Atatürk ilkeleri

Genel bilgi

Atatürk ilkeleri; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık olmak üzere altı temel ilkedir. Bu ilkeler 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkası programına alındı (“altı ok”) ve 1937'de anayasaya girdi. İlkeler birbirini tamamlar ve bir bütün olarak değerlendirilir. Bu ilkelerin yanında millî egemenlik, millî bağımsızlık, millî birlik ve beraberlik, akılcılık ve bilimsellik, çağdaşlaşma, barış ve insan sevgisi gibi bütünleyici ilkeler de vardır.

Cumhuriyetçilik

• Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu, yönetimin seçimle belirlendiğini esas alır.
• İlgili inkılaplar: TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı, çok partili hayata geçiş denemeleri.

Milliyetçilik

• Atatürk milliyetçiliği birleştirici ve bütünleştiricidir; ırk ayrımına dayanmaz, Türk milletinin bağımsızlığını, birliğini ve çağdaşlaşmasını hedefler.
• İlgili düzenlemeler: Misak-ı Millî, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, Kabotaj Kanunu, Soyadı Kanunu, ekonomide millîleşme.

Halkçılık

• Toplumda sınıf, zümre ve ayrıcalık farklarını reddeder; kanun önünde eşitliği esas alır; devletin halkın yararına çalışmasını öngörür.
• İlgili düzenlemeler: aşar vergisinin kaldırılması, lakap ve unvanların kaldırılması, Medenî Kanun ile eşitlik, kadınlara siyasi haklar, Halkevleri.

Devletçilik

• Özel girişimin yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye girmesini öngörür; özel teşebbüsü dışlamaz, karma ekonomi anlayışına dayanır.
• Özellikle 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'ndan sonra uygulandı. İlgili düzenlemeler: I. Beş Yıllık Sanayi Planı, Sümerbank, Etibank.

Laiklik

• Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını, devletin bütün inançlara eşit uzaklıkta durmasını ve din ve vicdan özgürlüğünü esas alır.
• İlgili düzenlemeler: halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması, Medenî Kanun, 1928'de “Devletin dini İslam'dır” ifadesinin anayasadan çıkarılması.

İnkılapçılık

• Yapılan inkılapların korunmasını ve toplumun çağdaş uygarlık düzeyine ulaşması için sürekli yenileşmeyi öngörür.
• Diğer ilkeleri ve yapılan inkılapları koruyan ve güvence altına alan ilkedir; dinamik bir niteliğe sahiptir.

Sınavda dikkat

• İlkeler 1931'de parti programına, 1937'de anayasaya girdi.
• Aşar vergisinin ve unvanların kaldırılması halkçılık; Kabotaj Kanunu milliyetçilik; Sümerbank devletçilik.
• Halifeliğin kaldırılması laiklikle ilgilidir; saltanatın kaldırılması ise cumhuriyetçilikle.
• Diğer ilkeleri koruyan ilke inkılapçılıktır.