Engelli personel görevde yükselme sınavında hangi düzenlemelerden yararlanır?

Engelli bir kamu görevlisi görevde yükselme ilanına başvururken iki soru sorar: "Benim için ayrı bir kontenjan ya da ayrı bir puan var mı?" ve "Sınavda hangi kolaylıklardan yararlanabilirim?" Mevzuatın cevabı ikisini birbirinden ayırır. Yarış herkes için aynı kurallarla yapılır; ancak sınavın engelinize uygun biçimde yapılmasını istemek bir haktır ve kurumun yükümlülüğüdür. Bu yazıda önce dayanakları, sonra ÖSYM'nin uygulamalarını, en son da başvuru adımlarını anlatıyoruz.

Dayanak: Genel Yönetmelik md. 16

Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarında engelli personele dair temel hüküm tek cümledir:

Kurumlar, gerekli şartları taşıyan ve atama yapılacak görevi yapabilecek durumda bulunan engellilerin sınavlarının yapılabilmesi için gerekli tedbirleri alırlar. (Genel Yönetmelik md. 16)

Maddenin başlığı 2013 yılına kadar "Özürlülerin eğitim ve sınavları" idi; 6/5/2013 tarihli değişiklikle görevde yükselme eğitimi kaldırılınca başlık "Engellilerin sınavları" olarak düzenlendi. Hükmün üç unsuru vardır:

1. Gerekli şartları taşımak: öğrenim, hizmet süresi, alt görev ve disiplin şartları engelli personel için de aynıdır.
2. Görevi yapabilecek durumda olmak: hüküm, atanılacak görevin gerektirdiği işleri yapabilme şartını korur.
3. Gerekli tedbirleri almak: sınavın engele uygun biçimde yapılması kurumun yükümlülüğüdür; personelin "lütfen" talebi değildir.

Hükmün tam metnini ve diğer maddelerle bağlantısını Genel Yönetmelik md. 16 sayfasında okuyabilirsiniz.

Kurum yönetmelikleri ne ekliyor?

Kurumlar kendi yönetmeliklerini Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere çıkarır (md. 15) ve 16 ncı maddeyi kendi metinlerine taşır. İki örnek farklı ayrıntılar ekliyor:

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: "Sınava katılacak engelli adaylar için sınav süreci boyunca gerekli tüm tedbirler alınır." (ÇSGB GY-UD Yönetmeliği md. 13/6). "Sınav süreci boyunca" ifadesi başvurudan sözlü sınava kadar bütün aşamaları kapsar.
• Belediyeler: "Yerel yönetimler, aranan şartları taşıyan engellilerin sınavlarının yapılabilmesi ve atandıkları görevlerini ifa edebilmeleri için gerekli tedbirleri alırlar." (Belediye GY-UD Yönetmeliği md. 22). Bu hüküm tedbir yükümlülüğünü atamadan sonraki göreve de uzatır.

Ayrı kontenjan veya ayrı baraj var mı?

Hayır. Genel Yönetmelik görevde yükselmede engelli personel için ayrı bir kontenjan, ek puan ya da farklı baraj öngörmez. Yazılı sınav yüz tam puan üzerinden değerlendirilir ve en az 60 puan alanlar başarılı sayılır (md. 12); sözlü sınavda yüz üzerinden en az 70 puan gerekir (md. 12/A); başarı puanı ikisinin ortalamasıdır (md. 12/B). Puanın nasıl hesaplandığını puan hesaplama rehberinde anlattık.

Engellilere özgü ayrı sınav, 657 sayılı Kanunun 53 üncü maddesinde ilk defa Devlet memuru olarak atanacaklar için düzenlenmiştir: kurumlar kadrolarında yüzde 3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır ve engelliler için sınavlar, ilk defa memur olarak atanacaklar için açılan sınavlardan ayrı zamanlı olarak merkezi biçimde yapılır (657 sayılı Kanun md. 53). Bu düzenleme görevde yükselmeyi kapsamaz.

Sınav ÖSYM'ye yaptırılıyorsa: hangi uygulamalar var?

Yazılı sınav kurumca yapılabileceği gibi ÖSYM'ye, Millî Eğitim Bakanlığına, TODAİE'ye veya bir yükseköğretim kurumuna yaptırılabilir (Genel Yönetmelik md. 12). Hangi kurumun yaptığı, engelli uygulamalarının nasıl talep edileceğini belirler. Kim yapar sorusunun ayrıntısı için görevde yükselme sınavını kim yapar yazısına bakabilirsiniz.

ÖSYM, engelli adaylara yönelik uygulamaları sınav kılavuzlarında ayrı bir bölümde yayımlar. Aşağıdaki bilgiler ÖSYM'nin 2026 KPSS Lisans Kılavuzunun 4.5 bölümünden alınmıştır; görevde yükselme sınavınızın kılavuzundaki ilgili bölümü mutlaka ayrıca okuyun.

• Okuyucu (filigranlı kitapçık): görme engelli adaylara soruları ve uyarıları okuyan görevli. Bu uygulamayı seçen adaylara şekil, grafik, tablo ve resim içeren sorular ile karmaşık ifadeli sorular sorulmaz.
• Okuyucu (çift kitapçık): görme engeli dışında okumaya engel sağlık sorunu olan adaylar için; aday kendi kitapçığını da kullanabilir.
• İşaretleyici: adayın cevaplarını cevap kâğıdına işaretleyen ve istenen bilgileri yazan görevli.
• Büyük punto kitapçık: görme engelli adaylara talepleri hâlinde 14 punto basılı soru kitapçığı verilir; cevap kâğıdı standart boyuttadır.
• Ek süre: kılavuzda sınav süresine ilave edilen 30 dakika olarak tanımlanır; hangi engel durumlarında verileceği "sağlık şartları" bölümünde sayılır.
• Tekli salon, zemin kat veya asansörlü bina ve sağlık durumuyla ilgili araç gereçle (işitme cihazı, insülin pompası, Braille ekran vb.) salona girme.

Sınavı kurum kendisi yapıyorsa

Kurum sınavı kendisi yapıyorsa ÖSYM'nin AİS sistemi devreye girmez; tedbir yükümlülüğü doğrudan kurumdadır (md. 16). Bu durumda şu adımları izleyin:

1. Başvuru dilekçenize engel durumunuzu ve ihtiyacınızı (okuyucu, ek süre, erişilebilir salon, büyük punto vb.) açıkça yazın.
2. Geçerli sağlık kurulu raporunuzu ekleyin.
3. Başvuru listesinin ilanından sonra talebinizin kabul edilip edilmediğini personel biriminden yazılı olarak öğrenin.
4. Sözlü sınav için ayrı bir ihtiyacınız varsa (işaret dili tercümanı, erişilebilir oda, ek süre) sözlü tarihinden önce sınav kuruluna bildirin. Sözlü sınavı beş kişilik sınav kurulu yürütür (md. 13); kurulun nasıl değerlendirdiğini sözlü sınav yazısında anlattık.

Sık yapılan üç hata

1. Raporun süresini kontrol etmemek. ÖSYM raporun başvuru tarihi itibarıyla geçerlilik süresinin dolmamış olmasını arar. Süreli raporunuz başvuru döneminden önce bitiyorsa yenilemeyi ilan çıkmadan başlatın.
2. Uygulama seçimini sınav tarzını düşünmeden yapmak. Filigranlı kitapçıklı okuyucu uygulamasında aday soru kitapçığını kendisi okuyamaz ve şekil, tablo, grafik içeren sorular sorulmaz; çift kitapçıklı uygulamada aday kendi kitapçığını da kullanır. Hangisinin size uygun olduğunu sınav öncesinde denemelerle sınayın.
3. Kurumun yaptığı sınavda talebi sözlü iletmek. Tedbir yükümlülüğü kuruma aittir (md. 16), ama yükümlülüğün işlemesi için ihtiyacın bilinmesi gerekir. Talebinizi dilekçeyle ve raporla yazılı yapın; itiraz gerekirse elinizde belge olur.

Özetle

Engelli personel görevde yükselme sınavına diğer personelle aynı şartlarla başvurur ve aynı barajları geçmek zorundadır; buna karşılık sınavın engeline uygun biçimde yapılmasını isteme hakkı vardır ve kurum gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Kurumunuzun sınavı kimin yaptığını ve tarihini sınavlar sayfasında ve sınav takviminde kontrol edin; talebinizi başvuruyla birlikte yapın.

Kaynaklar

• Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (RG 18/4/1999, 23670) — mevzuat.gov.tr
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (md. 53) — mevzuat.gov.tr
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Personeli GY-UD Yönetmeliği (RG 8/7/2022, 31890) — Resmî Gazete
• Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Personelinin GY-UD Esaslarına Dair Yönetmelik (RG 2/7/2020, 31173) — mevzuat.gov.tr
• ÖSYM 2026 KPSS Lisans Kılavuzu, 4.5 Engelli Adaylara Yönelik Sınav Uygulamaları — osym.gov.tr