Kamu Hukuku ve Özel Hukuk Dalları

Hukuk kuralları, düzenledikleri ilişkinin niteliğine göre kamu hukuku ve özel hukuk olarak ikiye ayrılır; her iki alanın özelliklerini taşıyan dallara ise karma hukuk dalları denir. Sınavda dalların hangi gruba girdiği, temel kanunların tarihleri ve 1926 sonrası alınan yabancı kanunlar sık sorulur.

Ayrımın ölçütleri

Kamu hukukunda taraflardan biri devlet veya bir kamu tüzel kişisidir ve kamu gücüne dayanarak üstün konumda bulunur; ilişkiler genellikle emredici kurallarla düzenlenir ve kamu yararı gözetilir. Özel hukukta ise taraflar eşit konumdadır, irade serbestisi geçerlidir ve kuralların önemli bölümü tamamlayıcı ya da yorumlayıcıdır.

Kamu hukuku dalları

• Anayasa hukuku: Devletin temel yapısı, organları ve temel haklar.
• İdare hukuku: İdarenin kuruluşu, işleyişi ve kişilerle ilişkileri.
• Ceza hukuku: Suç ve cezalar (5237 sayılı TCK, 1 Haziran 2005).
• Ceza muhakemesi hukuku: Ceza yargılaması usulü (5271 sayılı CMK, 1 Haziran 2005).
• Medeni usul hukuku: Özel hukuk uyuşmazlıklarının yargılama usulü (6100 sayılı HMK, 1 Ekim 2011).
• İcra ve iflas hukuku: Alacağın devlet gücüyle tahsili (2004 sayılı İİK).
• Vergi (mali) hukuk ve devletler genel hukuku (uluslararası hukuk).

Özel hukuk dalları

• Medeni hukuk: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (kabul 22 Kasım 2001, yürürlük 1 Ocak 2002). Kitap sırası: Başlangıç, Kişiler, Aile, Miras, Eşya.
• Borçlar hukuku: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (yürürlük 1 Temmuz 2012).
• Ticaret hukuku: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (yürürlük 1 Temmuz 2012); ticari işletme, şirketler, kıymetli evrak, deniz ticareti ve sigorta.
• Devletler özel hukuku: Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkilerinde hangi ülke hukukunun uygulanacağı, vatandaşlık ve yabancılar hukuku.

Karma hukuk dalları

İş hukuku (4857 sayılı İş Kanunu, 2003) ve sosyal güvenlik hukuku (5510 sayılı Kanun) hem eşitler arası ilişkileri hem de devletin müdahalesini ve idari yaptırımları içerdiği için karma niteliktedir.

1926 sonrası hukuk devrimi

Cumhuriyetin ilk yıllarında Batı'dan kanunlar alınmıştır: Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu İsviçre'den (1926), Ceza Kanunu İtalya'dan (1926), Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu Almanya'dan (1929), Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu İsviçre'nin Neuchâtel kantonundan (1927), İcra ve İflas Kanunu İsviçre'den alınmıştır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Medeni usul ve icra-iflas hukuku kamu hukuku dalıdır.
• Ticaret ve borçlar hukuku özel hukuk dalıdır.
• İş ve sosyal güvenlik hukuku karma hukuk dalıdır.
• TMK 1 Ocak 2002, TBK ve TTK 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe girdi.
• TCK ve CMK 1 Haziran 2005'te yürürlüğe girdi.
• HMK (6100) 1 Ekim 2011'de yürürlüğe girdi.
• TMK kitap sırası: Başlangıç – Kişiler – Aile – Miras – Eşya.
• Borçlar hukuku medeni hukukun parçası sayılır ama ayrı kanunla (6098 sayılı TBK) düzenlenir.
• Kambiyo senetleri (poliçe, bono, çek) ticaret hukukunun kıymetli evrak bölümündedir.
• 1926 Ceza Kanunu İtalya, Medeni Kanun İsviçre kaynaklıdır.
• Yabancılık unsuru taşıyan özel ilişkiler devletler özel hukukunun konusudur.

Sınavda dikkat

• "Usul" kelimesi geçen dallar (medeni usul, ceza muhakemesi) kamu hukukuna girer; uyuşmazlık özel hukuktan doğsa bile.
• Devletler genel hukuku devletler arası ilişkileri, devletler özel hukuku ise yabancılık unsurlu özel ilişkileri düzenler.
• Vergi hukuku, devletin kamu gücüne dayanarak tek taraflı yükümlülük koyması nedeniyle kamu hukukudur.