Sözlü sınavda kılık kıyafet ve davranış: yönetmelik ne diyor, kurul neye bakar?

Sözlü sınava hazırlanan adayın aklındaki sorulardan biri de "Ne giymeliyim?" sorusudur. Cevap, bir moda önerisinden çok bir mevzuat meselesidir: kamu personelinin giyimi bir yönetmelikle düzenlenmiştir ve sözlü sınav, kurul önünde göreve uygunluğunun değerlendirildiği bir aşamadır. Bu yazıda kılık kıyafet yönetmeliğinin sözlüyle ilgili hükümlerini ve kurul önündeki davranış kurallarını bir arada ele alıyoruz. Sözlünün işleyişini sözlü sınav nasıl yapılır yazısında anlattık.

Kıyafet neden puanı ilgilendirir?

Genel Yönetmeliğin 12/A maddesi sözlüde altı ölçüt sayar. Üçüncüsü "liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu"dur. Kurul, karşısındaki adayı başvurduğu unvanda, örneğin bir şef ya da müdür olarak hayal eder. Bu ölçüte bazı kurumlar ayrıca puan verir: İçişleri ve belediye personeli yönetmeliklerinde 10, Emniyet Genel Müdürlüğü yönetmeliğinde 15 puandır. Kıyafet tek başına puan getirmez; ama kurala aykırı bir görünüm, bu ölçütte puan kaybına kapı açar.

Kılık ve Kıyafet Yönetmeliği ne diyor?

"Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik", 16/7/1982 tarihli ve 8/5105 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konmuş ve 25/10/1982 tarihli ve 17849 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Genel ve katma bütçeli kurumlar, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüslerinde çalışan memurları, sözleşmeli ve geçici personeli ve işçileri kapsar (md. 2).

"Kurum ve kuruluşlarda görevli memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile hizmetliler ve işçilerin giyimlerinde sadelik, temizlik ve hizmete uygunluk esastır." — Kılık ve Kıyafet Yönetmeliği, md. 4

Yönetmelik, bazı hizmetler için özel iş kıyafeti varsa görev sırasında kurum amirinin izniyle bu kıyafetin kullanılabileceğini de yazar (md. 5/c). Sağlık, şantiye, arazi ve atölye gibi yerlerde giyimin tipi ve rengi kurumca belirlenir (md. 7). Sözlü sınav bir görev yeri değil, bir sınav ortamı olduğundan iş kıyafeti yerine yönetmeliğin genel kurallarına uygun giyinmek en güvenli yoldur.

Sık karşılaşılan ikilemler

• Ceket şart mı? Yönetmelik erkekler için kravatı ve gömleği açıkça ister; ceket için ayrı bir hüküm koymaz. Ancak protokole dahil kamu görevlilerinin resmî törenlere koyu renk takım elbiseyle katılacağını yazar (md. 12). Kurul önünde ceket, resmî bir görünüm için güvenli tercihtir.
• Renk: Yönetmelik renk belirlemez, sadeliği esas alır. Dikkat dağıtmayan, düz tonlar uygun olur.
• Başörtüsü: Kadın personelle ilgili 5. maddenin (a) bendinin birinci cümlesi, 4/10/2013 tarihli ve 2013/5443 sayılı Kararla yürürlükten kaldırılmıştır. Bendin geri kalanındaki kurallar yürürlüktedir.

Yaz dönemi ve mevsim

Yönetmeliğe göre yaz döneminde personelin kılık kıyafeti 15 Mayıs ile 15 Eylül arasında uygulanır; yaz kıyafetleriyle ilgili hususlar bakanlık merkez teşkilatında bakanlarca, illerde valilerce belirlenir (md. 11). Sözlü sınavın bu döneme denk gelmesi, kurumunda bir yaz kıyafeti uygulaması varsa ona göre giyinebileceğin anlamına gelir. Yine de kurul önünde ceketli ve kravatlı bir görünüm, temsil ölçütü bakımından risksiz seçenektir.

Kurul önünde davranış

Kıyafet ilk izlenimi, davranış ise sonraki yirmi dakikayı belirler. Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliğinin 10. maddesi, kamu görevlilerinin kamu yönetimine güveni sağlayacak şekilde davranmasını ve "görevin gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını davranışlarıyla" göstermesini ister. Kurul, bu itibarı taşıyıp taşımayacağına bakar.

Giriş ve oturuş

• Kapıyı çal, izin alınca gir, selam ver. Oturmak için işaret bekle.
• Telefonunu salona girmeden kapat. Yazılı sınav duyurularında telefon, akıllı saat gibi cihazların salona getirilmesi yasaklanır; sözlüde de çalan bir telefon, tutum ölçütünde kötü bir izlenim bırakır.
• Çantanı yere, yanına koy; masaya belge ya da not yayma.

Konuşma

• Kurul üyelerine unvanlarıyla ya da "Sayın Başkanım", "Hocam" gibi resmî ve saygılı hitaplarla seslen; isimle hitap etme.
• Soruyu sonuna kadar dinle, sözünü kesme. Cevaba "Şöyle ki…" gibi kısa bir girişle başla.
• Argo, şaka ve kurum içi dedikodu içeren örneklerden kaçın.
• Bir kurul üyesiyle tanışıyorsan bunu sınavda belli etme; samimi bir dil, kurulun tarafsızlık algısını zedeler.

Beden dili

• Dik otur, sandalyeye yaslanıp kollarını kavuşturma.
• Soruyu sorana bakarak başla, cevap boyunca diğer üyelere de dön. Puanı beş üye ayrı ayrı verir (Genel Yönetmelik md. 13).
• Ellerini masanın üzerinde ya da dizlerinde serbest bırak; kalemle oynama.

Heyecan anında beden dilinin nasıl korunacağını sözlü sınavda heyecan yönetimi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Kural ihlalinin disiplin karşılığı

Kılık ve Kıyafet Yönetmeliğinin 16. maddesi, yönetmeliğe aykırı hareket edenlere 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun disiplin hükümlerinin uygulanacağını yazar. 657 sayılı Kanunun 125. maddesinin (A) bendi ise "belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak" fiilini uyarma cezası gerektiren haller arasında sayar. Bu kural sözlü sınava özgü değildir; ama sözlüde bu konuda bir soru gelirse madde numarasıyla cevap verebilmek, aynı zamanda bilgi düzeyi ölçütüne de puan taşır. Disiplin hükümlerinin özeti için 657 sayılı DMK'nın öne çıkan maddeleri yazısına bakabilirsin.

Sınav günü kontrol listesi

• Kıyafet bir gün önceden ütülü ve hazır.
• Ayakkabı kapalı ve boyalı, çorap uygun.
• Kimlik belgesi yanında. Örneğin Sayıştay'ın Kasım 2025 duyurusu, yazılı sınav için T.C. kimlik kartı, sürücü belgesi, geçerli pasaport ya da kurum kimlik kartını geçerli belge olarak saymıştır.
• Telefon kapalı, çanta sade.
• Sözlü duyurusundaki saat ve salon bilgisi not edilmiş, binaya en az 30 dakika önce varılacak şekilde plan yapılmış.

Kaynaklar

• Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik (8/5105 sayılı Karar, RG 25/10/1982, sayı 17849), md. 2, 4, 5, 6, 7, 9, 11, 12, 16.
• Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik, md. 12/A, 13.
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 125.
• Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, md. 10.
• Sayıştay Başkanlığı Görevde Yükselme Sınavı Duyurusu (Kasım 2025).