İhale Usullerine Tabi Olmayan İşler

İhtiyaçların kamu kuruluşlarından karşılanması (md. 71)

Kanun kapsamındaki idarelerin kendi aralarında yaptıkları ihale işleri ile bu idarelerin ihtiyaçlarının belirli kamu kuruluşlarından temini, ihale usulleri uygulanmadan kıymet takdiri suretiyle yapılır (metinde bunun için öngörülen görüş, eski adıyla Maliye Bakanlığına aittir). İhtiyacın karşılanabileceği kuruluşlar:

• İdarelere bağlı sabit veya döner sermayeli müesseseler ve özel bütçeli idarelerin kurduğu birlikler,
• Kamu iktisadi teşebbüsleri ile sermayesinin yarısından fazlası Devlete, KİT'lere veya mahalli idarelere ait kuruluşlar,
• Türk Silahlı Kuvvetlerini güçlendirmek amacıyla kurulmuş vakıflar ve sermayesinin yarısından fazlası bu vakıflara ait kuruluşlar,
• Özel kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan, ortaklarının ürünlerini alan, işleyen, satan ortaklıklar ve birlikleri,
• Özel kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulup kamu görevi verilmiş tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar.

Bu yolla temin edilen mal, hizmet ve taşıma işlerinin bizzat o kuruluşlar tarafından üretilmesi zorunludur. Ancak temel gıda ve günlük tüketim maddelerini alıp satan kuruluşlarda bu maddeler için, sanayi kuruluşlarında ise mamullerin bünyesine giren hammadde, yarı mamul ve imalat sahasına girmeyen makine-teçhizat için bizzat üretim şartı aranmaz. Fiyatı Devletçe tespit edilen mallar, dağıtımı yapan kuruluşta bulunmadığı belgelenirse en yakın piyasadan da alınabilir.

Kamu yararına çalışan derneklere satış (md. 72)

• Hazinenin özel mülkiyetindeki ve kamu hizmetine tahsisli olmayan taşınmazlar, kuruluş gayesine uygun kullanılmak üzere, alım satım rayici dikkate alınarak kıymet takdiriyle satılabilir.
• Bu taşınmazlar veriliş amacı dışında kullanılamaz ve satılamaz. Satış tarihinden itibaren en az yirmi yıl geçmiş ve amacına uygun kullanılan taşınmazlarda, gelirin yüzde otuzu Hazineye verilmek koşuluyla ticari değerlendirmeye izin verilebilir.
• Beş yıl içinde kuruluş gayesine uygun kullanılmazsa taşınmaz satış bedeli üzerinden Hazinece geri alınır.

Ecrimisil ve tahliye (md. 75)

• Devletin özel mülkiyetindeki veya hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlar, özel bütçeli idarelerin ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile mazbut vakıfların taşınmazları işgal edilirse fuzuli şagilden ecrimisil istenir.
• Ecrimisil, işin ehli üç kişilik komisyonca, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere belirlenir. İdarenin zarara uğraması gerekmez, şagilin kusuru aranmaz.
• İtiraz edilmezse %20, peşin ödenirse ayrıca %15 indirim yapılır. Rızaen ödenmezse 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir.
• Kira sözleşmesi bitip işgal sürerse sözleşmede hüküm varsa ona göre, yoksa ecrimisil alınır.
• İşgal edilen taşınmaz idarenin talebiyle mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilir.
• Köy sınırlarındaki taşınmazlardan tahsil edilen ecrimisilin %5'i köy tüzel kişiliği hesabına aktarılmak üzere emanete alınır.

Diğer özel durumlar (md. 73, 74, 76–80, 82)

• Tarihi ve bedii değeri olan taşınmazlar, Kültür ve Turizm Bakanlığının görüşü alınarak kiraya verilebilir; vakıflara ait özel hükümler saklıdır.
• Mahalli komisyonların satış, kira ve trampa ihalelerindeki yetki sınırı her yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilir.
• Kızılay derneğindeki ilaçlar ve sağlık araç-gereçleri idarelerce doğrudan satın alınabilir.
• Yurt dışındaki kuruluşların ve gemi-uçakların ihtiyaçları ayrı yönetmeliklerle düzenlenir.
• Uluslararası antlaşmalar uyarınca yapılacak ve karşılığı yabancı devlet veya uluslararası kuruluşlarca sağlanacak işler özel kanun, kararname ve antlaşma hükümlerine göre yürütülür.

Emanet suretiyle yapılacak işler (md. 81)

Sayılan işler, ita amirlerince idare görevlilerinden oluşturulacak emanet komisyonları eliyle yaptırılabilir. Bunlar arasında köy kalkınması yapım işleri, istihkam ve garnizon altyapı işleri, gizli işler ve yasak bölge/orman içi işler, toprak koruma ve orman amenajmanı, can ve mal kaybı tehlikesi nedeniyle acele işler, bozulan sözleşmeden kalan işlerin tamamlanması, liman ve tarama işleri, istekli çıkmayan ve beklemeye tahammülü olmayan işler, telgraf-telefon-enerji hatları, tuz çıkarma ve ilköğretim kurumları yapım-onarımı vardır. Komisyonlar geçici işçi çalıştırabilir, malzemeyi öncelikle sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait üretici kuruluşlardan alabilir; işler türlerine göre kısımlara ayrılarak araya müteahhit girmeden taşeronlara yaptırılabilir. Uygulama esasları Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte gösterilir.

Sınavda dikkat

• Ecrimisil için idarenin zarara uğraması ve şagilin kusuru aranmaz; geriye dönük sınır beş yıldır.
• İndirim oranları: itiraz etmeme %20, peşin ödeme ayrıca %15; tahliye süresi 15 gün, yetkili mülkiye amiridir.
• Derneğe satılan taşınmaz beş yıl içinde amacına uygun kullanılmazsa geri alınır; ticari değerlendirme için yirmi yıl ve gelirin %30'u şartı vardır.
• Emanet komisyonlarını ita amirleri kurar; bu işlerde araya müteahhit girmeden taşeron çalıştırılabilir.