Sayıştay yerindelik denetimi yapabilir mi?

Hayır. 6085 md. 35'e göre Sayıştay yerindelik denetimi yapamaz, idarenin takdir yetkisini sınırlayacak ve ortadan kaldıracak karar alamaz.

Sayıştay Başkanının görev süresi kaç yıldır?

Beş yıldır ve bir kişi en fazla iki defa Sayıştay Başkanı seçilebilir. Başkan TBMM Genel Kurulunca gizli oyla seçilir (md. 13).

Sayıştay ilamlarına karşı temyiz süresi nedir?

İlamın ilgiliye tebliğinden itibaren 60 gündür. Temyiz Kurulunca verilen kararlar kesindir (md. 55).

Sayıştay kararlarına karşı idari yargıya gidilebilir mi?

Hayır. Anayasa md. 160'a göre Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında 15 gün içinde bir kereye mahsus karar düzeltme istenebilir; bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz.

Sayıştay 6085: Düzenlilik ve Performans Denetimi, Hesap Yargılaması

Kısaca

Sayıştay, kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetleyen ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlayan anayasal kuruluştur (Anayasa md. 160).
Sayıştay denetimi düzenlilik denetimi (mali denetim + uygunluk denetimi) ve performans denetiminden oluşur (6085 sayılı Kanun md. 2, 36).
Sayıştay yerindelik denetimi yapamaz, idarenin takdir yetkisini sınırlayacak karar alamaz (md. 35).
Sayıştay Başkanı TBMM Genel Kurulunca gizli oyla seçilir; görev süresi 5 yıl, en fazla iki defa seçilebilir (md. 13).
Daire ilamlarına karşı 60 gün içinde temyiz, Temyiz Kurulu kararlarına karşı 15 gün içinde karar düzeltme yoluna gidilir; Sayıştay kararlarına karşı idari yargıya başvurulamaz.

Kamu görevlisinin harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ya da muhasebe yetkilisi olarak imza attığı her belge, bir gün Sayıştay denetçisinin önüne gelebilir. Bu yüzden Sayıştay, görevde yükselme sınavlarında hem Anayasa (yargı bölümü) hem de kamu mali yönetimi başlıkları altında sorulur. Bu yazıda 3 Aralık 2010'da kabul edilip 19 Aralık 2010 tarihli ve 27790 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6085 sayılı Sayıştay Kanununun temel kavramlarını, denetim türlerini ve hesap yargılaması sürecini özetliyoruz.

Sayıştay'ın anayasal konumu

Anayasa'da Sayıştay, "Yargı" bölümü içinde md. 160'ta düzenlenir. Maddeye göre Sayıştay; merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir.

Sayıştay'ın kesin hükümlerine karşı ilgililer, yazılı bildirim tarihinden itibaren 15 gün içinde bir kereye mahsus karar düzeltme isteminde bulunabilir. Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz.
Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.
2005 yılında 5428 sayılı Kanun'la eklenen fıkraya göre mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması da Sayıştay tarafından yapılır.

Sayıştay; bu Kanun ve diğer kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve kesin hükme bağlama işlerini yaparken işlevsel ve kurumsal bağımsızlığı olan bir kurumdur.
— 6085 sayılı Sayıştay Kanunu md. 3

Temel kavramlar (6085 md. 2)

Kavram	Kanundaki tanım (özet)
Sayıştay denetimi	Düzenlilik ve performans denetimi
Düzenlilik denetimi	Mali denetim ve uygunluk denetimi
Mali denetim	Mali rapor ve tabloların güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin denetim
Uygunluk denetimi	Gelir, gider ve mallara ilişkin hesap ve işlemlerin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunun incelenmesi
Performans denetimi	İdarelerce belirlenen hedef ve göstergelerle ilgili faaliyet sonuçlarının ölçülmesi
Hesap yargılaması	Sorumluların hesap ve işlemlerinin mevzuata uygunluğunun yargılama yoluyla kesin hükme bağlanması
Yargılamaya esas rapor	Denetimde tespit edilen kamu zararına ilişkin, dairelerin yargılamasına esas rapor
Kamu zararı	5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda belirtilen kamu zararı

En sık karıştırılan nokta

"Düzenlilik denetimi" ile "uygunluk denetimi" aynı şey değildir. Düzenlilik denetimi bir üst kavramdır ve iki parçadan oluşur: mali denetim (tablolar doğru mu?) + uygunluk denetimi (işlemler mevzuata uygun mu?). Performans denetimi ise düzenlilik denetiminin dışında, ayrı bir türdür.

Denetim alanı ve denetimin ilkeleri

6085 md. 4'e göre Sayıştay; merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerini, sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, sermayesinde doğrudan veya dolaylı kamu payı bulunan ve özel kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş anonim ortaklıkları ve diğer kamu idarelerini denetler. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu kapsamın dışında tutulmuştur. Borçlanma, hibe, Hazine garantileri, AB fonları ve bütçe dışı özel hesaplar da denetim alanındadır.

Denetimin genel esasları md. 35'te sayılır:

Denetim, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun kullanılmasının değerlendirilmesidir.
Sayıştay tarafından yerindelik denetimi yapılamaz; idarenin takdir yetkisini sınırlayacak ve ortadan kaldıracak karar alınamaz.
Denetim, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartlarına uygun yürütülür.
Sayıştay'a denetimin planlanması, programlanması ve yürütülmesinde talimat verilemez.

Denetim süreci (md. 37-38)

Denetimin planlanması,
Denetim programının hazırlanması ve uygulanması,
Sonuçların ve tavsiyelerin raporlanması,
Raporların TBMM'ye sunulması ve ilgili kamu idaresine gönderilmesi,
Raporların izlenmesi.

Denetim raporları kamu idaresinin üst yöneticisi tarafından raporun alındığı tarihten itibaren 30 gün içinde cevaplandırılır. Dairelerin görüşleri alınan raporlar, Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu ile birlikte Sayıştay Başkanınca genel uygunluk bildirimiyle TBMM'ye sunulur.

Teşkilat yapısı

6085 md. 11'e göre Sayıştay'ın organları şunlardır: Başkanlık, Daireler, Genel Kurul, Temyiz Kurulu, Daireler Kurulu, Rapor Değerlendirme Kurulu, Yüksek Disiplin Kurulu, Meslek Mensupları Yükseltme ve Disiplin Kurulu, Denetim, Planlama ve Koordinasyon Kurulu ve Başsavcılık.

Konu	Kural	Madde
Başkan ve üyelerin ortak niteliği	En az 4 yıllık fakülte mezuniyeti ve kamu idarelerinde en az 16 yıl çalışma	md. 12/1
Başkanın seçimi	Ön Seçim Geçici Komisyonunca belirlenen iki aday arasından TBMM Genel Kurulunca gizli oyla	md. 13/1
Seçim için gerekli oy	Üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olmamak kaydıyla toplantıya katılanların salt çoğunluğu	md. 13/3
Başkanın görev süresi	5 yıl; bir kişi en fazla iki defa seçilebilir	md. 13/4
Daire başkanları	En az 3 yılını doldurmuş üyeler arasından Sayıştay Genel Kurulunca; görev süresi 4 yıl	md. 14
Daireler	Bir başkan ve altı üyeden kurulu birer hesap mahkemesi; bir başkan ve dört üye ile toplanır	md. 23
Temyiz Kurulu	Daire ilamlarının son hüküm mercii	md. 26/3

Hesap yargılaması ve kanun yolları

Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin denetimi sırasında kamu zararına yol açan bir husus tespit edilirse, sorumluların savunmaları alınarak yargılamaya esas rapor düzenlenir. Tebliğden itibaren 30 gün içinde cevap vermeyen sorumluların savunmaları dikkate alınmaz. Başkanlık raporu en geç 15 gün içinde ilgili daireye gönderir (md. 48). Daire, Başsavcılığın yazılı düşüncesini aldıktan sonra yargılamayı yapar; savcı da yargılamada hazır bulunur (md. 49).

Yargılama sonunda daire, hesap ve işlemlerin mevzuata uygunluğuna ya da kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmeder (md. 50). Kesinleşen ilamlar 90 gün içinde yerine getirilir; tazmin miktarı hüküm tarihinden itibaren kanuni faize tabidir ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre tahsil edilir (md. 53).

Kanun yolu	Karar veren	Süre	Dayanak
Temyiz	Temyiz Kurulu (kararları kesin)	İlamın tebliğinden itibaren 60 gün	6085 md. 55
Yargılamanın iadesi	Hükmü veren daire	İlamın tebliğinden itibaren 5 yıl	6085 md. 56
Karar düzeltme	Temyiz Kurulu kararlarına karşı, bir defaya mahsus	Yazılı bildirimden itibaren 15 gün	6085 md. 57; Anayasa md. 160

Temyiz ve yargılamanın iadesi sebepleri (genişlet)

Temyiz sebepleri (md. 55/2): kanuna aykırılık, yetkiyi aşmak, hesap yargılaması usullerine riayet etmemek gibi sebepler.

Yargılamanın iadesi sebepleri (md. 56/2): hesapta maddi hata, isim yanlışlığı veya eksikliği, noksanlık veya mükerrerlik; hükme etki eden belgede sahtecilik; denetim veya yargılama sırasında görülmeyen yanlış ya da usulsüz bir işlemin hükümden sonra ortaya çıkması; hükme esas tutulan bir ilamın bozulması; bilirkişinin gerçeğe aykırı rapor düzenlediğinin ortaya çıkması. Yargılamanın iadesini istemek ilamın icrasını durdurmaz.

Sayıştay'ı Danıştay ve KDK ile birlikte çalışın

Sayıştay soruları çoğu zaman Danıştay ve Kamu Denetçiliği Kurumuyla karşılaştırmalı gelir. Görevde Yüksel'de kurumunuza özel ders özetleri ve kamu mali yönetimi özetleri ile çalışıp altın bilgi kartları ve süreli denemelerle bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz. Kayıt ücretsizdir.

Sayıştay, Danıştay ve KDK karşılaştırması

Ölçüt	Sayıştay	Danıştay	Kamu Denetçiliği Kurumu
Anayasal dayanak	md. 160	md. 155	md. 74
Bağlılık / adına çalıştığı	TBMM adına denetim	Yüksek mahkeme	TBMM Başkanlığına bağlı
Başkanın görev süresi	5 yıl	4 yıl	4 yıl (Başdenetçi)
Kararın niteliği	Kesin hüküm (hesap yargılaması)	Yargı kararı	Bağlayıcı olmayan öneri

KDK ile ilgili ayrıntılar için Kamu Denetçiliği Kurumu yazımıza, idari yargı süreleri için İYUK yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek soru (özgün)

Soru: 6085 sayılı Sayıştay Kanunu'na göre "kamu idarelerinin mali rapor ve tablolarının güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin denetim" aşağıdakilerden hangisidir?

A) Performans denetimi B) Uygunluk denetimi C) Mali denetim D) Yerindelik denetimi E) Hesap yargılaması

Cevabı göster

Doğru cevap: C. 6085 md. 2/c mali denetimi bu şekilde tanımlar. Mali denetim ve uygunluk denetimi birlikte düzenlilik denetimini oluşturur; Sayıştay yerindelik denetimi yapamaz (md. 35).