Kuruluş

Bölge adliye mahkemelerinin kurulması (md. 25)

• Bölge adliye mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.
• Yargı çevrelerinin belirlenmesine, değiştirilmesine veya mahkemelerin kaldırılmasına ise Adalet Bakanlığının önerisi üzerine HSK karar verir.
• Bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır.

Not: Kanun metninde kurul eski adıyla “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” olarak geçer; bugünkü adı Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)'dur.

Oluşum (md. 26)

Bölge adliye mahkemesi; başkanlık, ceza daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri başkanlar kurulu, daireler, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.

Başkanlık ve başkanlar kurulları (md. 27–28)

• Her bölge adliye mahkemesinde bir başkan bulunur; başkanlık, başkan ile yazı işleri müdürlüğünden oluşur.
• Ceza ve hukuk daireleri başkanlar kurulları, bölge adliye mahkemesi başkanı ve ilgili dairelerin başkanlarından oluşur.
• Başkan bulunmadığında kurula ilgili daire başkanlarından kıdemli olanı başkanlık eder.
• Daire başkanının mazereti hâlinde kurula o dairenin kıdemli üyesi katılır.

Daireler (md. 29)

Bölge adliye mahkemeleri hukuk ve ceza dairelerinden oluşur. Her bölge adliye mahkemesinde en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi bulunur. Daire sayısı gerekli hâllerde Adalet Bakanlığının önerisi üzerine HSK tarafından artırılıp azaltılabilir. Dairelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur.

Cumhuriyet başsavcılığı (md. 30)

Her bölge adliye mahkemesinde bir Cumhuriyet başsavcılığı bulunur; başsavcı, başsavcıvekili ve yeteri kadar savcıdan oluşur. 2024 değişikliğiyle iş durumunun gerekli kıldığı yerlere birden fazla başsavcıvekili atanabilir. Başsavcıvekili, ilk derece başsavcıvekili için öngörülen 19. maddedeki görevleri yerine getirir.

Adalet komisyonu (md. 31)

• Başkan: bölge adliye mahkemesi başkanı.
• Üyeler: HSK'ca daire başkanları arasından belirlenen bir asıl üye ve bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı.
• HSK ayrıca daire başkan veya üyeleri arasından bir yedek üye belirler.
• Yokluk hâlleri: başkan yerine en kıdemli daire başkanı, başsavcı yerine başsavcıvekili, asıl üye yerine yedek üye.
• Komisyon eksiksiz toplanır ve çoğunlukla karar verir.

Müdürlükler (md. 32)

Başkanlıkta, dairelerde, başsavcılıkta ve adalet komisyonunda birer yazı işleri müdürlüğü; başsavcılıkta ayrıca bir idarî işler müdürlüğü ve ihtiyaç duyulan diğer müdürlükler kurulur. Her müdürlükte bir müdür ve yeterli sayıda memur bulunur. Çalışanların atama, disiplin ve diğer özlük işlerinde ilk derece mahkemelerinde görevli personelin tâbi olduğu hükümler uygulanır.

Sınavda dikkat

• Kurma: HSK olumlu görüşü + Adalet Bakanlığı; yargı çevresi/kaldırma: Bakanlık önerisi + HSK; kararlar Resmî Gazete'de.
• Asgari daire sayısı: 3 hukuk + 2 ceza.
• Adalet komisyonu 3 kişi: başkan, bir daire başkanı (asıl üye), başsavcı; eksiksiz toplanır.
• Başkanlar kurulunda mazeretli daire başkanının yerine o dairenin kıdemli üyesi katılır.