Disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesi: 657 sayılı Kanun md. 133 başvurusu adım adım

Görevde yükselme ilanı çıktığında birçok memur özlük dosyasındaki eski bir uyarma ya da kınama cezasını hatırlar ve "bu ceza hâlâ dosyamda mı?" diye sorar. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bu soruya otomatik bir af değil, başvuruya bağlı bir silme yolu ile cevap verir. Bu yazıda 133. maddenin şartlarını, başvurunun nasıl yapılacağını, ret halinde izlenecek yolu ve görevde yükselme açısından neye dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz. Yazının sonunda konuyu sınav açısından da ele alıyor, özgün bir örnek soru çözüyoruz.

Madde 133 ne diyor?

"Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasından başka bir disiplin cezasına çarptırılmış olan memur uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezalarının özlük dosyasından silinmesini isteyebilir." — 657 sayılı Kanun, md. 133/1

Maddenin devamında iki kural daha vardır: memurun bu süreler içindeki davranışları isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse isteğin yerine getirilmesine karar verilir ve bu karar özlük dosyasına işlenir; kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının silinmesinde ise disiplin kurulunun mütalaası alındıktan sonra aynı hüküm uygulanır. Maddenin tam metnini 657 sayılı Kanun md. 133 sayfamızda okuyabilirsin.

Hangi ceza ne zaman silinmek üzere başvuruya açılır?

Sürenin başlangıcı cezanın veriliş tarihi değil, kanundaki ifadeyle cezanın "uygulanmasından" itibarendir. 657 md. 132'ye göre disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; aylıktan kesme ise veriliş tarihini takip eden aybaşında uygulanır. Hesap yaparken bu tarihleri özlük dosyandan öğren.

Adım adım: silme başvurusu

1. Özlük dosyandaki cezaları öğren. Personel biriminden hangi cezanın, hangi tarihte, hangi karar ile verildiğini ve ne zaman uygulandığını yazılı olarak iste.
2. Süreyi hesapla. Uyarma ve kınamada 5, diğerlerinde 10 yılın dolduğunu kontrol et. Süre dolmadan yapılan başvuru şartları taşımaz.
3. Dilekçeyi atamaya yetkili amire hitaben yaz. Dilekçeyi kurumunun evrak birimi veya elektronik belge sistemi üzerinden ver; evrak kayıt numarasını sakla.
4. Davranışlarını belgele. Kanun, bekleme süresindeki davranışların isteği haklı kılmasını arar. Bu süre içinde yeni ceza almadığını belirt; varsa başarı belgesi, ödül gibi kayıtları ekle.
5. Kararı takip et. Silme kararı özlük dosyasına işlenir. Karar sana tebliğ edildiğinde bir örneğini kendi dosyanda sakla.

Başvurun reddedilirse ya da cevap gelmezse

Silme isteğinin reddi, idari yargıda dava konusu yapılabilecek bir idari işlemdir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu iki süre öngörür:

• md. 7: Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihten başlar.
• md. 10: İdareye yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir. Bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.

Dava süreleri hak düşürücü niteliktedir; ret cevabını aldığın tarihi kaydet ve gerekirse bir hukukçudan destek al.

Başvurmadan önce kendine sor

• Süre gerçekten doldu mu? Hesabı cezanın uygulandığı tarihe göre yap; aylıktan kesmede bu tarih, veriliş tarihini takip eden aybaşıdır.
• Bekleme süresi içinde yeni bir ceza aldın mı? Kanun, süre içindeki davranışların isteği haklı kılmasını arar. Bu dönemde alınmış yeni bir ceza, değerlendirmede aleyhine yorumlanabilir; dilekçende durumu açıkça belirt.
• Kurum değiştirdin mi? Nakil olduysan özlük dosyan şu anki kurumunda bulunur. Başvuruyu bu kurumdaki atamaya yetkili amire yap ve eski kurumdaki ceza kararının bir örneğini ekle.
• Birden fazla cezan mı var? Her cezanın süresi kendi uygulanma tarihinden işler. Süresi dolanlar için tek dilekçede ayrı ayrı talepte bulunabilir, karar sayı ve tarihlerini tek tek yazabilirsin.
• Görevde yükselme ilanı mı yaklaşıyor? İdarenin cevap vermesi için kanunda öngörülen süre otuz gündür. Kurumunun yönetmeliğinde disiplin şartı varsa başvuruyu ilan tarihini beklemeden yap.

Görevde yükselme açısından neden önemli?

Genel Yönetmelik md. 7'ye göre görevde yükselmede disiplin şartlarını kurumlar kendi yönetmeliklerinde belirler. Bazı kurumlarda disiplin şartı hiç yoktur, bazılarında ise belirli cezaları almamış olmak aranır. Örneğin Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü yönetmeliği md. 6/b, 657 md. 125'in (D) bendine göre bir kez, (B) bendine göre iki kez disiplin cezası almamış olmayı arar. Bu tür bir şartın bulunduğu kurumlarda, eski bir cezanın silinip silinmediği pratikte önem kazanabilir. Kurumuna göre durumu disiplin cezası olan memur görevde yükselme sınavına girebilir mi yazımızda karşılaştırdık.

Sınavda da sorulur

133. madde, görevde yükselme sınavlarının ortak konularından biri olan 657 sayılı Kanunun disiplin bölümünde yer alır ve sayısal ayrıntıları nedeniyle soru yazımına elverişlidir. Kendi özgün örnek sorumuz:

Uyarma cezası alan bir memur, cezanın özlük dosyasından silinmesini en erken ne zaman ve kime başvurarak isteyebilir?
Doğru cevap: cezanın uygulanmasından 5 yıl sonra, atamaya yetkili amire. Sık yapılan hata, mercii "disiplin amiri" ya da süreyi "10 yıl" olarak işaretlemektir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında ek olarak disiplin kurulunun mütalaası alındığını da unutma.

Disiplin cezalarının tamamını süreleri ve itiraz yollarıyla birlikte görmek için 657 disiplin cezaları tablosu yazımıza, 657'nin özetine ise Devlet Memurları Kanunu konu özetleri sayfamıza göz atabilirsin.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 125, 132, 133 (mevzuat.gov.tr).
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, md. 7 ve 10.
• Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik, md. 7.
• Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 6.
• 7573 sayılı Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 29.01.2026, sayı 33152).