Osmanlı Devleti'nin son dönemi ve I. Dünya Savaşı

Osmanlı Devleti'nin son döneminde fikir akımları

• Osmanlıcılık: Din ve ırk ayrımı gözetmeden tüm unsurları Osmanlı kimliği altında birleştirme düşüncesi. Balkan Savaşları ile etkisini büyük ölçüde yitirdi.
• İslamcılık: Müslüman unsurları halifelik etrafında birleştirme düşüncesi. I. Dünya Savaşı'nda bazı Arap gruplarının İngilizlerle birlikte hareket etmesi bu akımı zayıflattı.
• Türkçülük: Türk unsurunu esas alan düşünce; Balkan Savaşları sonrasında güçlendi.
• Batıcılık: Kurtuluşu Batı'nın bilim ve kurumlarını almakta gören düşünce.

Meşrutiyet dönemi

• I. Meşrutiyet 1876'da ilan edildi; ilk Osmanlı anayasası Kanun-i Esasi bu dönemde yürürlüğe girdi.
• II. Meşrutiyet 1908'de yeniden ilan edildi. 1909'daki 31 Mart Olayı, Selanik'ten gelen Hareket Ordusu tarafından bastırıldı; Mustafa Kemal bu ordunun kurmay başkanıdır.

Trablusgarp ve Balkan Savaşları

• Trablusgarp Savaşı (1911–1912): İtalya'nın saldırısıyla başladı. Mustafa Kemal Tobruk ve Derne'de görev yaptı. Uşi (Ouchy) Antlaşması ile Trablusgarp İtalya'ya bırakıldı; Rodos ve Oniki Ada geçici olarak İtalya'ya verildi. Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı kaybedildi.
• Balkan Savaşları (1912–1913): I. Balkan Savaşı'nda ağır kayıplar verildi. II. Balkan Savaşı'nda Edirne geri alındı.

I. Dünya Savaşı (1914–1918)

• Bloklar: İtilaf (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak (Almanya, Avusturya-Macaristan). Osmanlı İttifak grubunda yer aldı.
• Osmanlı, Almanya'dan alınan Yavuz ve Midilli gemilerinin Karadeniz'de Rus limanlarını bombalamasıyla savaşa girdi.
• Taarruz cepheleri: Kafkas ve Kanal. Savunma cepheleri: Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen. Müttefiklere yardım cepheleri: Galiçya, Makedonya, Romanya.
• Kafkas Cephesi: Enver Paşa komutasındaki Sarıkamış harekâtında ağır soğuk ve hazırlıksızlık yüzünden büyük kayıp verildi.
• Kanal Cephesi: İngilizlerin sömürge yolu Süveyş Kanalı'nı kesmek amaçlandı; Cemal Paşa komutasındaki harekât başarısız oldu.
• Çanakkale Cephesi (1915): 18 Mart 1915'te İtilaf donanması boğazı geçemedi. Kara savaşlarında Mustafa Kemal Arıburnu, Anafartalar ve Conkbayırı'nda öne çıktı. Sonuçlar: Rusya'ya yardım ulaştırılamadı, savaş uzadı, Rusya'da rejim değişikliği kolaylaştı, Bulgaristan İttifak devletleri yanında savaşa girdi.
• Irak Cephesi: Kut'ül-Amare'de İngiliz kuvvetleri teslim alındı (1916).
• 1917'de ABD savaşa girdi, Rusya savaştan çekildi. ABD Başkanı Wilson, 1918'de barış ilkelerini açıkladı.

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

• Limni adasındaki Mondros limanında imzalandı; Osmanlı'yı fiilen savaş dışı bıraktı.
• 7. madde: İtilaf devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum olursa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti.
• 24. madde: Vilayat-ı Sitte (altı doğu vilayeti) karışıklık çıkması hâlinde işgal edilebilecekti.
• Boğazlar İtilaf gemilerine açılacak, ordu terhis edilecekti.
• 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı'nda manda ve himaye sistemi gündeme geldi.

Sınavda dikkat

• Kafkas ve Kanal taarruz, Çanakkale savunma cephesidir.
• Mondros'ta işgallere zemin hazırlayan maddeler 7 ve 24'tür.
• Trablusgarp'ı kaybettiren antlaşma Uşi'dir; Oniki Ada geçici olarak verilmiştir.
• Galiçya, Makedonya, Romanya cepheleri müttefiklere yardım için açılmıştır.