Görevde yükselme sınavı nedir, kimler girebilir?

Kamuda çalışan bir memurun kariyerinde ilerlemesinin en bilinen yolu görevde yükselme sınavıdır. Memur, veri hazırlama ve kontrol işletmeni ya da şef olarak çalışan biri, bir üst görevin şartlarını taşıyorsa kurumunun açtığı sınava başvurur; yazılı ve sözlü aşamayı geçerse o göreve atanabilir. Bu yazıda sınavın hukuki çerçevesini, Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (kısaca Genel Yönetmelik) ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu maddelerine dayanarak anlatıyoruz.

Görevde yükselme ne demek?

Genel Yönetmelik görevde yükselmeyi şöyle tanımlar: 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevlerden, Yönetmeliğin 5 inci maddesinde sayılan görevler ile kurumlarca çıkarılacak özel yönetmeliklerde belirlenen görevlere aynı veya başka hizmet sınıflarından yapılacak atamalar (Genel Yönetmelik md. 4/a).

Yönetmeliğin amacı da açıkça yazılıdır: liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde, hizmet gerekleri ve personel planlaması esas alınarak görevde yükselme ve unvan değişikliğine ilişkin usul ve esasları belirlemek (Genel Yönetmelik md. 1). Bu iki ilke 657 sayılı Kanunun temel ilkeleri arasında da sayılır: kariyer ilkesi memurlara sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlamayı, liyakat ilkesi ise sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi liyakat sistemine dayandırmayı ifade eder (657 sayılı Kanun md. 3/B ve 3/C).

Görevde yükselmenin yakın akrabası unvan değişikliğidir. Unvan değişikliği, mühendis, avukat, tekniker gibi öğrenimle kazanılan unvanlara geçişi düzenler. İkisi arasındaki farkı görevde yükselme ile unvan değişikliği farkı yazısında ayrıntılı anlattık.

Hangi kurumların personelini kapsar?

Genel Yönetmelik, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla şu kurumlarda istihdam edilen personeli kapsar (Genel Yönetmelik md. 2):

• 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kadrolar (bakanlıklar, bağlı ve ilgili kuruluşlar gibi genel bütçeli ve özel bütçeli idareler),
• il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelere ait memur kadroları,
• düzenleyici ve denetleyici kurumlara ait memur kadroları,
• kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarına ait memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonları.

Yönetmelik bu personelin müdür ve daha alt görevlere yapılacak görevde yükselme niteliğindeki asaleten atamalarına ve en az ortaöğretim düzeyinde mesleki veya teknik eğitimle kazanılan unvanlara yapılacak unvan değişikliği atamalarına uygulanır (Genel Yönetmelik md. 2).

Yönetmeliğin uygulanmadığı atamalar

Aynı madde bazı atamaları kapsam dışında bırakır. Bunlardan bazıları şunlardır (Genel Yönetmelik md. 2):

• 657 sayılı Kanunun 59 uncu maddesindeki istisnai memurluklar,
• Mülki İdare Amirliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Hizmetleri sınıflarına dâhil kadrolar,
• yardımcılık veya stajyerlik dönemi sonunda yeterlilik sınavı ve/veya tezle atanılan görevler,
• Dışişleri Bakanlığı uzmanlıkları,
• bölge ve il müdürü ile doğrudan merkeze bağlı taşra kuruluşlarının müdür kadroları ve yardımcılıkları gibi maddenin (g) bendinde sayılan kadrolar.

Ayrıca ilk defa açıktan yapılan atamalarda bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz (Genel Yönetmelik Ek md. 1).

Kimler girebilir?

Genel Yönetmelik ortak çerçeveyi çizer; ayrıntıyı kurum yönetmelikleri belirler. Başvurabilmek için genel olarak şu dört başlıkta şartları taşımak gerekir:

1. Öğrenim: Örneğin şube müdürü ve uzman gibi görevler için en az dört yıllık, şef gibi görevler için en az iki yıllık yükseköğrenim, memur ve bilgisayar işletmeni gibi görevler için en az ortaöğrenim aranır (Genel Yönetmelik md. 5).
2. Hizmet süresi: Kurumlar alt görevlerde çalışmış olma şartı ve süresi arar; bu sürelerin en az altı ayının atamanın yapılacağı kurumda geçmiş olması esastır (Genel Yönetmelik md. 6).
3. Disiplin: Aranacak disiplin şartlarını kurumlar kendi yönetmeliklerinde belirler (Genel Yönetmelik md. 7).
4. Başvuru: Aranan nitelikler başvurunun son günü itibarıyla taşınmalıdır ve personel, şartlarını taşıdığı farklı unvanlı kadrolardan yalnız biri için başvurabilir (Genel Yönetmelik md. 9).

Aylıksız izinde olanlar dâhil, ilgili mevzuat uyarınca izin kullananların da sınava katılması mümkündür (Genel Yönetmelik md. 9). Şartların ayrıntısını görevde yükselme başvuru şartları yazısında madde madde inceledik.

Sınavı kim yapar?

Yazılı sınav kurumların kendisince yapılabileceği gibi Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına, Millî Eğitim Bakanlığına, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsüne veya yükseköğretim kurumlarından birine yaptırılabilir (Genel Yönetmelik md. 12). Bazı kurum grupları için merkezî sınav öngörülmüştür:

• belediyeler ve bağlı kuruluşları için sınavı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı merkezî olarak yaptırır,
• il özel idareleri ve bağlı kuruluşları için İçişleri Bakanlığı merkezî olarak yaptırır,
• yükseköğretim kurumlarından talep gelmesi hâlinde sınavları Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı merkezî olarak yaptırır (Genel Yönetmelik md. 12).

Görevde yükselme işlemlerini yürütmek için kurumlarda beş kişiden oluşan sınav kurulu kurulur; kurul sınavların yapılması, sonuçların ilanı ve itirazların sonuçlandırılması gibi işleri yürütür (Genel Yönetmelik md. 13).

Başarı nasıl ölçülür?

Sınav iki aşamalıdır ve atanabilmek için ikisinde de başarılı olmak gerekir (Genel Yönetmelik md. 8):

• Yazılı sınav: Yüz tam puan üzerinden değerlendirilir, en az altmış puan alanlar başarılı sayılır (Genel Yönetmelik md. 12).
• Sözlü sınav: Yazılıda en yüksek puandan başlanarak ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlüye alınır; sözlüde yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır (Genel Yönetmelik md. 12/A).
• Başarı puanı: Yazılı ve sözlü sınav puanlarının aritmetik ortalamasıdır; atamada bu puan esas alınır (Genel Yönetmelik md. 12/B).

Hesaplamanın ayrıntısı ve örnekleri için görevde yükselme puan hesaplama yazısına, sözlü aşama için sözlü sınav rehberine bakabilirsiniz.

Kurum yönetmelikleri neden bu kadar önemli?

Genel Yönetmelik, kurumlara kendi görevde yükselme yönetmeliklerini çıkarma görevi verir: kurumlar, atanacaklarda aranacak şartları ve sınavlara ilişkin usul ve esasları bu Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere kendi yönetmelikleriyle düzenler (Genel Yönetmelik md. 15). Bu yüzden iki kurumun şube müdürlüğü sınavında hizmet süresi, sözlüye çağrılan aday sayısı ya da sınav konuları farklı olabilir.

Örneğin İçişleri Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, sözlü sınava ilan edilen kadro sayısının en fazla iki katına kadar adayın alınacağını düzenler (İçişleri GY-UD Yönetmeliği md. 14). Genel Yönetmelikteki üst sınır ise beş kattır (Genel Yönetmelik md. 12/A). Kendi kurumunuzun yönetmeliğini ve sınav ilanını mutlaka okumanız bu yüzden önemlidir.

Sınavdan sonra ne olur?

Atanmaya hak kazananlar, başarı sıralaması kesinleştikten sonra en yüksek puandan başlanarak atanır; kurum tercih alıyorsa atamalar tercihlere göre yapılır (Genel Yönetmelik md. 12/C). Kurumlar ihtiyaç duyarsa asıl aday sayısı kadar yedek belirleyebilir (Genel Yönetmelik md. 12/B). Boşalan kadrolara, başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren altı ayı aşmamak üzere ve aynı unvan için yapılacak sonraki sınav duyurusuna kadar yedeklerden atama yapılabilir (Genel Yönetmelik md. 12/C).

Nereden başlamalı?

Önce kurumunuzun sınav sayfasına ve takvime göz atın: sınavlar sayfasında kurum kurum sınav yapılarını, görevde yükselme sınav takviminde ilan edilmiş tarihleri bulabilirsiniz. 2026 yılında hangi kurumun ne zaman sınav yaptığını 2026 sınav takvimi yazısında derledik. Hazırlık planı için de görevde yükselme sınavına nasıl çalışılır yazısını okuyabilirsiniz.