Mevzuat ezberinde hafıza teknikleri: akronim, hafıza sarayı ve gruplama ile madde ve sayı ezberlemek

Görevde yükselme sınavlarının ortak konularında mevzuat ağırlığı büyüktür. Bir madde numarasını, bir süreyi ya da bir listenin sırasını hatırlamak, soruyu doğru cevaplamanın tek yolu olabilir. "Aylıktan kesme mi önce gelir, kınama mı?" ya da "Yıllık izin kaç yıldan sonra 30 güne çıkar?" gibi sorular anlamaktan çok hatırlamayı sınar. Bu yazıda bu tür bilgiler için bilimsel olarak sınanmış üç tekniği ve doğrudan kullanabileceğiniz hazır örnekleri bulacaksınız.

Hafıza teknikleri ne zaman işe yarar, ne zaman yaramaz?

Dunlosky ve arkadaşlarının 2013'te on çalışma yöntemini değerlendirdiği kapsamlı raporda, bir hafıza tekniği olan "anahtar kelime yöntemi" düşük fayda notu aldı. Gerekçe, tekniğin her tür bilgi için değil, belirli türde bilgiler için (yabancı kelime, liste, terim eşleştirme) uygun olması ve kurulumunun zaman almasıydı. Bu, hafıza tekniklerinin işe yaramadığı anlamına gelmez; yalnızca doğru yerde kullanılması gerektiğini gösterir.

Son satır önemlidir: kavramsal ilişkiler için en etkili yol, konuyu anlamak ve aktif hatırlama ile kendinizi sınamaktır.

1. Akronim ve cümle kodlama

Akronim, listedeki her öğenin baş harfinden oluşan bir kelimedir. Harfler anlamlı bir kelime oluşturmuyorsa, aynı harflerle başlayan kelimelerden akılda kalıcı bir cümle kurulur. Cümle ne kadar tuhaf ve görsel olursa o kadar iyi hatırlanır.

Örnek 1: 657 sayılı DMK, md. 125, disiplin cezaları

Beş ceza hafiften ağıra şu sıradadır: Uyarma, Kınama, Aylıktan kesme, Kademe ilerlemesinin durdurulması, Devlet memurluğundan çıkarma.

Cümle: "Ufak Kedi Ağaca Kaçtı, Düştü." Kedinin önce küçük bir hareketle başlayıp sonunda düşmesi, cezaların giderek ağırlaşmasıyla da örtüşür. Her cezayı gerektiren fiilleri görmek için 657 sayılı DMK disiplin cezaları tablosu yazısına bakabilirsiniz.

Örnek 2: 657 sayılı DMK, md. 4, istihdam şekilleri

Kanun kamu hizmetlerinin dört grup eliyle gördürüleceğini söyler: Memurlar, Sözleşmeli personel, Geçici personel ve İşçiler.

Cümle: "Memur Sabah Geç İşe." Kendi mesleğinizle ilgili bir cümle olduğu için bağ kurmak kolaydır.

Örnek 3: İdari işlemin unsurları

İdare hukukunda idari işlemin beş unsuru Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Maksattır.

Cümle: "Yaşlı Şoför Sabah Kahve Molası." ya da kendi uydurduğunuz bir cümle. Kendi kurduğunuz cümle, hazır verilenden daha iyi akılda kalır; çünkü onu üretirken bilgiyi zaten işlemiş olursunuz.

2. Hafıza sarayı (yer yöntemi)

Antik Yunan ve Roma hatiplerinden bu yana kullanılan "loci" yöntemi, hatırlanacak öğeleri çok iyi tanıdığınız bir mekânın belirli noktalarına zihinsel olarak yerleştirmeye dayanır. Hatırlarken o mekânda zihinsel bir yürüyüş yaparsınız.

Araştırma: 40 günde iki kattan fazla artış

Martin Dresler ve arkadaşları 2017'de Neuron dergisinde yayımlanan çalışmada, hafıza şampiyonlarının beyinlerini sıradan katılımcılarla karşılaştırdı, ardından sıradan katılımcıların bir kısmına 6 hafta boyunca (40 gün, günde 30 dakika) hafıza sarayı eğitimi verdi. Katılımcılardan her seferinde 72 kelimelik bir listeyi hatırlamaları istendi. Stanford Üniversitesinin çalışmayı aktaran duyurusuna göre hafıza acemileri eğitim öncesinde listeden 26 kelime hatırlarken eğitim sonunda 62 kelime hatırladı; performansları eğitim bittikten aylar sonra da yüksek kaldı. Eğitim alan grubun beyin bağlantı örüntülerinin de hafıza şampiyonlarınınkine benzemeye başladığı görüldü.

Bu yeni hafıza becerileri eğitim bittikten dört ay sonra da belirgindi; özellikle beyin davranışı hafıza uzmanlarınınkine daha çok benzeyen kişilerde.

Dresler ve arkadaşlarının 2017 çalışmasını aktaran Science News haberinden (çeviri)

Uygulama: evinizde disiplin cezaları turu

1. Dış kapı (uyarma): Kapıda bir görevli parmağını sallayarak "dikkat et" diyor.
2. Antre (kınama): Ayakkabılığın üstünde "kusurlu" yazan büyük bir kâğıt duruyor.
3. Mutfak (aylıktan kesme): Biri maaş bordrosunu ekmek bıçağıyla kesiyor.
4. Salon (kademe ilerlemesinin durdurulması): Merdiven biçimli kitaplığın basamakları bir kilitle kapatılmış.
5. Balkon (devlet memurluğundan çıkarma): Kurum kimlik kartı balkondan dışarı uçuyor.

Görüntüler ne kadar abartılı ve hareketli olursa o kadar iyi hatırlanır. Aynı evi farklı konular için de kullanabilirsiniz; her konuya ayrı bir oda ya da ayrı bir güzergâh ayırmak karışmayı önler.

3. Gruplama: kısa süreli belleğin sınırına uymak

George Miller 1956 tarihli ünlü makalesinde kısa süreli belleğin aynı anda yaklaşık "7 artı eksi 2" öğe tutabildiğini öne sürdü. Nelson Cowan 2001'deki değerlendirmesinde bu sınırın daha da düşük, yaklaşık 4 anlamlı birim olduğunu savundu. Pratik sonuç şudur: uzun bir listeyi tek seferde ezberlemeye çalışmak yerine onu 3-4 öğelik anlamlı gruplara bölün.

Örneğin 657 sayılı Kanunun 102. maddesine göre yıllık izin, hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) olanlar için 20 gün, 10 yıldan fazla olanlar için 30 gündür ve zorunlu hallerde gidiş-dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir. Bunu tek bir "10 / 20 / 30 / 2" dizisi olarak gruplamak, dört ayrı sayı ezberlemekten kolaydır: "10 yıla kadar 20, sonrası 30, yol için 2".

Kendi hafıza kodunuzu üretmek: 4 adım

1. Listeyi çıkarın: Maddeyi okuyup ezberlenmesi gereken öğeleri alt alta yazın. Sıra önemliyse numaralandırın.
2. Baş harfleri ayırın: Harfler anlamlı bir kelime veriyorsa akronimi kullanın; vermiyorsa aynı harflerle başlayan kelimelerden bir cümle kurun.
3. Görselleştirin: Cümleyi kısa bir sahne olarak gözünüzün önüne getirin. Hareket, renk ve abartı hatırlamayı kolaylaştırır.
4. Sınayın: Ertesi gün kitaba bakmadan cümleden yola çıkarak listeyi yazın. Takıldığınız öğe, kodun zayıf halkasıdır; o kelimeyi değiştirin.

Bu dört adım bir liste için 5-10 dakika sürer. Bir akşamda 2-3 liste kodlamak yeterlidir; daha fazlası birbirine karışabilir.

Hangi tekniği ne zaman kullanmalı?

Kural basittir: önce anlayın, sonra gerekiyorsa kodlayın, en sonunda mutlaka sınayın. Hafıza teknikleri ilk kodlamayı kolaylaştırır; ama bilgi ancak aralıklı tekrar ve soru çözümüyle kalıcı hale gelir. Kendi kurumunuzun sınav konularını görmek için kurum sınavları sayfasına, mevzuat özetleri için Devlet Memurları Kanunu konu özetine bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• Dresler, M. ve arkadaşları (2017). Mnemonic training reshapes brain networks to support superior memory. Neuron, 93(5). doi:10.1016/j.neuron.2017.02.003. Science News özeti ve Stanford duyurusu
• Dunlosky, J. ve arkadaşları (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1). APS
• Miller, G. A. (1956). The magical number seven, plus or minus two. Psychological Review, 63(2), 81-97.
• Cowan, N. (2001). The magical number 4 in short-term memory. Behavioral and Brain Sciences, 24(1), 87-114.
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 4, 102 ve 125. mevzuat.gov.tr