İdari Davalarda Yetki ve Bağlantı ile Görevsizlik ve Yetkisizlik Hallerinde Yapılacak İşlemler

Genel yetki kuralı (md. 32)

Kanunda veya özel kanunlarda aksine bir hüküm yoksa yetkili idare mahkemesi, dava konusu idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. İYUK'un uygulanmasında yetki kamu düzenindendir; mahkeme yetkiyi kendiliğinden gözetir.

Kamu görevlileriyle ilgili davalar (md. 33)

• Atama ve nakil davaları: kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesi.
• Görevine son verilme, emekliye sevk, görevden uzaklaştırma: son görev yaptığı yer idare mahkemesi.
• Görevle ilişkiyi kesmeyen disiplin cezaları, ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal haklar ile mahalli idare organlarının geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırılması: ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi.
• Hâkim ve savcıların mali ve sosyal hakları, sicilleri ve müfettiş hal kâğıtlarına karşı davalar: görev yerinin bağlı olduğu bölge idare mahkemesine en yakın bölge idare mahkemesinin bulunduğu yer idare mahkemesi.

Mallara ilişkin davalar (md. 34-35)

• İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmazla ilgili davalar ile kamu mallarına ilişkin davalar: taşınmazın bulunduğu yer.
• Köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıkları: mülki idari birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu ya da yeni bağlandığı yer.
• Taşınır mallara ilişkin davalar: taşınır malın bulunduğu yer.

Tam yargı ve vergi davalarında yetki (md. 36-37)

İdari sözleşmeler dışındaki tam yargı davalarında yetkili mahkeme sırasıyla: (a) zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme, (b) zarar bayındırlık, ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, (c) diğer hâllerde davacının ikametgâhının bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Vergi uyuşmazlıklarında yetkili vergi mahkemesi; vergiyi tarh ve tahakkuk ettiren, cezayı kesen; Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Kanunu uygulamasında ödeme emrini düzenleyen; diğer hâllerde işlemi yapan dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir.

Bağlantılı davalar (md. 38-42)

• Aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da birinde verilecek hüküm diğerini etkileyecek davalar bağlantılıdır. Bağlantıya taraflardan birinin isteği üzerine veya mahkemece kendiliğinden karar verilir.
• Davalardan biri Danıştayda ise dosya Danıştaya; davalar farklı bölge idare mahkemelerinin yargı çevresindeyse Danıştaya; aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeyse o bölge idare mahkemesine gönderilir.
• Mahkeme bağlantıyı kabul etmezse taraflar ara kararının tebliğini izleyen on beş gün içinde bölge idare mahkemesine veya Danıştaya başvurabilir.
• Bağlantı hakkında karar verilinceye kadar usuli işlemler durur; bölge idare mahkemesi ve Danıştayın bağlantı kararları kesindir.

Görevsizlik, yetkisizlik ve merci tayini (md. 43-44)

• İdari yargının görev alanındaki bir davada görevsizlik veya yetkisizlik kararı veren mahkeme dosyayı Danıştaya veya görevli ve yetkili mahkemeye gönderir.
• Dosyanın gönderildiği mahkeme de kendini görevsiz veya yetkisiz görürse uyuşmazlık, iki mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeyse bölge idare mahkemesince, değilse Danıştayca çözülür. Bu kararlar kesindir; görevli ve yetkili mahkemeye yeniden dava açılırsa harç alınmaz.
• Merci tayini: Yetkili mahkemenin davaya bakmasına fiilî veya hukuki engel çıkması, yargı çevresi sınırında tereddüt veya iki mahkemenin de kendini yetkili görmesi hâlinde; uyuşmazlık aynı yargı çevresindeyse bölge idare mahkemesi, diğer hâllerde Danıştay görevli ve yetkili mahkemeyi kesin olarak belirler.

Sınavda dikkat

• Atama-nakil: yeni veya eski görev yeri; görevden çıkarma ve emeklilik: son görev yeri; diğer disiplin cezaları ve özlük hakları: görevli bulunduğu yer.
• Taşınmaz davalarında yetki, işlemi yapan merciin yerine değil taşınmazın bulunduğu yere göredir.
• Tam yargıda yetki sıralıdır; ikametgâh son sıradaki seçenektir.
• Farklı bölge idare mahkemesi çevresindeki bağlantılı davalar Danıştaya gider.