Olumsuz soru kökleri nasıl çözülür? "Değildir", "yanlıştır", "yer almaz" soruları için 5 adım

Görevde yükselme sınavındaki mevzuat sorularının önemli bir kısmı olumsuz kökle sorulur. Bunun nedeni basittir: mevzuat maddeleri çoğunlukla bir liste içerir ve listeden bir öğeyi sormanın en kolay yolu, dört doğru öğenin yanına bir yabancı öğe koymaktır. Bu soru tipi bilgiyi ölçer, ama dikkat dağınıklığını da cezalandırır. Konuyu bilen aday bile hızlı okurken "değildir" ekini kaçırıp yanlış işaretleyebilir.

Bu yazı olumsuz kökleri tanımanız, okuma hızınızı düşürmeden doğru cevaba ulaşmanız ve sık düşülen tuzaklardan kaçınmanız için hazırlandı. Örnek sorular tarafımızdan yazılmıştır; dayandıkları maddeler cevaplarda belirtilmiştir.

Olumsuz kök türleri

Beş adımlık çözüm yöntemi

1. Kökü işaretleyin

Soruyu okurken olumsuz kelimenin altını çizin ya da daire içine alın. Kâğıt üzerinde çalışmıyorsanız kökü bir kez sesli olmadan tekrar edin: "yanlış olanı arıyorum." Bu tek hareket, olumsuz soru hatalarının büyük kısmını önler.

2. Her şıkka D ya da Y yazın

Olumsuz soruda şıkları "doğru mu yanlış mı" diye tek tek değerlendirin ve yanına harf koyun. Sonunda tek bir Y kalmalıdır. İki Y çıkarsa birini yanlış okumuşsunuzdur; o iki şıkkı maddeye göre yeniden karşılaştırın.

3. Listeyi hatırlayın, sonra şıkları okuyun

Soru bir listeden geliyorsa ("kınama cezası gerektiren fiiller", "değiştirilemez hükümler") şıklara bakmadan önce listeyi kısaca zihninizde canlandırın. Böylece şıklardaki yabancı öğe göze batar.

4. Yabancı öğenin nereden geldiğini bulun

İyi yazılmış bir çeldirici rastgele değildir; komşu bir listeden alınır. Örneğin kınama sorusunda yanlış şık genellikle uyarma veya aylıktan kesme listesinden gelir. Yabancı öğenin hangi listeye ait olduğunu söyleyebiliyorsanız cevabınızdan emin olabilirsiniz.

5. Son kontrol: kökü bir kez daha okuyun

İşaretlemeden önce kökü tekrar okuyun. "Yanlıştır" diye sorulan soruda bulduğunuz şık gerçekten yanlış mı? Bu iki saniyelik kontrol, sınavın sonunda en çok puan kurtaran alışkanlıktır.

Uygulama: 5 özgün soru

Soru 1

657 sayılı Kanuna göre aşağıdakilerden hangisi kınama cezasını gerektiren fiil ve hâller arasında yer almaz?

• A) Verilen emirlere itiraz etmek
• B) Devlete ait resmî araç ve gereçleri özel işlerinde kullanmak
• C) Özürsüz olarak bir gün göreve gelmemek
• D) İş arkadaşlarına söz veya hareketle sataşmak
• E) Kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak

Soru 2

Anayasanın 4. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi değiştirilemez hükümlerden biri değildir?

• A) Millî marşın İstiklal Marşı olduğu
• B) Bayrağın beyaz ay yıldızlı al bayrak olduğu
• C) TBMM'nin altı yüz milletvekilinden oluştuğu
• D) Türkiye Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olduğu
• E) Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu

Soru 3

657 sayılı Kanuna göre aşağıdaki izinlerden hangisinin süresi diğerlerinden farklıdır?

• A) Memurun kendi evlenmesi
• B) Memurun babasının ölümü
• C) Memurun eşinin kardeşinin ölümü
• D) Memurun çocuğunun evlenmesi
• E) Memurun eşinin doğum yapması

Soru 4

Resmî Yazışma Yönetmeliğine göre aşağıdaki uygulamalardan hangisi yönetmeliğe aykırıdır?

• A) Konu satırının sonuna noktalama işareti konmaması
• B) Paragrafa 1,25 cm içeriden başlanması
• C) Aynı düzeydeki bir makama yazılan yazının "… rica ederim." ile bitirilmesi
• D) Birden fazla ilginin önceki tarihliden başlanarak sıralanması
• E) Times New Roman yazı tipinin 12 punto kullanılması

Soru 5: Öncüllü olumsuz soru

Görevde Yükselme Genel Yönetmeliğine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır?

• I. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır.
• II. Sınav kurulu yedi kişiden oluşur.
• III. Yedek liste, asıl aday sayısının iki katına kadar belirlenebilir.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Sık düşülen dört tuzak

• Çift olumsuzluk: "Aşağıdakilerden hangisi yapılamayacak işlerden biri değildir?" kökü aslında yapılabilecek işi sorar. Kökü olumluya çevirip yeniden okuyun.
• Kısmen doğru şık: Bir şıkkın ilk yarısı doğru, ikinci yarısı yanlış olabilir. "Görevden uzaklaştırma ihtiyati bir tedbirdir ve en çok 6 ay sürer." cümlesinin tamamı yanlıştır, çünkü süre 3 aydır (DMK md. 137 ve 145).
• Mutlak ifadeler: "Her zaman", "hiçbir surette", "yalnızca" gibi kelimeler şıkkın doğruluğunu daraltır. Maddede bu kelime yoksa şık genellikle yanlıştır; varsa (örneğin DMK md. 97/D'deki "hiçbir surette") doğrudur.
• Zaman kayması: Eski metne göre doğru olan şık bugün yanlış olabilir. Analık izni 2026'da toplam 24 haftaya çıktı (DMK md. 104/A, 7578 sayılı Kanun); "toplam 16 hafta" diyen şık artık yanlıştır.

Olumsuz sorularda süre yönetimi

Olumsuz köklü bir soru, olumlu köklü bir sorudan biraz daha uzun sürer; çünkü beş şıkkın her birini doğrulamanız gerekir. Bu ek süreyi telafi etmenin yolu, emin olduğunuz şıkları hızlıca elemektir. Bir şıkkın maddeye birebir uyduğunu biliyorsanız yanına D yazıp geçin; yalnızca tereddüt ettiğiniz şıklarda durun. Bir soruda 90 saniyeyi aştıysanız iki adaya indirdiğiniz şıklardan birini işaretleyip soruyu sona bırakın, kalan sürede geri dönün. Deneme sınavlarında olumsuz soruları ayrı sayarak hangi tür kökte daha çok zaman harcadığınızı da ölçebilirsiniz.

"Sorunun kökünde olumsuzluk varsa cevabınız da bir yanlışı göstermelidir. Doğru bir ifadeyi işaretlediyseniz, soruyu değil başka bir soruyu çözmüşsünüzdür."

Sonraki adım

Yöntemi daha fazla soruda denemek için 657 sayılı DMK örnek sorularını ve Resmî Yazışma Yönetmeliği örnek sorularını çözün; her ikisinde de olumsuz kökler var. Çeldiricilerin hangi ifadelerden kurulduğunu görmek için en çok karıştırılan mevzuat ifadeleri yazısına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, mevzuat.gov.tr
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, mevzuat.gov.tr
• Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik, mevzuat.gov.tr
• Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, mevzuat.gov.tr