kuruluş, sınırlar ve mahalle: sayıların yoğun olduğu bölüm

Madde 4'e göre nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde belediye kurulabilir; il ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur. İçme ve kullanma suyu havzaları ile sit ve diğer koruma alanlarında ve meskûn sahası kurulu bir belediyenin sınırlarına 5.000 metreden daha yakın yerlerde belediye kurulamaz. Köylerin birleşerek belediye kurması için meskûn sahaların merkeze en fazla 5.000 metre uzaklıkta olması ve toplam nüfusun 5.000'i bulması gerekir. Mahallî seçim kurulları oylamayı on beş gün içinde yapar.

Yeni belediyenin sınırları kuruluşu izleyen altı ay içinde tespit edilir (md. 5). Sınırlar belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü üzerine valinin onayı ile kesinleşir ve zorunlu nedenler olmadıkça beş yıl değiştirilemez (md. 6). Sınır uyuşmazlığında ilgili meclislerin ve kaymakamın görüşü otuz gün süre verilerek istenir, uyuşmazlığı vali karara bağlar (md. 7).

Mahalle muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir. Mahalle kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi ve sınırlarının değiştirilmesi belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü üzerine valinin onayı ile olur (md. 9). Madde 12'ye göre 4, 6, 7, 8 ve 9. maddelerdeki kararlar kesinleşmeyi izleyen yılın 1 Ocak'ından itibaren yürürlüğe girer.

Hemşehri hukuku (md. 13)

Herkes ikamet ettiği beldenin hemşehrisidir. Hemşehrilerin belediye karar ve hizmetlerine katılma, faaliyetler hakkında bilgilenme ve belediyenin yardımlarından yararlanma hakları vardır. Kanun, yardımların insan onurunu zedelemeyecek koşullarda sunulmasını zorunlu tutar.

Belediye sınırları içinde oturan, bulunan veya ilişiği olan her şahıs, belediyenin kanunlara dayanan kararlarına, emirlerine ve duyurularına uymakla ve belediye vergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarını ödemekle yükümlüdür. (5393 sayılı Kanun, md. 13/3)

Görevler (md. 14), yetkiler (md. 15) ve muafiyet (md. 16)

Madde 14 belediyenin "yapar veya yaptırır" dediği zorunlu görevleri (imar, su ve kanalizasyon, ulaşım, çevre, temizlik, zabıta, itfaiye, acil yardım, defin, park, konut, kültür, sosyal hizmet, nikâh, meslek edindirme vb.) ile "yapabilir" dediği isteğe bağlı görevleri ayırır. Sınavda bu ayrım sık sorulur: Devlete ait okul binalarının yapım-bakım-onarımı, sağlık tesisi açmak, mabetlerin ve cemevlerinin yapım-bakım-onarımı ile kültür varlıklarının korunması "yapabilir" grubundadır.

• Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyeler kadınlar ve çocuklar için konukevi açmak zorundadır.
• Sporu teşvik için yapılacak nakdi yardım, genel bütçe vergi gelirlerinden tahakkuk eden payın büyükşehirlerde binde yedisini, diğer belediyelerde binde on ikisini geçemez.
• Belediyenin görev ve yetki alanı belediye sınırlarıdır; meclis kararıyla mücavir alanlara da hizmet götürülebilir.

Madde 15'teki yetkilerden en çok sorulanlar: yönetmelik çıkarmak ve belediye yasakları koymak, seyyar satıcıları men etmek (cezası ödenmeyen gıda maddeleri iki gün, gıda dışı mallar otuz gün içinde geri alınmazsa gıda bankasına veya yoksullara verilir), (e), (f) ve (g) bentlerindeki su, toplu taşıma ve katı atık hizmetlerinin Danıştayın görüşüyle kırk dokuz yılı geçmemek üzere imtiyazla devri ve asansörlerin tescili ile yıllık periyodik kontrolü. Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. Madde 16'ya göre kamu hizmetine ayrılan, gelir getirmeyen taşınmazlar KDV ve ÖTV hariç her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.

Organlara kısa bakış

Belediye meclisi karar organıdır (md. 17), görevleri madde 18'de 20 bent hâlinde sayılır. Encümen, il belediyelerinde ve nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyelerde yedi, diğerlerinde beş kişiden oluşur (md. 33). Meclis ve encümenin toplantı, karar ve komisyon kurallarını ayrıntılı tablolarla belediye meclisi ve encümen ders özeti yazımızda ayrıca işledik.

Belediye başkanı belediye idaresinin başı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir (md. 37). Görevi süresince siyasi partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaz, profesyonel spor kulübü yönetemez. Madde 38'de görev ve yetkileri 16 bent hâlinde sayılır; personel atamak, şartsız bağışları kabul etmek, meclis ve encümene başkanlık etmek bunlardandır.

Teşkilat ve personel (md. 48-50)

Belediye teşkilatı norm kadroya uygun olarak yazı işleri, malî hizmetler, fen işleri ve zabıta birimlerinden oluşur; sağlık, itfaiye, imar, insan kaynakları, hukuk işleri ve diğer birimler meclis kararıyla kurulabilir (md. 48). Personeli belediye başkanı atar; birim müdürü ve üstü atamalar ilk toplantıda meclisin bilgisine sunulur (md. 49).

• Sözleşmeli uzman ve teknik personelin net ücreti, kadronun 1. derece 1. kademesi için yapılan ödemelerin net tutarının yüzde 25 fazlasını geçemez.
• 7433 sayılı Kanunla eklenen hükme göre üç yıllık çalışmayı tamamlayan sözleşmeli personel talebi hâlinde memur kadrosuna atanır ve bir yıl başka kuruma nakledilemez.
• Başkan yardımcısı olarak görevlendirilebilecek meclis üyesi sayısı nüfusa göre 1 ile 4 arasındadır.
• Personel gideri sınırı yüzde 30, nüfusu 10.000'in altındaki belediyelerde yüzde 40'tır.
• Memurlara başarı durumuna göre toplam memur sayısının yüzde 10'unu geçmemek üzere encümen kararıyla yılda en fazla iki kez ikramiye ödenebilir.

Zabıta, itfaiye ve acil durum (md. 51-53)

Zabıta beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevlidir; görevini yaparken zabıtaya karşı gelenler kolluk kuvvetlerine karşı gelenler gibi cezalandırılır (md. 51). Zabıta ve itfaiye hizmetleri kesintisiz yürütülür; çalışma saatleri 657 sayılı Kanun'daki sürelere bağlı olmaksızın düzenlenir (md. 51-52). Her iki teşkilatın ayrıntısı yönetmeliklere bırakılmıştır. Belediye, yangın, sanayi kazası, deprem ve diğer afetler için acil durum planlarını yapar (md. 53).

Denetim, bütçe ve borçlanma

Belediyelerde iç ve dış denetim 5018 sayılı Kanun'a göre yapılır; malî olmayan idarî işlemler İçişleri Bakanlığınca da denetlenir (md. 55). Faaliyet raporu nisan ayı toplantısında meclise sunulur (md. 56). Bütçe takvimi sınavın klasiklerindendir:

Bütçe malî yıl ve izleyen iki yılın tahminlerini gösterir; bütçe dışı harcama yapılamaz (md. 61). Borç stoku, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılmış miktarını aşamaz; büyükşehirlerde bu sınır bir buçuk kattır. Yıllık iç borçlanma bu miktarın yüzde 10'unu geçmiyorsa meclis kararı yeterlidir, geçiyorsa üye tam sayısının salt çoğunluğu ve Bakanlık onayı gerekir (md. 68).

Katılım: kent konseyi ve gönüllüler

Kent konseyinde oluşan görüşler belediye meclisinin ilk toplantısında gündeme alınır (md. 76). Belediye; sağlık, eğitim, spor, çevre, sosyal hizmet, kütüphane, park, trafik ve kültür hizmetlerinde gönüllü katılım programları uygular (md. 77). Sınavda bu iki madde genellikle "hangisi katılım aracıdır" türünden sorulur.

Çalışma önerisi

5393'ü üç turda çalış: önce madde 1-16 ile kuruluş ve görevler, sonra madde 17-47 ile organlar, en son madde 48-77 ile teşkilat, denetim ve maliye. Her turda sayıları ayrı bir listeye çıkar. Sınav konularının tamamını görmek için görevde yükselme sınavı konuları yazısına, puanının nasıl hesaplandığını görmek için puan hesaplama rehberine bakabilirsin. Puan kuralı basittir: doğru sayısı ÷ soru sayısı × 100, yanlış doğruyu götürmez ve yazılı sınavda baraj 60'tır.

Kaynaklar

• 5393 sayılı Belediye Kanunu, mevzuat.gov.tr (güncel metin)
• Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik, mevzuat.gov.tr