En çok karıştırılan mevzuat ifadeleri: en az/en çok, gün/iş günü, 5 yıl/10 yıl

Görevde yükselme sınavında mevzuat sorusu kaçıran adayların büyük kısmı konuyu bilmediği için değil, iki benzer hükmü birbirine karıştırdığı için kaçırır. Sınav yapıcı bunu bilir ve çeldiricileri tam bu noktalara yerleştirir: doğru rakamı yanlış kayıtla, doğru kaydı yanlış maddeyle eşleştirir.

Bu yazıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Anayasa, Görevde Yükselme Genel Yönetmeliği ve Resmî Yazışma Yönetmeliğinden en çok karışan ifadeleri çiftler hâlinde topladık. Her çiftin altında hangi maddeye dayandığı ve nasıl ayırt edileceği yazıyor. Kendi notlarınızı da aynı yöntemle çıkarabilirsiniz: benzer iki hükmü yan yana yazmak, ikisini ayrı ayrı ezberlemekten daha kalıcıdır.

1. "En az" ile "en çok"

Alt sınır ile üst sınırın yer değiştirmesi en klasik çeldiricidir.

• En az 7 gün: Savunma için verilen süre 7 günden az olamaz (DMK md. 130). Soruşturmacı 10 gün de verebilir.
• En çok 3 ay: Disiplin kovuşturması gereği görevden uzaklaştırma en çok 3 ay sürer (DMK md. 145). Daha uzun olamaz.
• Bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz: Adaylık süresi için hem alt hem üst sınır vardır (DMK md. 54).
• En fazla asıl aday sayısı kadar: Yedek liste bir üst sınırdır, zorunluluk değildir (Genel Yönetmelik md. 12/B).

Ayırt etme kuralı: Hüküm memuru koruyorsa (savunma hakkı gibi) genellikle alt sınırdır; hüküm memura bir yük getiriyorsa (uzaklaştırma gibi) genellikle üst sınırdır.

2. "Gün" ile "iş günü"

Takvim günü ile iş günü arasındaki fark, sınavda sıklıkla tek kelimelik çeldirici olarak kullanılır.

• Görevden uzaklaştırılan memur hakkında izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır (DMK md. 139).
• Görevin kesintisiz 10 gün terk edilmesi çekilmiş sayılma sonucunu doğurur (DMK md. 94).
• Süre belirtilmeyen belge talepleri en geç 5 iş günü, bilgi ve görüş talepleri en geç 15 iş günü içinde karşılanır (Resmî Yazışma Yönetmeliği md. 33).
• Uygun hazırlanmamış elektronik belgeyi reddeden idare, durumu belgenin ulaştığı tarihi takip eden ikinci iş gününün sonuna kadar bildirir (Resmî Yazışma Yönetmeliği md. 30/4).

3. "Öğrenildiği tarih" ile "işlendiği tarih"

Disiplin zamanaşımı iki ayrı başlangıç noktasıyla işler (DMK md. 127):

• Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe durdurmada 1 ay, memurluktan çıkarmada 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.
• Fiilin işlendiği tarihten itibaren nihayet 2 yıl içinde ceza verilmelidir.

Ayırt etme kuralı: Kısa süreler (1 ay, 6 ay) "öğrenme"ye, uzun süre (2 yıl) "işleme"ye bağlıdır.

4. "Soruşturma" ile "kovuşturma"

Aynı md. 127'de iki ayrı kelime kullanılır: uyarmadan kademe durdurmaya kadar olan cezalarda "disiplin soruşturmasına", memurluktan çıkarmada ise "disiplin kovuşturmasına" başlanmasından söz edilir. Kelimenin değiştirildiği bir şık, ince ama gerçek bir hatadır.

5. 5 yıl ile 10 yıl: silinme ve atanamama

Bu çift sınavların en sevdiği tuzaklardan biridir, çünkü iki maddede de aynı iki rakam geçer ama farklı cezalara bağlanır.

Ayırt etme kuralı: Silinmede 5 yıl en hafif iki cezaya aittir; atanamamada 5 yıl üçüncü cezaya (aylıktan kesme) başlar, çünkü uyarma ve kınama atanamama sonucu doğurmaz.

6. 7 günün üç farklı yüzü

Babalık izninin 7 değil 10 gün olduğunu da bu tabloya not edin (DMK md. 104/B).

7. "Uygulanır" ile "uygulanabilir"

Zorunluluk ile takdir arasındaki fark tek bir ekle verilir. DMK md. 125'e göre tekerrürde bir derece ağır ceza uygulanır (zorunlu); ödül veya başarı belgesi alan memurlar için bir derece hafif ceza uygulanabilir (takdire bağlı). Genel Yönetmelikte de yedek liste "belirlenebilir", yedeklerden atama "yapılabilir" (md. 12/B ve 12/C). "Kurum yedek belirlemek zorundadır" şıkkı bu yüzden yanlıştır.

8. "Üye tamsayısı" ile "toplantıya katılanlar"

Anayasa md. 96'ya göre TBMM üye tamsayısının en az üçte biri ile (200) toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; karar yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (151) az olamaz. Buna karşılık geri gönderilen kanunun aynen kabulü üye tamsayısının salt çoğunluğunu (301) ister (md. 89). Seçimlerin yenilenmesi ve Anayasa değişikliğinin kabulü üye tamsayısının beşte üçüdür (360) (md. 116 ve 175).

9. 60 ile 70: yazılı ve sözlü

Genel Yönetmeliğe göre yazılı sınavda en az 60 (md. 12), sözlü sınavda en az 70 puan (md. 12/A) gerekir. Yazılı barajı 2016'ya kadar 70'ti; 2016/9380 sayılı Kararla 60'a indirildi. Eski bir kaynakta "yazılıda 70" görürseniz güncel değildir.

10. "5 katı" ile "5 kişi"

Sözlü sınava ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday çağrılır (Genel Yönetmelik md. 12/A); sınav kurulu beş kişiden oluşur (md. 13). İki "beş" aynı soruda bulunabilir.

11. "Arz" ile "rica"

Resmî Yazışma Yönetmeliği md. 16/12'ye göre alt makamlara "rica ederim", üst ve aynı düzeydeki makamlara "arz ederim" yazılır. Aynı düzeydeki makama "rica" yazmak yaygın bir uygulama hatasıdır ve sınavda bu ayrıntı sorulur.

12. "a." ile "V."

Yetki devrinde imzanın ikinci satırına "Vali a.", "Genel Müdür a." gibi ibare yazılır (md. 17/9); vekâleten imzada "Genel Müdür V.", "Rektör V." yazılır (md. 17/10). "a." makam adına, "V." makama vekâlettir.

Karışıklık defteri nasıl tutulur?

Bu listeyi okumak tek başına yetmez; kendi hatalarınızdan beslenen bir karışıklık defteri tutun. Yöntem basittir:

1. Deneme ya da konu testinde yanlış yaptığınız her mevzuat sorusunda doğru cevabın dayandığı maddeyi bulun.
2. Seçtiğiniz yanlış şıkkın hangi maddeden geldiğini de bulun. Çoğu zaman o da gerçek bir hükümdür, yalnızca başka bir maddeye aittir.
3. İki hükmü deftere yan yana yazın ve aralarındaki tek farkı (rakam, kayıt ya da başlangıç tarihi) işaretleyin.
4. Haftada bir defteri baştan okuyun ve sağ sütunu kapatarak farkı hatırlamaya çalışın.

Birkaç hafta sonra defterinizin bu yazıdaki 12 çifte çok benzediğini görürsünüz; çünkü sınav yapıcıların kullandığı karışıklıklar sınırlıdır ve tekrar eder. Defter büyüdükçe yeni hatalarınız azalır.

"Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır."

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 130

Sonraki adım

Bu karşılaştırmaları sorular üzerinde denemek için disiplin cezaları örnek sorularını ve Anayasa örnek sorularını çözebilirsiniz. Ezber yöntemleri için mevzuat ezberinde hafıza teknikleri yazısı da işinize yarar.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, mevzuat.gov.tr
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, mevzuat.gov.tr
• Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik, mevzuat.gov.tr
• Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, mevzuat.gov.tr