Aralıklı tekrar: görevde yükselme sınavında unutma eğrisini mesai düzeniyle kırmak

Görevde yükselme sınavına hazırlanan memurların büyük bölümü aynı sorunu yaşar: hafta sonu uzun uzun çalışılan 657 sayılı Kanun maddeleri, iki hafta sonra deneme sınavında soru olarak karşınıza çıktığında silikleşmiştir. Bu bir yetenek eksikliği değildir. İnsan belleğinin doğal işleyişidir ve buna karşı en güçlü araçlardan biri aralıklı tekrardır. Bu yazıda yöntemin bilimsel dayanağını, sınav tarihine göre tekrar aralığını nasıl ayarlayacağınızı ve mesai düzenine uyan somut bir takvimi bulacaksınız.

Unutma eğrisi: bilgi neden bu kadar hızlı kayboluyor?

Alman psikolog Hermann Ebbinghaus 1885 yılında yayımladığı Über das Gedächtnis (Bellek Üzerine) çalışmasında anlamsız hece listelerini ezberleyip belirli aralıklarla kendini sınadı. Ortaya çıkan tablo bugün "unutma eğrisi" olarak bilinir: öğrenilen bilginin önemli bir kısmı ilk saatler ve günler içinde kaybolur, ardından kayıp yavaşlar. Ebbinghaus aynı çalışmada ikinci bir şeyi de fark etti: tekrarları zamana yaydığında aynı listeyi yeniden öğrenmek için çok daha az emek harcıyordu.

Bu gözlem, sonraki 140 yılda yüzlerce deneyle sınandı. Mevzuat ağırlıklı bir sınavda, yani tarih, süre, madde ve kurum adının birebir hatırlanması gereken bir sınavda, unutma eğrisinin etkisi daha da belirgindir. "Disiplin cezası kaç yıl sonra özlük dosyasından silinir?" sorusunun cevabını bir kez okumuş olmak, sınav günü hatırlamaya yetmez.

Bilim ne diyor? Üç temel araştırma

1. Cepeda ve arkadaşları (2006): 839 ölçümlük meta-analiz

Psychological Bulletin dergisinde yayımlanan bu çalışma, sözel bilgilerin hatırlanmasında yayılmış tekrarı inceleyen 184 makaledeki 317 deneyi ve 839 ayrı ölçümü birleştirdi. Sonuç açıktı: aynı çalışma süresi, tek oturumda yığıldığında değil, oturumlara bölündüğünde daha kalıcı öğrenme sağlıyordu. Araştırmacılar ayrıca en verimli tekrar aralığının, bilginin ne kadar süre sonra sınanacağına göre büyüdüğünü gösterdi.

2. Cepeda ve arkadaşları (2008): "Zamansal sırt çizgisi"

Psychological Science dergisindeki bu çalışmada 1.350'den fazla katılımcı bir dizi bilgiyi öğrendi, 3,5 aya kadar varan bir aradan sonra tekrar etti ve 1 yıla kadar uzanan bir süre sonra sınandı. Bulgu şuydu: sınav 1 hafta sonraysa en iyi tekrar aralığı sınav süresinin yaklaşık yüzde 20-40'ı kadardı; sınav 1 yıl sonraysa bu oran yüzde 5-10'a iniyordu. Yani sınava ne kadar uzun süre varsa, tekrarlar arasındaki boşluk da o kadar uzun olmalı; ama oransal olarak kısalmalı.

3. Dunlosky ve arkadaşları (2013): On yöntemin karnesi

Kent State Üniversitesinden John Dunlosky liderliğindeki ekip, öğrencilerin sık kullandığı on çalışma yöntemini kanıt düzeyine göre değerlendirdi. Yalnızca iki yöntem "yüksek fayda" notu aldı: yayılmış çalışma (aralıklı tekrar) ve uygulamalı sınama. Altını çizmek, özet çıkarmak ve yeniden okumak ise "düşük fayda" grubunda kaldı. Bu, pek çok adayın en çok güvendiği yöntemlerin aslında en zayıf halka olduğu anlamına gelir.

"Yayılmış çalışma ve uygulamalı sınama, her yaştan öğrencinin performansını birçok farklı sınav türünde artırdığı defalarca gösterilmiş, son derece etkili stratejilerdir."

Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 raporunu duyuran Association for Psychological Science basın bülteninden (çeviri)

Sınav tarihine göre tekrar aralığı nasıl seçilir?

Aşağıdaki tablo, Cepeda ve arkadaşlarının 2008 bulgularını görevde yükselme hazırlığına uyarlamak için pratik bir başlangıç noktasıdır. Oranlar araştırmadan, gün sayıları ise bu oranların yuvarlanmış karşılığıdır.

Görevde yükselme sınavları çoğu kurumda ilandan birkaç ay sonra yapılır. Güncel tarihler için görevde yükselme sınav takvimi sayfasına bakarak kendi aralığınızı hesaplayabilirsiniz.

Çalışan memur için 1-3-7-21 döngüsü

Araştırmalardaki oranları her gün hesaplamak pratik değildir. Mesai sonrasında 45-60 dakika ayırabilen biri için en sade düzen, her yeni konuyu belirli günlerde yeniden ziyaret etmektir:

1. Gün 0: Konuyu ilk kez çalışın (ör. 657 sayılı Kanunun 125. maddesindeki 5 disiplin cezası: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, devlet memurluğundan çıkarma).
2. Gün 1: Kitaba bakmadan 5 dakikalık hatırlama yapın; boş kâğıda ne hatırlıyorsanız yazın.
3. Gün 3: 10 soruluk kısa bir test çözün.
4. Gün 7: Yanlış yaptığınız noktaları tekrar edin ve bir karma test çözün.
5. Gün 21: Konuyu deneme sınavı içinde görün.

Bu döngünün en önemli özelliği, her yeni gün hem yeni bir konu hem de eski konuların tekrarını içermesidir. Böylece haftalık yük artmaz, sadece içeriği karışır. Bu karışım da ayrıca faydalıdır: farklı konuların aynı oturumda harmanlanması (araya serpiştirme), sınavdaki karma soru düzenine daha iyi hazırlar.

En sık yapılan dört hata

Tekrarı yeniden okumak sanmak

Aralıklı tekrarın gücü, her tekrarda bilgiyi bellekten çekip çıkarmaya çalışmanızdan gelir. Notları baştan sona tekrar okumak, Dunlosky raporunda düşük fayda alan "yeniden okuma"ya döner. Tekrar günlerinde önce kendinizi sınayın, sonra kontrol edin. Bu konunun ayrıntısı için görevde yükselme sınavına nasıl çalışılır yazımıza da göz atabilirsiniz.

Hafta sonuna yığmak

Cumartesi 6 saat çalışıp hafta içi hiç dokunmamak, toplam süre aynı olsa bile yayılmış çalışmadan daha az kalıcıdır. Hafta içi her gün 30-45 dakika, hafta sonundaki uzun oturumdan daha verimlidir.

Zor gelen tekrarı bırakmak

Aradan birkaç gün geçince hatırlamak zorlaşır ve bu, yöntemin işlemediği hissini verir. Oysa araştırmacıların "istenen zorluk" dediği bu çaba, kalıcılığı artıran şeyin ta kendisidir. Hatırlamakta zorlanmak, doğru aralıkta olduğunuzun işaretidir.

Son haftaya tüm konuları bırakmak

Son hafta yeni konu öğrenmek yerine eski konuların kısa aralıklı tekrarına ayrılmalıdır. Konu listenizi görmek için görevde yükselme sınavı konuları rehberini kullanabilirsiniz.

Puan açısından neden önemli?

Görevde yükselme sınavında puan, doğru sayısının soru sayısına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla hesaplanır; yanlış cevaplar doğruları götürmez ve başarı için en az 60 puan gerekir. Bu sistemde kazanılan her ek doğru doğrudan puana yansır. 100 soruluk bir sınavda 5 fazla doğru, 5 puan demektir. Kalıcı hatırlamayı artıran bir yöntem, özellikle baraj çizgisine yakın adaylar için belirleyici olabilir. Hesabı denemek için GYS puan hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

İlgili yazılar: aktif hatırlama ve test etkisi, Pomodoro ile mesai sonrası çalışma, uyku ve öğrenme.

Kaynaklar

• Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T. ve Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354-380. PubMed
• Cepeda, N. J., Vul, E., Rohrer, D., Wixted, J. T. ve Pashler, H. (2008). Spacing effects in learning: A temporal ridgeline of optimal retention. Psychological Science, 19(11). PubMed
• Dunlosky, J. ve arkadaşları (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1). APS özeti
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Madde 125. mevzuat.gov.tr