Satış, piyasa işletimi (EPİAŞ), ithalat-ihracat ve lisanssız faaliyetler

Toptan ve perakende satış (md. 10)

Toptan ve perakende satış, üretim şirketleri ile tedarik lisansı sahibi kamu ve özel tedarik şirketlerince yürütülür. Tedarik şirketleri bölge sınırlaması olmaksızın serbest tüketicilere satış yapabilir. Dağıtım şirketinin perakende satış faaliyeti görevli tedarik şirketi tarafından yürütülür; bu şirket serbest tüketici olmayanlara Kurulca onaylanan tarifelerle satış yapar ve serbest tüketici olduğu hâlde başka tedarikçi seçmeyenlere son kaynak tedarikçisi olarak enerji sağlar (tarifeyi Kurul belirler). Özel sektör tedarikçisinin üretim ve ithalat şirketlerinden alacağı enerji ile nihai tüketiciye satacağı enerji, ayrı ayrı önceki yıl ülke tüketiminin %20'sini geçemez. Rekabeti kısıtlayan görevli tedarik şirketine Kurul; yönetimin yeniden yapılandırılması, dağıtım şirketiyle ilişkinin kısıtlanması gibi tedbirler uygular.

Piyasa işletimi ve EPİAŞ (md. 11)

• Piyasa işletimi: organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi ve mali uzlaştırma işlemleri.
• EPİAŞ, Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuka tabi bir anonim şirkettir; ana sözleşmesinin ticaret siciline tescil ve ilanıyla faaliyete geçer.
• EPİAŞ'ta kamu kuruluşları ve kamu sermayeli şirketlerin toplam payı, Borsa İstanbul hariç %15'i aşamaz; Cumhurbaşkanı bu oranı iki katına kadar artırabilir.
• EPİAŞ, Borsa İstanbul ve TEİAŞ'ın işlettikleri dışındaki organize piyasaları işletir; TEİAŞ'ın işlettiği piyasaların mali uzlaştırmasını da yürütür; piyasa işletim tarifelerini belirleyip Kuruma sunar.
• Standardize elektrik sözleşmeleri ve türev ürünlerin işlem gördüğü piyasaların işleticisi Borsa İstanbul A.Ş.'dir; yönetmelikleri Kurum ve SPK müştereken çıkarır.
• EPİAŞ işlemlerine ilişkin kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır. Teminatlar ve temerrüt garanti hesabı varlıkları haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına girmez.

İthalat, ihracat ve toplayıcılık (md. 12, 12/A)

İhracat: tedarik lisansı sahipleri ve üretim şirketleri; ithalat: yalnız tedarik lisansı sahipleri tarafından, enterkonneksiyon şartı oluşmuş ülkelerle, Bakanlığın uygun görüşü ve Kurul onayıyla yapılır. Sınır illerindeki üretici özel direkt hatla ihracat yapabilir; sınır bölgelerinde geçici olarak izole bölge yöntemiyle ithalata izin verilebilir. Toplayıcı, şebeke kullanıcılarınca anlaşmayla yetkilendirilir; kullanıcılar kendi tedarikçilerini toplayıcı olarak yetkilendiremez; faaliyet toplayıcı veya tedarik lisansıyla yürütülür.

Organize sanayi bölgeleri (md. 13)

Şartları sağlayan OSB'ler şirket kurmadan onaylı sınırları içinde üretim ve/veya dağıtım lisansı alabilir. Dağıtım lisansı olmayan OSB'de dağıtımı ilgili dağıtım şirketi yapar; OSB katılımcılarından dağıtım bedeli isteyemez. OSB tüzel kişiliği, katılımcılarının ihtiyacı için tüketim miktarına bakılmaksızın serbest tüketici sayılır.

Lisanssız faaliyetler (md. 14)

• İmdat grupları ve sisteme bağlanmayan üretim tesisleri; kurulu gücü azami 1 MW yenilenebilir tesisler; belediyelerin katı atık ve arıtma çamuru tesisleri; mikrokojenerasyon; üretimi ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olan yenilenebilir tesisler; depolama ve talep tarafı katılımı; DSİ ve sulama birliklerinin tarımsal sulama amaçlı yenilenebilir tesisleri.
• Cumhurbaşkanı, lisanssız yenilenebilir tesislerin güç üst sınırını kaynak bazında beş katına kadar artırabilir.
• İhtiyaç fazlası enerji son kaynak tedarik şirketince 5346 sayılı Kanundaki fiyatlardan alınır.
• 1 MW kapsamındaki rüzgâr ve güneş tesislerinde, tamamının geçici kabulüne kadar pay devri yapılamaz.

Sınavda dikkat

• İthalat yalnız tedarikçi; ihracat tedarikçi ve üretici.
• EPİAŞ kamu payı %15 (Borsa İstanbul hariç), Cumhurbaşkanı 2 katına çıkarabilir.
• Lisanssız yenilenebilir sınırı 1 MW; Cumhurbaşkanı 5 katına çıkarabilir.