657 sayılı DMK disiplin cezaları tablosu: uyarmadan memurluktan çıkarmaya

Disiplin hükümleri, görevde yükselme sınavlarında 657 sayılı Kanunun en sayısal bölümüdür: süreler, oranlar, gün sayıları ve yetkili merciler aynı soruda birbirine karıştırılarak sorulur. Bu rehberde 124-136. maddeleri bir tablo etrafında topluyor, her cezanın tanımını, örnek fiillerini, yetkili merciini ve itiraz yolunu yan yana koyuyoruz. 2026'da 127. maddede yapılan değişikliği de ayrıca işaretledik.

1. Beş disiplin cezası tek tabloda

Tüm disiplin cezalarına karşı ayrıca idari yargı yoluna başvurulabilir (md. 135, son fıkra).

2. Hangi fiil hangi cezayı gerektirir?

125. madde her ceza için fiilleri tek tek sayar. Aşağıda sınavda en ayırt edici olan örnekleri derledik; aynı davranışın farklı ağırlıklarının farklı cezalara gittiğine dikkat edin.

Uyarma (md. 125/A)

• Özürsüz veya izinsiz göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terk etmek.
• Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine uymamak.
• Usulsüz müracaat veya şikâyette bulunmak.
• Kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak.
• Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranmak.

Kınama (md. 125/B)

• Eşinin, reşit olmayan veya mahcur çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemek.
• Görev sırasında amire hâl ve hareketi ile saygısız davranmak.
• Devlete ait araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak veya kaybetmek.
• Verilen emirlere itiraz etmek.
• Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak.
• Yetkili olmadığı hâlde basına bilgi veya demeç vermek (2004'te eklenen m bendi).

Aylıktan kesme (md. 125/C)

• Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek.
• Devlete ait belge ve araçları özel menfaat sağlamak için kullanmak.
• Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak.
• Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek.
• Hizmet içinde memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak.

Kademe ilerlemesinin durdurulması (md. 125/D)

• Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek.
• Özürsüz ve kesintisiz 3-9 gün göreve gelmemek.
• Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek.
• Ticaret yapmak veya yasak kazanç getirici faaliyette bulunmak.
• Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak.
• Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşlarına veya iş sahiplerine hakaret etmek veya bunları tehdit etmek.
• Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

Devlet memurluğundan çıkarma (md. 125/E)

• Siyasi partiye girmek.
• Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek.
• Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak.
• Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak.
• Savaş, olağanüstü hâl veya genel afetlerde amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak.
• 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna aykırı fiilleri işlemek.
• Terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak veya bu örgütlere yardım etmek (2016'da eklenen l bendi).

3. Tekerrür, hafifletme ve son kademe kuralı

125. maddenin son fıkraları ceza ölçüsünü değiştiren dört kural içerir:

1. Tekerrür: Ceza verilmesine sebep olmuş fiilin, cezanın özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekrarında bir derece ağır ceza uygulanır.
2. Üçüncü uygulama: Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiiller nedeniyle verilen cezaların üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.
3. Hafifletme: Geçmiş çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memura bir derece hafif ceza uygulanabilir (takdire bağlı).
4. Son kademe: Yükselebileceği kadronun son kademesindeki memura kademe durdurma gerektiren hâllerde brüt aylığının 1/4 ile 1/2'si kesilir; tekerrüründe görevine son verilir.

Ayrıca kıyas hükmü vardır: sayılan fiillere nitelik ve ağırlık itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden ceza verilir.

4. Süreler: zamanaşımı, karar ve savunma

2026 değişikliği: iptal edilen cezanın yeniden verilmesi

127. maddenin ikinci fıkrası 23/1/2026 tarihli 7573 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. İki yıllık zamanaşımı korunmuş, yanına şu kural eklenmiştir: disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde; bu süre dolmuşsa veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde, karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası verilebilir.

"Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez." (657 sayılı Kanun, md. 130)

Belirtilen sürede savunma yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Hakkında memurluktan çıkarma istenen memur ayrıca soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve yüksek disiplin kurulunda kendisi veya vekili aracılığıyla sözlü ya da yazılı savunma yapma hakkına sahiptir (md. 129).

5. Kurulların yetkisi ve cezanın uygulanması

Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayin etme yetkisi yoktur; teklif edilen cezayı kabul veya reddeder (md. 126). Kurum merkezinde bir yüksek disiplin kurulu; her ilde, bölge teşkilatında bölge merkezinde ve kurum merkezinde birer disiplin kurulu bulunur (md. 134).

• Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; aylıktan kesme, cezanın verildiği tarihi takip eden aybaşında uygulanır (md. 132).
• Verilen cezalar üst disiplin amirine, memurluktan çıkarma ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir (md. 132).
• Aylıktan kesme alanlar 5 yıl, kademe durdurma alanlar 10 yıl boyunca daire başkanı ve üstü kadrolara, il ve bölge teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (md. 132).
• Ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez; mahkûmiyet veya beraat ayrıca disiplin cezası verilmesine engel değildir (md. 131).

Ezber için kısa yol

Sayıları üç grupta toplamak işinizi kolaylaştırır: 1-6-2 (1 ay ve 6 ay soruşturmaya başlama, 2 yıl zamanaşımı), 15-30-6 (amir 15 gün, kurul 30 gün, yüksek kurul 6 ay), 7-7-30 (savunma en az 7 gün, itiraz 7 gün, itiraz merciinin kararı 30 gün). Cezaların sırasını ise "uyar, kına, kes, durdur, çıkar" diye beş fiil hâlinde ezberleyin. Kanunun diğer bölümleri için 657 sayılı DMK önemli maddeler rehberine geçebilirsiniz.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, mevzuat.gov.tr yürürlükteki metin, md. 56, 124-135. Tam metin: 657 sayılı DMK.
• 7573 sayılı Kanun (23/1/2026), 657 sayılı Kanunun 56. ve 127. maddelerinde değişiklik.