Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi: görevde yükselince kazanılmış hak ne olur?

Devlet memurunun maaşı iki ayrı yoldan büyür: biri her yıl kendiliğinden işleyen kademe ve derece ilerlemesi, diğeri unvan değiştiren görevde yükselme. Bu iki yol çoğu zaman birbirine karıştırılır. “Şube müdürü olursam derecem yükselir mi?”, “Kademe ilerlemem durur mu?” gibi soruların cevabı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36, 64, 67, 68 ve 158–161. maddelerinde yer alır. Bu yazıda önce terfi sistemini, sonra görevde yükselmeyle kesiştiği noktaları anlatıyoruz.

Gösterge tablosu: derece ve kademe nedir?

657 sayılı Kanunun 43. maddesindeki I numaralı cetvel, 15 derece ve her derecede 4 ile 9 arasında kademeden oluşan aylık gösterge tablosudur. Derece yükseldikçe (15’ten 1’e doğru) gösterge artar; aynı derece içinde kademe ilerledikçe de gösterge büyür. Birkaç örnek:

Göstergeler 154. madde uyarınca aylık katsayısıyla çarpılarak TL’ye çevrilir; ek gösterge ise unvana ve aylık alınan dereceye göre bu rakamın üzerine eklenir.

Kademe ilerlemesi (md. 64)

64. maddeye göre kademe; derece içinde, görevin önemi veya sorumluluğu artmadan memurun aylığındaki ilerlemedir. Kademe ilerlemesi için iki şart vardır: bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olmak ve bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması. Şartları taşıyan memurlar, hak kazandıkları tarihten geçerli olmak üzere başkaca bir işleme gerek kalmaksızın bir ileri kademeye ilerlemiş sayılır. Kademe ilerlemesine hak kazanamayanlar kurumlarca her ay alınacak toplu onaylarla belirlenir.

Maddenin iki ek hükmü özellikle önemlidir:

• Disiplin cezası almama: Son sekiz yıl içinde herhangi bir disiplin cezası almayan memurlara, aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır.
• Kalkınmada birinci derecede öncelikli yöreler: 72. madde gereğince mecburi olarak sürekli görevle atanan memurlardan bu yörelerde bulunanlara, fiilen çalışılarak geçirilen her iki yıl için bir kademe ilerlemesi daha verilir; iki yıldan az süreler dikkate alınmaz.

Derece yükselmesi (md. 68/A ve 67)

68/A maddesine göre derece yükselmesi için üç şart birlikte aranır: üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunmuş olmak ve kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş olmak. Boş kadro şartı uygulamada sorun yaratmasın diye 67. madde bir güvence getirir: diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal ettikleri kadroların üst derecelerine yükseltilir.

“Kademe; derece içinde, görevin önemi veya sorumluluğu artmadan, memurun aylığındaki ilerlemedir.”

— 657 sayılı Kanun, madde 64

Öğrenime göre başlangıç ve tavan (md. 36)

Tavan, görevde yükselme açısından da önemlidir: lise mezunu bir memur kazanılmış hak olarak 3. dereceyi aşamaz ve 68/B maddesindeki “süre kaydı aranmaksızın üst dereceli kadroya atanma” imkânından yararlanamaz, çünkü 68/B yükseköğrenim şartı arar.

Görevde yükselme terfi sistemini nasıl etkiler?

Görevde yükselme ile kademe-derece ilerlemesi birbirinden bağımsız işler. Şefliğe veya şube müdürlüğüne atanmanız, kazanılmış hak aylık derecenizi tek başına yükseltmez; kademe ilerlemeniz de durmaz. Değişen şunlardır:

1. Ek gösterge: Yeni unvanın 657 ekli I sayılı cetveldeki yerine göre ve aylık aldığınız dereceye göre belirlenir. Genel İdare Hizmetleri sınıfında ek gösterge yalnız 1–4. dereceler için yazılıdır; bu yüzden kazanılmış hak derecenizin 4’e ulaştığı yıl, unvanınızdan bağımsız olarak bordroda belirgin bir artış yaşarsınız. Rakamlar için ek gösterge cetveli yazımıza bakın.
2. 68/B etkisi: 1–4. dereceli bir kadroya 68/B ile atanırsanız kadronun aylığından yararlanırsınız ve bu kadroda geçen her yıl kademe, her 3 yıl derece sayılarak kazanılmış hakkınız yükselir. Ayrıntılar kadro derecesi ve 68/B yazımızda.
3. Disiplin geçmişi: Görevde yükselme başvurularında kurumların disiplin şartı Genel Yönetmeliğin 7. maddesine göre kurum yönetmeliklerinde belirlenir; 64. maddedeki sekiz yıllık disiplin cezası almama kademesi ise ayrı bir terfi avantajıdır. Disiplin cezalarının türleri için 657 disiplin cezaları tablosu yazısına göz atabilirsiniz.

Onay mercii ve iptal

64. maddeye göre kademe ilerlemesiyle ilgili onay mercii atamaya yetkili amirdir ve bu yetki devredilebilir. 68/C maddesi de derece yükselmesinde onay merciini atamaya yetkili amir olarak belirler; müşterek kararla atanmış olanların derece yükselmeleri ilgili bakanın veya yetkili kıldığı makamın onayıyla yapılır. Kademe ilerlemesi yapmış sayılanlardan sonradan ilerlemeye müstahak olmadıkları tespit edilenlerin kademe ilerlemeleri, ilerlemiş sayıldıkları tarihten geçerli olmak üzere iptal edilir.

Bir örnek yol haritası

4 yıllık fakülte mezunu olarak 9/1’den göreve başlayan ve ek kademe hakkı bulunmayan bir memur, kademe ilerlemesi ve her 3 yılda bir derece yükselmesiyle yaklaşık 15 yıllık hizmetin sonunda 4. dereceye ulaşır. Disiplin cezası almadığı her sekiz yıl için verilen ek kademe bu süreyi kısaltabilir. Aynı memur 8 yıllık hizmetini tamamladıktan sonra görevde yükselme sınavını kazanıp 68/B ile 3. dereceli bir müdür yardımcısı kadrosuna atanırsa, 4. dereceye ulaşmayı beklemeden kadronun aylığından ve ek göstergesinden yararlanmaya başlar. İşte görevde yükselmenin terfi sistemine sağladığı asıl hız budur.

Maddelerin tam metni: 657 sayılı Kanun madde 64 ve madde 68. Sınav tarihleri için sınav takvimi sayfasını izleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (mevzuat.gov.tr) — md. 36, 43, 64, 67, 68, 72, 154, 158, 159, 160, 161
• Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (mevzuat.gov.tr) — md. 7

Mevzuat metinleri 8 Ekim 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmiştir.