TBMM'nin açılması ve Kurtuluş Savaşı

TBMM'nin açılması (23 Nisan 1920)

• İstanbul'un resmen işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağılması üzerine Ankara'da 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açıldı; başkanlığına Mustafa Kemal seçildi.
• I. TBMM'de güçler birliği ilkesi benimsendi; yasama ve yürütme yetkisi Mecliste toplandı.
• TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmalarla mücadele için Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Nisan 1920) çıkarıldı ve İstiklal Mahkemeleri kuruldu (Eylül 1920).
• Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921), TBMM döneminin ilk anayasasıdır; millî egemenlik ilkesine dayanır.

Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)

İtilaf devletleri ile İstanbul hükümeti arasında imzalandı. Mebusan Meclisi dağılmış olduğundan onaylanamadı; TBMM tanımadı. Bu nedenle hukuken geçersiz kalmış, “ölü doğmuş” bir antlaşmadır.

Doğu Cephesi

Kâzım Karabekir komutasında Ermenilere karşı başarı kazanıldı. Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920), TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır ve TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısıdır.

Güney Cephesi

Fransızlara karşı düzenli ordu yerine Kuvâ-yı Millîye ve halk mücadele etti. Maraş (Kahramanmaraş), Antep (Gaziantep) ve Urfa (Şanlıurfa) savunmaları bu cephede yapıldı; bu şehirlere sonradan kahraman, gazi ve şanlı unvanları verildi.

Batı Cephesi

• Düzenli ordu kuruldu; Kuvâ-yı Millîye birlikleri orduya katıldı.
• I. İnönü Savaşı (Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi; komutan İsmet Bey. Ardından Londra Konferansı toplandı; TBMM temsilcileri de çağrıldı.
• 12 Mart 1921'de İstiklal Marşı kabul edildi (Mehmet Akif Ersoy). Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) Sovyet Rusya ile imzalandı.
• II. İnönü Savaşı (Mart–Nisan 1921): Zafer kazanıldı.
• Kütahya-Eskişehir Savaşları (Temmuz 1921): Türk ordusu yenildi ve Sakarya'nın doğusuna çekildi.
• Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921): Mustafa Kemal'e Meclisin yetkileri geçici süreyle verildi; ardından ordunun ihtiyaçları için Tekâlif-i Millîye Emirleri yayımlandı.
• Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos – 13 Eylül 1921): 22 gün süren savaşta “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” emri verildi. Zafer sonrası Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verildi.
• Sakarya sonrası Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) Kafkas cumhuriyetleriyle, Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) Fransa ile imzalandı. Fransa, TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu ve Güney Cephesi kapandı.
• Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de başladı; 30 Ağustos 1922'de Başkomutan Meydan Muharebesi kazanıldı. “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!” emriyle ilerleyen ordu 9 Eylül 1922'de İzmir'e girdi.
• Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarıldı; TBMM adına İsmet Paşa katıldı.

Sınavda dikkat

• İlk antlaşma Gümrü; TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti Fransa (Ankara Antlaşması).
• Düzenli ordunun ilk zaferi I. İnönü; Mareşal ve Gazi unvanı Sakarya sonrası.
• Başkomutanlık Kanunu Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra çıkarıldı.
• Doğu Trakya Mudanya ile savaşsız alındı.