Kısaca
- İstatistikçi, kimyager, biyolog, fizikçi, matematikçi, ekonomist, sosyolog ve kütüphaneci, dört yıllık lisansla kazanılan meslek unvanlarıdır; kurum içinden bu kadrolara unvan değişikliği sınavıyla geçilir.
- ÇSGB yönetmeliğinin 9. maddesi bu grup için "en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarının ilgili bölümlerinden mezun olmak" şartını koyar; "ilgili bölüm"ü ilan tanımlar.
- Aynı unvan için kurumlar farklı programlar kabul edebilir: istatistikçi kadrosunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019'da Ekonometri ve İstatistik, Sağlık Bakanlığı 2023'te Matematik ve İstatistik, İstatistik veya İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri programlarını saydı.
- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 sınavında bu unvanlar mühendis, mimar ve avukatla aynı 1. grupta 50 soruluk ortak bir sınava girdi.
- Yazılı baraj 60, sözlü baraj 70'tir; başarı puanı ikisinin ortalamasıdır.
Kamu kurumlarında mühendis ve avukat kadar bilinmese de istatistikçi, kimyager, biyolog, ekonomist ve sosyolog gibi meslek unvanları da unvan değişikliği sınavlarında düzenli olarak ilan ediliyor. Memur ya da şef olarak çalışırken bu bölümlerden birini bitiren personel için asıl soru şudur: "Benim diplomam bu kadroya uyuyor mu?" Bu yazıda resmi yönetmelik ve ilanlardan, hangi lisans programının hangi unvanı verdiğini ve sınavın nasıl kurgulandığını derledik.
Yasal dayanak ve genel şart
Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğin 4/g maddesi unvan değişikliği sınavını, mesleki veya teknik eğitimle kazanılan unvanlara atanmak için yapılan sınav olarak tanımlar. Ek Madde 3 ise yazılı sınavın görev alanları ve atanılacak görevin niteliğine ilişkin konularda yapılacağını, yalnızca kurumun kendi personelinin başvurabileceğini ve hizmet süresi şartı aranmayacağını söyler. Görevde yükselme ile farkı için bu yazımıza bakabilirsiniz.
Kurum yönetmelikleri bu unvanları genellikle tek bir öğrenim kuralı altında toplar. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) yönetmeliğinin 9. maddesinin (b) bendi buna örnektir:
"Biolog, çocuk gelişimcisi, diyetisyen, eczacı, fizikçi, istatistikçi, kimyager, kütüphaneci, mimar, mühendis, odyolog, psikolog, sosyal çalışmacı ve sosyolog kadrolarına atanabilmek için; 1) En az dört yıllık yükseköğretim kurumlarının ilgili bölümlerinden mezun olmak ..."
ÇSGB Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 9/1-b
Hangi program hangi unvanı verir? İki kurumun listesi
| Unvan | Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 ilanı | Sağlık Bakanlığı 2023 duyurusu |
|---|---|---|
| İstatistikçi | Ekonometri ve İstatistik lisans programlarının birinden mezun olmak | Matematik ve İstatistik, İstatistik veya İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri lisans programlarının birinden mezun olmak |
| Kimyager | Fakülte veya dört yıllık yüksekokulların ilgili bölümleri | Kimya veya Biyokimya lisans programları |
| Biyolog | Kadro unvanının gerektirdiği mesleki eğitimi almış olmak | Biyoloji, Moleküler Biyoloji ve Genetik, Tıbbi Biyolojik Bilimler, Biyoloji Bilimleri ve Biyomühendislik, Biyoteknoloji ve Moleküler Biyoloji ve benzeri programlar |
| Sosyolog | Kadro unvanının gerektirdiği mesleki eğitimi almış olmak | Sosyoloji veya İnsan ve Toplum Bilimleri lisans programları |
| Ekonomist | Ekonomi, İktisat, Maliye, Finans ve Bankacılık, Uluslararası Ticaret, Finans Matematiği dahil uzun bir program listesi | Bu duyuruda ekonomist kadrosu yok |
| Fizikçi, matematikçi, kütüphaneci | Fakülte veya dört yıllık yüksekokulların ilgili bölümleri | Bu duyuruda yer almadı |
Tablo önemli bir noktayı gösteriyor: aynı unvan için kabul edilen bölüm kurumdan kuruma değişebilir. Ekonometri mezunu bir personel Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 ilanında istatistikçi kadrosuna başvurabildi; Sağlık Bakanlığı 2023 listesinde ise ekonometri yer almadı. Başvurudan önce kendi kurumunuzun son ilanındaki listeye bakmanız şart.
Benzer bir ayrıntı kimyager kadrosunda görülür: Sağlık Bakanlığı 2023 duyurusu Kimya lisansının yanında Biyokimya lisansını da kabul etti. Aynı duyurunun biyolog listesinde ise biyokimya yer almadı. Yani biyokimya mezunu bir personel bu ilanda biyolog değil kimyager kadrosuna yönelmeliydi. Bölüm adı küçük bir fark gibi görünse de başvurunun kabulünü doğrudan belirler.
Ekonomist listesi geniş, ama sınırlı
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 ilanında ekonomist kadrosu için İş İdaresi ve İktisat, İşletme-Ekonomi, Muhasebe ve Maliye, Uluslararası İşletme gibi yirmiyi aşkın program adı sayıldı. Ancak salt "İşletme" adlı bir program bu listede yer almadı. Diplomanızdaki program adını listedeki adlarla harfi harfine karşılaştırın.
Sınav nasıl kurgulanıyor? Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 örneği
Bu ilanda unvanlar üç gruba ayrıldı. Mühendis, mimar, şehir plancısı, avukat, biyolog, kimyager, ekonomist, fizikçi, istatistikçi, kütüphaneci, matematikçi ve sosyolog 1. grupta aynı soru kitapçığıyla sınava girdi. Sınav 13 Temmuz 2019 Cumartesi saat 10.00'da Ankara'da, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, 4 seçenekli 50 soru ve 75 dakika olarak yapıldı. Sınav ücreti 235 TL'ydi.
| Bölüm | Konular | Soru |
|---|---|---|
| Üç grup için ortak | 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığının teşkilat ve görevleri (97-126. maddeler) | 20 |
| Ortak alan | Anayasa, Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi, insan hakları ve demokrasi, etik davranış ilkeleri, genel yetenek (sayısal); her biri 3 | 15 |
| Bakanlığın görev alanı | 5543 sayılı İskân Kanunu 2, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu 2, 775 sayılı Gecekondu Kanunu 2, 4735 sayılı Kanun 2, 4734 sayılı Kanun 2, 657 sayılı Kanun 5 | 15 |
Dikkat edilirse bu ilanda 1. grup için meslek bilgisi (istatistik, kimya, biyoloji) sorulmadı; 50 sorunun tamamı mevzuat, bakanlık teşkilatı ve genel yetenekten geldi. Bu, Genel Yönetmeliğin "görev alanları" ifadesinin bazı kurumlarca bakanlığın görev alanı mevzuatı olarak yorumlandığını gösterir. Buna karşılık Adalet Bakanlığı 2025 ve ÇSGB 2026 ilanlarında alan bölümü doğrudan mesleki konulardan oluştu. Kurumlar arası karşılaştırma için ortak ve alan konuları yazımıza bakabilirsiniz.
Puanlama nasıl yapıldı?
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 ilanında değerlendirme 100 puan üzerinden yapıldı; formül Puan = (Doğru sayısı ÷ Soru sayısı) × 100 idi, yanlış cevaplar doğruları etkilemedi ve 60 ve üzeri alanlar başarılı sayıldı. 50 soruda 30 doğru 60 puan eder. Kendi hesabınız için puan hesaplama sayfasını kullanabilirsiniz.
Kadro derecesi başvuruyu engelleyebilir mi?
Evet. Aynı ilan, şartları taşısa bile ilandaki kadronun derecesine 657 sayılı Kanunun 68/B ve 76. maddeleri gereği atanamayacak olanların başvurusunun kabul edilmeyeceğini yazdı ve örnek verdi: 8. derecedeki bir memur öğrenimi itibarıyla ekonomistliğe uygun olsa da ilandaki kadronun derecesi 1 ise atanamayacağından başvurusu kabul edilmez.
2019 ilanının takvimi
| Adım | Tarih |
|---|---|
| Başvuru (pbs.csb.gov.tr) | 07-13 Mayıs 2019 |
| Birim amiri onayı | 14-16 Mayıs 2019 |
| Sınav ücreti ödemesi (235 TL) | 10-24 Haziran 2019 |
| Sınav giriş belgesi | 08 Temmuz 2019 |
| Yazılı sınav | 13 Temmuz 2019, 10.00, Ankara |
| Soru ve cevap anahtarı | 16 Temmuz 2019 |
| Sonuç | 08 Ağustos 2019 |
Sorulara ve sonuçlara itiraz, ilgili yayından itibaren en geç 5 iş günü içinde 20 TL itiraz ücreti yatırılarak Personel Genel Müdürlüğüne yapıldı. Başvuruda birim amiri onayının ayrı bir adım olması, son gün başvurusunu riskli hâle getirir; onay süresi kaçarsa başvuru tamamlanmaz.
Doktora istisnası
Genel Yönetmelik Ek Madde 3'e göre yönetmelik kapsamındaki personelden doktora öğrenimini bitirmiş olanlar, unvan değişikliği sınavına katılmaksızın öğrenimle ihraz edilen görevlere atanabilir. ÇSGB yönetmeliğinin 19. maddesi de aynı imkânı, aranan öğrenim ve hizmet süresi şartlarını taşımak kaydıyla tanır. Örneğin biyoloji alanında doktora yapmış bir memur için biyolog kadrosuna atanma yolu sınavsız açılır; atama yine de kurumda uygun boş kadro bulunmasına ve atama işleminin yapılmasına bağlıdır.
Başvuru şartları: kısa kontrol listesi
- Kurumun kendi kadrosunda olmak (Genel Yönetmelik Ek Madde 3).
- Asli memurluğa atanmış olmak; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2019 ilanı bunu ve sınav tarihi itibarıyla bakanlıkta çalışıyor olmayı açıkça aradı.
- İlan edilen kadrolardan yalnızca birine başvurmak.
- Diplomadaki program adının ilan listesinde bulunması.
- Kadro derecesine atanabilir olmak.
Yazılıyı geçenler sözlüye çağrılır; sözlüde baraj 70'tir ve başarı puanı yazılı ile sözlünün ortalamasıdır. Sözlü sınavın değerlendirme ölçütleri için sözlü sınav rehberimize, teknik unvanlar için mühendis ve mimar yazımıza göz atın.
Mevzuat ağırlıklı sınavlara Görevde Yüksel ile hazırlanın
Bazı kurumlar meslek unvanlarına bile Anayasa, Atatürk ilkeleri, etik ve 657 sayılı Kanun ağırlıklı sınav yapıyor. Görevde Yüksel'de bu konular kuruma özel ders özetleri, altın bilgi kartları ve soru çözümüyle hazır; süreli deneme sınavları sonunda karne alır, gelişiminizi takip edersiniz. Ücretsiz kayıt olun; Premium kurum başına tek ödemedir.
Ortak konuların özetlerine konu özetleri sayfasından, yaklaşan ilanlara sınav takvimi sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
- ÇSGB Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Personeli İçin Unvan Değişikliği Sınav İlanı (2019)
- Sağlık Bakanlığı Unvan Değişikliği Sınavı Duyurusu (2023)
Sık sorulan sorular
Okumak yetmez, ölçmek lazım
Görevde Yüksel seviyeni ölçer, hedef puanına (en az 60) ne kadar kaldığını gösterir ve sınava kalan güne göre günlük program çıkarır.
Ücretsiz başlaBunları da oku
Tüm yazılar →-
Orman Genel Müdürlüğü görevde yükselme sınavı: 14 yıl kuralı, orman muhafaza memuru ve son ilan
OGM görevde yükselme ve unvan değişikliği yönetmeliği: şube müdürü, fidanlık müdürü ve başmühendis için 14 yıl hizmet, şef ve sayman için 8 yıl, orman muhafaza memuru şartları, 30 günlük ilan kuralı ve Şubat 2025 ilanı.
6 dk okuma
-
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı: 1307 kadro, şartlar ve soru dağılımı
ASHB görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı: yönetmeliğin kuruma özgü kuralları, yönetici kadrolarda toplam sekiz yıl hizmet şartı, 1307 kadroluk son sınavın takvimi ve unvan bazında konu ve soru dağılımı.
6 dk okuma
-
Ticaret Bakanlığı görevde yükselme sınavı: gümrük ve ticaret kadroları, şartlar ve 2025 ilanı
Ticaret Bakanlığı görevde yükselme sınavı: 2025'te değişen yönetmelik, gümrük müdürlüğünden kısım amirliğine kadro şartları, 668 kadroluk 2025 ilanı, 80 soruluk sınav ve birime göre değişen konu tabloları.
6 dk okuma
-
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı görevde yükselme sınavı: şartlar, kadrolar ve konu başına soru sayıları
ÇSGB görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı: 2022 yönetmeliğindeki hizmet süresi şartları, 2026 sınavının takvimi ve kadroları, 50 soru 80 dakikalık format ve şube müdürü, şef, memur için konu başına soru sayıları.
6 dk okuma
-
Tarım ve Orman Bakanlığı görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı: kadrolar, şartlar ve 2026 ilanı
TOB'da görevde yükselme ve unvan değişikliği: 2021 yönetmeliğinin kuruma özgü kuralları, 15 branşlı şube müdürlüğü şartları, 4749 kadroluk 2026 UDS ilanı ve 20 ortak + 30 alan sorusunun konu dağılımı.
7 dk okuma
-
Gençlik ve Spor Bakanlığı görevde yükselme sınavı: unvanlar, şartlar, konular ve 2026 ilanı
GSB görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı: 2025'te değişen yönetmelik, unvan bazında şartlar, 2026 ilanındaki 1650 kontenjan, 60 soruluk sınav düzeni ve kuruma özgü konular.
7 dk okuma